Fiillerde Yapı

Fiillerde Yapı

By Mustafa TÜZEN

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

​

BASİT

​

​

BİRLEŞİK

TÜREMİŞ

FİİLLERDE YAPI​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BİRLEŞİK FİİL​

Yardımcı Fiille Kurulan​ Birleşik Filller​

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller​

Kurallı

Birleşik Fiiller​

​

İSİM

+ FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

Yeterlik​

Tezlik​

​

FİİL

+

FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Sürerlik​

Yaklaşma​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(e)bil​

​

FİİL

+

(e) bil​

Yeterlik

Fiili​

Cümleye "gücü yetme, olasılık" anlamları katar.​

• Bu yaz çok sıcak geçebilir. (ihtimal)

• ​Ardunio ile yeni projeler yapabilirim. (gücü yetme)

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(e)bil​

​

FİİL

+

(e) bil​

Yeterlik

Fiili​

Cümleye "gücü yetme, olasılık" anlamları katar.

Olumsuz çekiminde "bil-" fiili düşer.​

• Bu yaz çok sıcak geçebilir. (ihtimal)

• ​Bu yaz çok sıcak geçemez.

• ​Ardunio ile yeni projeler yapabilirim. (gücü yetme)

• Ardunio ile yeni projeler yapamam.​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(ı)ver​

​

FİİL

+

(i)ver​

Tezlik

Fiili​

Cümleye "çabukluk, kolaylık, beklenmezlik" anlamları katar.​

İş çıkışı evime dönerken köpek saldırınca ağaca çıkıverdim. (çabukluk)

Nöbetçi öğretmen ayağı kayınca önümüzde düşüverdi. (beklenmezlik)

Hadi yavrum, ödevlerini yapıver!(kolaylık)

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(e)yaz​

​

FİİL

+

(e) yaz​

Yaklaşma

Fiili​

Eylemin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığı (neredeyse, az kalsın, hemen hemen) anlamı katar.​

Önüne bakmadan koşan çocuk düşeyazdı.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(a)kal

(e)gel​

​

FİİL

+

(a)dur​

Sürerlik

Fiili​

Cümleye fiildeki işin "devam ettiği" anlamı katar.​

Bakakalırım giden geminin ardından.

Siz oynayadurun, ben biraz ara vereceğim.

Masallar, geçmişten bugüne anlatılagelmiş metinlerdir.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

Yeterlik​

Tezlik​

​

FİİL

+

FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Sürerlik​

Yaklaşma​

​Fiil+(e) bil

​Fiil+(i) ver

​Fiil+(e) dur

(a) kal

(e) gel​

​Fiil+(e) yaz

Multiple Choice

Sen yemek masasını hazırlayadur.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Biraz beklerseniz sizinle sinemaya gelebilirim.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Bu yörelerde bu efsane eskiden beri anlatılagelmiştir.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Biz oraya varmadan giyinip kuşanıp dışarı çıkıvermişler.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Yaşlı kadın dengesini kaybedince düşeyazdı.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BİRLEŞİK FİİL​

Yardımcı Fiille Kurulan​ Birleşik Filller​

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller​

Kurallı

Birleşik Fiiller​

​

İSİM

+ FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak (seyrek kullanılır)

• eylemek​ (seyrek kullanılır)

• buyurmak (seyrek)​

​rica

hasta

namaz

rencide

başarılı​

emir​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak

• eylemek​

• buyurmak

Onu şikayet edenler sonradan buna pişman oldular.

Bir akşam arkadaşıyla tartıştıktan sonra evi terk etmiş.​

Arkadaşları, başarılı olabilmesi için ona çok yardımcı olmuşlar.​

Lütfen, bu ikramımızı kabul buyurun!​

Hava şartları böyle giyinmeyi zorunlu kılıyor.​

Bilgisayarın başında gününü gün eyledin.​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak

• eylemek​

• buyurmak

Yasa Cumhurbaşkanı tarafından reddedildi. (red etmek)

Çocuk her ne yaparsa onu affediyordu.​ (af etmek)

Komutanı, evrakın bir an önce masasına getirilmesini

emretmişti.​ (emir etmek)

Biz bu sorunla uğraşırken sen bankta oturmuş, etrafı

seyrediyordun.​ (seyir etmek)

​

Türeme, düşme gibi ​bir ses olayı olursa bitişik yazılır.

