Roman (Anlatım Teknikleri)

Roman

(Anlatım Teknikleri)

By Mustafa TÜZEN

Anlatma(Tahkiye)

Edebiyatta "anlatma", anlatma esasına bağlı türlerin en önemli ifade tarzıdır. Destan, masal, halk hikayesi, hikaye, roman olarak sıralayabileceğimiz bu türlerin en ayırt edici yanı, "anlatma" tarzı bir anlatım ekseninde oluşmuş olmalarıdır.

Romanda Anlatım Teknikleri

Anlatma(Tahkiye)

Herhangi bir romanı okumaya başladığımızda daha ilk cümleden itibaren bir öykü ile karşılaşırız. O halde "anlatma"; anlatıcının birtakım olayları ve bu olaylar çevresindeki insanları, belli bir mekan ve zaman çerçevesinde okuyucuya aktarmasıdır.

Romanda Anlatım Teknikleri

"Düzlüğe çıktıklarında öndeki adam durdu, ardındakinin onu ezmesine ramak kaldı. Öndeki şapkasını başından çıkardı, işaret parmağıyla alnına bir çember halinde biriken ter damlalarını alıp, silkeledi. İri yarı arkadaşı dengini sırtından attı, yüzükoyun yatıp yeşil sulardan içti. Koca koca yudumlar alıyor, içerken soluyor, atlar gibi soluğunu suya verip gürültüler çıkarıyordu."

Fareler ve İnsanlar​

​ÖRNEK METİN

ANLATMA

Özetleme

"Anlatma" zaman zaman özetlemeye dönüşebilir. Özetleme; uzun bir zaman diliminde yaşanmış olayların ayrıntıya girmeden ana hatlarıyla ve kısaca ifade edilmesidir. Romanda yazar, özellikle kahramanların geçmiş hayatlarının ve önemli olmayan zaman dilimlerinde yaşananların anlatımında özetleme yöntemine başvurur.

Örneğin, üç beş yıllık bir zaman dilimi birkaç cümleyle özetlenebilir.

Romanda Anlatım Teknikleri

“Nikolay Petroviç, 1835 yılında iyi derece ile üniversiteyi bitirdi. Nikolay Petroviç, daha annesiyle babasının sağlığında, küçük bir memur olan eski ev sahipleri Prepolovenski’nin kızını sevmiş, bu olay ana babayı bir hayli üzmüştü... Nikolay Petroviç, bu kızla evlendi. Büsbütün yerleştiği köyde mutlu bir yaşam sürmeye başladı. Çok geçmeden burada oğlu Arkadi doğdu. On yıl rüya gibi geçti. 1847 yılında Nikolay Petroviç’in karısı öldü. 1855 yılında oğlunu üniversiteye götürdü. Üç kışını, oğlu ile beraber Petersburg’da geçirdi. Bu son kış Arkadi ile birlikte Petersburg’a gidemediği için, şimdi biz onu, 1859 yılı Mayıs’ında, saçları tamamıyla ağarmış, şişmanlamış, biraz da kamburlaşmış olarak, kendisi gibi, üniversiteyi iyi derece ile bitiren oğlunu beklerken görüyoruz.”

​ÖRNEK METİN

ÖZETLEME

Gösterme

"Gösterme" diğer adıyla "sahneleme" asıl olarak tiyatro ve sinema sanatlarına özgü bir anlatım tarzıdır.

​Edebiyat sanatındaki gösterme ise iki farklı şekilde gerçekleştirilir:

​

1. Bunlardan ilki aynı zamanda başlı başına ayrı bir anlatım tarzı da olan "konuşma/diyalog/monolog"dur.​

Romanda Anlatım Teknikleri

Gösterme

2. "Gösterme" tarzı anlatımın ikinci ve asıl şekli, birinciye göre daha zor ve yeni bir tekniktir. Bu tarz gösterme, anlatıcının olayı anlatması değil; olayın, hareketin, durumun dil vasıtasıyla gösterilmesi, okurun gözü önünde canlandırılmasıdır.

