Fiillerde Yapı

Fiillerde Yapı

By Mustafa TÜZEN

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

​

BASİT

​

​

BİRLEŞİK

TÜREMİŞ

FİİLLERDE YAPI​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BİRLEŞİK FİİL​

Yardımcı Fiille Kurulan​ Birleşik Filller​

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller​

Kurallı

Birleşik Fiiller​

​

İSİM

+ FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

Yeterlik​

Tezlik​

​

FİİL

+

FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Sürerlik​

Yaklaşma​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(e)bil​

​

FİİL

+

(e) bil​

Yeterlik

Fiili​

Cümleye "gücü yetme, olasılık" anlamları katar.​

• Bu yaz çok sıcak geçebilir. (ihtimal)

• ​Ardunio ile yeni projeler yapabilirim. (gücü yetme)

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(e)bil​

​

FİİL

+

(e) bil​

Yeterlik

Fiili​

Cümleye "gücü yetme, olasılık" anlamları katar.

Olumsuz çekiminde "bil-" fiili düşer.​

• Bu yaz çok sıcak geçebilir. (ihtimal)

• ​Bu yaz çok sıcak geçemez.

• ​Ardunio ile yeni projeler yapabilirim. (gücü yetme)

• Ardunio ile yeni projeler yapamam.​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(ı)ver​

​

FİİL

+

(i)ver​

Tezlik

Fiili​

Cümleye "çabukluk, kolaylık, beklenmezlik" anlamları katar.​

İş çıkışı evime dönerken köpek saldırınca ağaca çıkıverdim. (çabukluk)

Nöbetçi öğretmen ayağı kayınca önümüzde düşüverdi. (beklenmezlik)

Hadi yavrum, ödevlerini yapıver!(kolaylık)

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(e)yaz​

​

FİİL

+

(e) yaz​

Yaklaşma

Fiili​

Eylemin gerçekleşmesine çok yaklaşıldığı (neredeyse, az kalsın, hemen hemen) anlamı katar.​

Önüne bakmadan koşan çocuk düşeyazdı.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

​

FİİL

+

(a)kal

(e)gel​

​

FİİL

+

(a)dur​

Sürerlik

Fiili​

Cümleye fiildeki işin "devam ettiği" anlamı katar.​

Bakakalırım giden geminin ardından.

Siz oynayadurun, ben biraz ara vereceğim.

Masallar, geçmişten bugüne anlatılagelmiş metinlerdir.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

KURALLI BİRLEŞİK FİİL​

Yeterlik​

Tezlik​

​

FİİL

+

FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Sürerlik​

Yaklaşma​

​Fiil+(e) bil

​Fiil+(i) ver

​Fiil+(e) dur

(a) kal

(e) gel​

​Fiil+(e) yaz

Multiple Choice

Sen yemek masasını hazırlayadur.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Biraz beklerseniz sizinle sinemaya gelebilirim.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Bu yörelerde bu efsane eskiden beri anlatılagelmiştir.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Biz oraya varmadan giyinip kuşanıp dışarı çıkıvermişler.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Multiple Choice

Yaşlı kadın dengesini kaybedince düşeyazdı.

• Yeterlik

• Tezlik

• Yaklaşma

• Sürerlik

Fill in the Blank

O zaman sen önden ......................

git (Sürerlik)

Fill in the Blank

Onur tümseğe takılınca ......................

düş (Yaklaşma) "Geçmiş Zaman"

Fill in the Blank

Bu soruları sen de ......................

yap (Yeterlik) "Emir"

Fill in the Blank

Birden oturduğu yerden ......................

kalk (Tezlik) "Geçmiş Zaman"

Fill in the Blank

Birkaç dakika gecikmeyle kaçırdığı otobüsün arkasından ......................

bak (Sürerlik) "Geçmiş Zaman"

Fill in the Blank

Erdem, kocaman lokmayı çiğnemeden yutmaya çalışınca ......................

boğul (Yaklaşma) "Geçmiş Zaman"

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BİRLEŞİK FİİL​

Yardımcı Fiille Kurulan​ Birleşik Filller​

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller​

Kurallı

Birleşik Fiiller​

​

İSİM

+ FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak (seyrek kullanılır)

• eylemek​ (seyrek kullanılır)

• buyurmak (seyrek)​

​rica

hasta

namaz

rencide

başarılı​

emir​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak

• eylemek​

• buyurmak

Onu şikayet edenler sonradan buna pişman oldular.

Bir akşam arkadaşıyla tartıştıktan sonra evi terk etmiş.​

Arkadaşları, başarılı olabilmesi için ona çok yardımcı olmuşlar.​

Lütfen, bu ikramımızı kabul buyurun!​

Hava şartları böyle giyinmeyi zorunlu kılıyor.​

Bilgisayarın başında gününü gün eyledin.​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak

• eylemek​

• buyurmak

Yasa Cumhurbaşkanı tarafından reddedildi. (red etmek)

Çocuk her ne yaparsa onu affediyordu.​ (af etmek)

Komutanı, evrakın bir an önce masasına getirilmesini

emretmişti.​ (emir etmek)

Biz bu sorunla uğraşırken sen bankta oturmuş, etrafı

seyrediyordun.​ (seyir etmek)

​

Türeme, düşme gibi ​bir ses olayı olursa bitişik yazılır.