Multiple Choice

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil yanlış yazılmıştır.

• Son anda farkettim.

• Arabayı evin önüne park ettim.

• Böyle olacağını hissettim.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak

• eylemek​

• buyurmak

 Ekinler oldu. Üzümler daha olmadı. (Yetişmek, olgunlaşmak)

 Çay oldu. (Hazırlanmak, hazır duruma gelmek)

Okumak, eczacı olmak bu sayılı inatlarından biri ve ilkidir.​ (Bir görev, makam, san veya nitelik kazanmak)

Kira dâhil olduğu hâlde aylık masrafımız tam beş lira ediyordu.​ (Herhangi bir değerde olmak)

​

"etmek, olmak" kendi anlamında kullanıldığında fiil olur.

Multiple Choice

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil kullanılmamıştır.

• Çocuk hasta olmuş.

• Bahçedeki erikler olmuş.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BİRLEŞİK FİİL​

Yardımcı Fiille Kurulan​ Birleşik Filller​

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller​

Kurallı

Birleşik Fiiller​

​

İSİM

+ FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

ANLAMCA KAYNAŞMIŞ

BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

FİİL​

• atmak

• gezdirmek

• boyamak

• ​aramak

• ​açtırmamak

• ​değiştirmek

göz​

MECAZ​

ağız​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

ANLAMCA KAYNAŞMIŞ

BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

FİİL​

MECAZ​

Gözden düşmek

Başvurmak

Burnunda tütmek

​Yalanı ortaya çıkınca gözden düştü.

Beden derslerinde bahçeye çıkabilmek için başvurduk.​

Yaz tatilinde kuzenlerimle geçirdiğim günler burnumda tütüyor.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

​

BASİT

​

​

BİRLEŞİK

TÜREMİŞ

FİİLLERDE YAPI​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BASİT FİİL​

TÜREMİŞ FİİL​

YAPIM EKİ​

​Film bitti. (bit-mek)

Su içmiş.​ (iç-mek)

Hırsız kaçtı. (kaç-mak)​

konuşuyoruz, ​oturdu

​büyüyoruz, biliyorum

​

Elim kanadı. (kan)

Bıçak körelmiş.​ (kör)

Köyün girişinde bizi solladı.​ (sol)

öfkelendi, suladı, sözleştik

kısaldı, fokurdadı​, vedalaştık

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

TÜREMİŞ FİİL​

​Filmi bitirti.

Su içilmiş.​

Hırsızlar kaçıştı.

konuşuyoruz, ​oturttu

​büyütüyoruz, biliniyor,

yazdırdım

​

TÜREMİŞ FİİL​

Elim kanadı. (kan)

Bıçak körelmiş.​ (kör)

Köyün girişinde bizi solladı.​ (sol)

öfkelendi, suladı, sözleştik

kısaldı, fokurdadı​, vedalaştık

YAPIM EKİ​

İsimden Türeyenler

Fiilden

Türeyenler

-r, -t, -dır​, -l, -n, -ş

​Film bitti.

Su içmiş.

Hırsız kaçtı.

konuşuyoruz, ​oturdu

​büyüyoruz, biliyorum

​

Multiple Choice

Sen de mi benim gibi olanlara inanamadın?

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Çocuklarla bir saat kadar istop oynadık.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Yolda sessizce ve yavaş yavaş yürüyordu.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Haydi, şu duvarın üzerinden atlayıver!

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

İşlerine yardım ettiğim için bana teşekkür etti.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Beni görünce renkten renge girdi.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Bu ödül 1955'ten sonra verilmeye başlanmıştır.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Yazar, Ankara'daki evinde vefat etti.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Poşetleri akşama doğru eve getirdi.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Beş yıla kadar bu gölün kuruyacağını öngördü.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Babam mahalledeki insanlar tarafından çok sevilir.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

O da ne yapması gerektiğini biliyor.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Yapraklar gün geçtikçe daha çok sarardı.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Krdan mor renkli çiçekler toplamıştım.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Bahçede otururken esintinin arttığını hissetti.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Maalesef, yarın ben sizinle gelemem.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)