​​

Romanda Anlatım Teknikleri

Gösterme

"İstiklal Caddesi'nde dün bir kaza oldu. Ağır yaralanan iki kişi hastaneye kaldırıldı. Bir kişi olay yerinde hayatını kaybetti." "Anlatma"

​

"İstiklal Caddesi'nde dün bir arabanın caddenin trafiğe kapalı ve oldukça kalabalık olan kısmına hızla girmesi sonucu, gerilim filmlerindeki sahneleri anımsatan görüntüler yaşandı; paniklemiş halde sağa sola koşuşanlar arasından üç kişi, arabanın altında sürüklendi. Bu talihsiz kişilerden ikisi ağır yaralanırken biri oracıkta can verdi." "Gösterme"

​​

Diyalog ve Monolog

Diyalog, en az iki insan arasında cereyan eden karşılıklı konuşmadır. Eğer konuşma eylemi, bir kişi tarafından tek taraflı ve uzun bir biçimde yapılıyorsa monolog ortaya çıkar.

Diyalog ve monolog tarzı anlatım, roman türündeki yapıtlarda diğer anlatım tarzları ile sentez edilerek farklı ölçülerle kullanılır. Anlatıcı zaman zaman aradan çekilerek sözü kahramanlara bırakır ve onları konuşturur. Diyalog anlatım tarzı eserin üslubunu monotonluktan kurtarır ve üsluba zenginlik katar. Ayrıca kahramanları kendi ağızlarından tanıma imkanı vermesiyle gerçeklik duygusunu artırır.

​

Tahlil/İç Çözümleme

Tahlil; olay örgüsünde yer alan kahramanların iç dünyalarının (duyguları, psikolojileri, ruh dünyaları) anlatıcı tarafından okura aktarılmasıdır.​

​​

Romanda Anlatım Teknikleri

İç Monolog/İç Konuşma

• Kahramanın sessiz bir biçimde içinden konuşmasıdır.

• Bu teknik, daha çok, kişinin iç dünyasını aracısız bir şekilde okuyucuya sezdirme amacına hizmet eder.

• Kendi kendisiyle konuşan kahramanın düşünceleri, düzenli ve sistematiktir.​

​

​​

Romanda Anlatım Teknikleri

"Ağaçtan ağaca serilmiş beyaz çamaşırlar bu kadar durgun, güneşsiz, ıslak bir şekilde ılık havada hiç kurumayacaklar. Bu kedi, tahta masanın üstüne çıkmış, köpeğime durmadan homurdanacak mı? Sandalyenin üstündeki vişneçürüğü rengindeki delik çoraplar... Asmanın yaprakları daha yemyeşil. Bizim bahçedeki kurudu bile.

Deniz, Bozburun'a doğru başını almış gidiyor. Uzaklarda görünen, İstanbul'un neresi kim bilir? Sesler neden gelmiyor?"

​ÖRNEK METİN

İÇ MONOLOG

Bilinç Akışı

Bilinç akışı tekniği; kahramanın iç dünyasını, psikolojik durumunu aracısız bir biçimde okura aktarmaktır.

Bilinç akışı aslında bir "iç çözümleme" ve "iç konuşma" şeklidir ancak gerek iç çözümlemeden gerekse iç konuşmadan birçok yönden farklılıklar taşır.

​

Romanda Anlatım Teknikleri

Bilinç Akışı

Bilinç akışının iç konuşmadan farkı, iç konuşmada hem anlatılanlar belli bir mantık ve düzene sahiptir hem de cümleler düzenlidir.

Oysaki bilinç akışında bu iki nitelik de yoktur.

​Anlatılanlar arasında bir mantık ve düzen olmadığı gibi cümleler de düzensiz ve bozuk olabilir.

Romanda Anlatım Teknikleri

"Mutlak birisini çiğnedi, bu herifi hapse tıktılar. Ne kadar münasebetsizlik!.. On altı yaş ölmek için pek erkendir. Ah! Artık vapura gidemem ... Yazık ... Hey terbiyesiz dağ adamı! Bu küfür doğrusu unutulmaz ... Arabacı! Sür be herif! Şu Andon'un yaptığını da görüyor musun?"

BİLİNÇ AKIŞI

​ÖRNEK METİN

Geriye Dönüş

Roman türündeki eserlerde vaka zamanı, her zaman kronolojik olarak ilerlemez. Romanda olaylar belli bir seyirde ilerlerken bazen zaman durdurulur ve geçmişte kalmış bir zamana dönülerek o zaman diliminde meydana gelen olaylar anlatılır. Ancak geçmişte meydana gelmiş bu olaylar, romanda anlatılanlarla bir anlam bütünü oluşturmak durumundadır. Geriye dönüş tekniği kullanmanın amacı romanda anlatılan olayların geçmişini aydınlatmak, kişiler hakkında geçmişe ilişkin bilgiler vermek, olayların geçtiği mekanın geçmişini ortaya çıkarmak vb. olabilir.