Multiple Choice

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil yanlış yazılmıştır.

• Son anda farkettim.

• Arabayı evin önüne park ettim.

• Böyle olacağını hissettim.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

YARDIMCI FİİLLE KURULAN BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

YARDIMCI FİİL​

• ​etmek

• olmak

• kılmak

• eylemek​

• buyurmak

 Ekinler oldu. Üzümler daha olmadı. (Yetişmek, olgunlaşmak)

 Çay oldu. (Hazırlanmak, hazır duruma gelmek)

Okumak, eczacı olmak bu sayılı inatlarından biri ve ilkidir.​ (Bir görev, makam, san veya nitelik kazanmak)

Kira dâhil olduğu hâlde aylık masrafımız tam beş lira ediyordu.​ (Herhangi bir değerde olmak)

​

"etmek, olmak" kendi anlamında kullanıldığında fiil olur.

Multiple Choice

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yardımcı fiil kullanılmamıştır.

• Çocuk hasta olmuş.

• Bahçedeki erikler olmuş.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BİRLEŞİK FİİL​

Yardımcı Fiille Kurulan​ Birleşik Filller​

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller​

Kurallı

Birleşik Fiiller​

​

İSİM

+ FİİL​

​

FİİL

+

FİİL​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

ANLAMCA KAYNAŞMIŞ

BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

FİİL​

• atmak

• gezdirmek

• boyamak

• ​aramak

• ​açtırmamak

• ​değiştirmek

göz​

MECAZ​

ağız​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

ANLAMCA KAYNAŞMIŞ

BİRLEŞİK FİİLLER​

İSİM​

FİİL​

MECAZ​

Gözden düşmek

Başvurmak

Burnunda tütmek

​Yalanı ortaya çıkınca gözden düştü.

Beden derslerinde bahçeye çıkabilmek için başvurduk.​

Yaz tatilinde kuzenlerimle geçirdiğim günler burnumda tütüyor.

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

​

BASİT

​

​

BİRLEŞİK

TÜREMİŞ

FİİLLERDE YAPI​

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

BASİT FİİL​

TÜREMİŞ FİİL​

YAPIM EKİ​

​Film bitti. (bit-mek)

Su içmiş.​ (iç-mek)

Hırsız kaçtı. (kaç-mak)​

konuşuyoruz, ​oturdu

​büyüyoruz, biliyorum

​

Elim kanadı. (kan)

Bıçak körelmiş.​ (kör)

Köyün girişinde bizi solladı.​ (sol)

öfkelendi, suladı, sözleştik

kısaldı, fokurdadı​, vedalaştık

Subject | Subject

Yapı Bakımından Fiiller

TÜREMİŞ FİİL​

​Filmi bitirti.

Su içilmiş.​

Hırsızlar kaçıştı.

konuşuyoruz, ​oturttu

​büyütüyoruz, biliniyor,

yazdırdım

​

TÜREMİŞ FİİL​

Elim kanadı. (kan)

Bıçak körelmiş.​ (kör)

Köyün girişinde bizi solladı.​ (sol)

öfkelendi, suladı, sözleştik

kısaldı, fokurdadı​, vedalaştık

YAPIM EKİ​

İsimden Türeyenler

Fiilden

Türeyenler

-r, -t, -dır​, -l, -n, -ş

​Film bitti.

Su içmiş.

Hırsız kaçtı.

konuşuyoruz, ​oturdu

​büyüyoruz, biliyorum

​

Multiple Choice

Sen de mi benim gibi olanlara inanamadın?

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Çocuklarla bir saat kadar istop oynadık.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Yolda sessizce ve yavaş yavaş yürüyordu.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Haydi, şu duvarın üzerinden atlayıver!

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

İşlerine yardım ettiğim için bana teşekkür etti.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Beni görünce renkten renge girdi.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Bu ödül 1955'ten sonra verilmeye başlanmıştır.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Yazar, Ankara'daki evinde vefat etti.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Poşetleri akşama doğru eve getirdi.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Beş yıla kadar bu gölün kuruyacağını öngördü.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Babam mahalledeki insanlar tarafından çok sevilir.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

O da ne yapması gerektiğini biliyor.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Yapraklar gün geçtikçe daha çok sarardı.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Krdan mor renkli çiçekler toplamıştım.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Bahçede otururken esintinin arttığını hissetti.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)

Multiple Choice

Maalesef, yarın ben sizinle gelemem.

• Basit

• Türemiş

• Birleşik (Yardımcı Fiil)

• Birleşik (Anlamca Kaynaşmış)

• Birleşik ( Kurallı)