Romanda Anlatım Teknikleri

​ÖRNEK METİN

GÖSTERME

DİYALOG​

İÇ MONOLOG

BİLİNÇ AKIŞI​

ANLATMA

ÖZETLEME

GERİYE DÖNÜŞ​

İÇ ÇÖZÜMLEME

ANLATIM TEKNİKLERİ

Romanda Anlatım Teknikleri

Multiple Choice

Görseldeki anlatım tekniğini belirleyiniz.

• Monolog

• iç Monolog

• Diyalog

• İç Çözümleme

• Bİlinç Akışı

Multiple Choice

Görseldeki anlatım tekniğini belirleyiniz.

• Monolog

• iç Monolog

• Diyalog

• İç Çözümleme

• Bilinç Akışı

Multiple Choice

Görseldeki anlatım tekniğini belirleyiniz.

• Anlatma

• iç Monolog

• Diyalog

• İç Çözümleme

• Bilinç Akışı

Multiple Choice

Uyuyamıyorum. Karanlık dehlizler ... Sarı mumdan heykeller ... Beyaz eşya, beyaz gömlekler ... Ameliyat lazım, ayağım biraz kısalacak. Böyle çekmek iyi mi? Doktor Ragıp ... Havuzda yıldızlar ... Bir limon büyüdükçe büyüyor. Artık bu meseleyi konuşmalıyım. Nüzhet'in kahkahası ve Nüzhet'in içi: "Zavallı!" diyor.

Metindeki anlatım tekniğini belirleyiniz.

• Anlatma

• iç Monolog

• Diyalog

• İç Çözümleme

• Bilinç Akışı

Multiple Choice

Demek ki seviyordu, demek ki bir seneden beri belki, belki daha evvelinden, belki senelerden beri seviyor ve bunu gizliyordu. Necip'in kendine karşı bu kadar ciddi davranıp kalbinin duygularını hiçbir suretle açıklamaması, onu ruhunun derinliklerinde saklamış kalbinden istemeye istemeye hissettiği memnuniyete şimdi teşekkür eden bir hürmet ilave ediyordu; bu hareketi o kadar samimi, temiz, büyük görüyordu.

Metindeki anlatım tekniğini belirleyiniz.

• Anlatma

• iç Monolog

• Diyalog

• İç Çözümleme

• Bilinç Akışı

Multiple Choice

Doktor Hikmet'in babası Ruşeni Bey Sultan Murat mensuplarındandı. Bu yüzden aşağı yukarı 28-29 yıldan beri bir nevi göz hapsi içinde yaşıyordu. Evinden hemen hiç dışarı çıkmıyordu. Yakın hısımları haricinde hemen hiç kimse ile görüşmüyordu. Ve zaten görüşmek istese de kim onunla düşüp kalabilir, kim kapısını sık sık çalmak cesaretini gösterirdi. Bu itibar ile Doktor Hikmet'in çocukluğu ve ilk gençlik yılları da aynı uzlet ve tecerrüd içinde geçti ve mektepten çıkıp hayata atılmaya hazırlandığı sırada bu sürgünle karşılaştı.

Metindeki anlatım tekniğini belirleyiniz.

• İç Monolog

• Geriye Dönüş

• Özetleme

• İç Çözümleme

• Bilinç Akışı

Multiple Choice

Sinirli adımlarla dolaşmaya başladı. Saat yediyi geçiyor. O kadar tembih ettim ona ben, eve erken gel diye. Ne işi var müdüriyette Feriha ile? Pasaport mu çıkarıyor? Paris’e mi kaçacak Babası Mersin’de. Fırsat bu fırsat. Yapar mı yapar. Turgut onları görmüş, onlar görmemişler. Koridorda bekliyorlarmış. Bir kere o Feriha ile hâlâ konuşması, müdüriyetlere gitmesi filan kâfi. Tepeme kan çıkıyor.

Metindeki anlatım tekniğini belirleyiniz.

• İç Monolog

  İç Konuşma

• Geriye Dönüş

• Özetleme

• İç Çözümleme

• Bilinç Akışı