Тәңірлік дәуір әдебиеті

​

Тәңірлік дәуір әдебиеті ​

Open Ended

Сақтар кімдер? Сақтардың қандай қаһармандық дастандарын білесіз?

​Сақтар - көшпенділер

Ежелгі түркілердің арғы тегі саналатын сақтар - Қазіргі Қазақстан, Орта Азия мен Шығыс Түркістан жерін біздің заманымыздан бұрын бірінші мыңжылдықта мекен етті.​

Subject | Subject

Some text here about the topic of discussion

Көне грек тарихшылары сақтарды "скифтер"​, немесе "азиялық скифтер" деп атаған. Ал парсылар сақтарды кезінде "сақ", "саға","сақа" деген. Осыған орай, сақтар елін "Сахстан" деп те жазған.

​

​Some text here about the topic of discussion.

Адамзат тарихындағы алғаш жазылған, кітаптардың бірі "Авестада" сақтар мен олардың мекенін "Тұр" деп атаған.

Ә. Фердаусидің әлемге әйгілі эпопеясы "Шахнамада" сақтар елін "Тұран" деп көрсетеді. Ал қытайлар сақтар отанын "Тукиу" дейтін.​

​Some text here about the topic of discussion.

О существовании народа хунну стало известно из китайских источников. Его наименование оказалось гораздо более долговечным, чем сам народ. Оно широко известно, несмотря на то что носители его погибли полторы тысячи лет назад, тогда как названия многих соседних современных хуннам народов знают сейчас только историки-специалисты. Хунны оставили глубокий след в мировой истории. Двинувшись из Азии на запад, они нашли приют в Приуралье у угров.
До сих пор нередко слово «гунн» звучит как синоним свирепого дикаря. И это не случайно, ибо хунны на протяжении тысячи лет выступали не только как созидатели, но часто и как разрушители.

​Some text here about the topic of discussion.

Научный интерес к хуннам, к их истории и этнографическим особенностям впервые возник в Китае. Основателем «хуннологии» можно считать гениального автора «Исторических записок» Сыма Цяня, жившего во II веке до н.э. Он не только составил летопись войны, которую империя Хань вела с хуннами, но и поставил вопрос: почему всюду победоносное китайское оружие не могло сломить кочевых варваров? На это он предлагал остроумный для своего времени ответ: географическое положение, климат и рельеф Китая и Срединной Азии настолько различны, что китайцы не могут жить в хуннских степях, так же как хунны не могут жить в Китае, и потому покорение страны иного ландшафта и населения, имеющего непохожий быт, неосуществимо² .

​Some text here about the topic of discussion.

Второй период «хуннологии» начался с XVIII века, когда этой проблемой стали заниматься французы.

В XVIII веке французские миссионеры заинтересовались не только Китаем, где протекала их деятельность, но и северными народами. Гобиль де Майя и другие, прекрасно владея китайским и маньчжурским языками, составили остроумные переводные компиляции, ознакомившие Европу с историей восточных кочевников.
Новый расцвет исторической науки, посвященной центральноазиатским проблемам, наступил во Франции в конце XIX – начале XX века.
Это был кульминационный пункт европейского востоковедения. Общие и частные труды Эдуарда Шаванна, Поля Пельо, Анри Кордье и Рене Груссе

​Some text here about the topic of discussion.

Труды английских и американских ученых занимают в истории науки особое место. Книга Эдуарда Паркера «Thousand years of the Tartare»
Монография известного востоковеда-синолога Эдуарда Паркера об истории тюркских племен Степной Азии.

​Some text here about the topic of discussion.

Первым русским ученым, поднявшим изучение Центральной Азии на ступень выше современной ему европейской науки, был Н.Я. Бичурин
Великолепное знание китайского языка и потрясающая работоспособность позволили ему осуществить перевод почти всех китайских сочинений, относящихся к древней истории Срединной Азии. Его труды, изданные во второй четверти XIX века, до сих пор служат краеугольным камнем для кочевниковедения вообще и истории хуннов, в частности.

​Some text here about the topic of discussion.

Мағжан Жұмабаев ​

​Ертеде Түркістанды Тұран дескен,

Тұранда Ер түрігім туып-өскен.​

Тұранның тағдыры бар толқымалы,​

Басынан көп тамаша ​күндер кешкен.

​

Тұранның егі​-шексіз шөлі қандай,

Теңіздей кемері жоқ​ көлі қандай.

​Тұранның дәрия аталған өзендері,

​Тасыса шөлі басқан селі қандай.

​Some text here about the topic of discussion.

Герадоттың жазуы бойынша Скифтер Гераклдың ұрпақтары.

Гераклдан үш бала тараған:

Агафирс, Гелон, Скиф

Герадоттың жазуы бойынша, Арал теңізі мен Каспий теңізі жағалауын мекендеген сақ тайпаларын "массагеттер"​ деп атаған. Массагеттер соғыс өнерін жетік меңгерген ежелгі тайпалардың бірі.

Қару-жарақтары мен әшекей бұйымдарын мыс пен алтыннан жасаған.​

Сақтардың Еуропаға қоныс аударған алғашқы легін тарихта "кемерлер" немесе "кемерліктер" деп атаған. Олар Қара теңіз жағалауын, яғни "кемерін" өздеріне мекен еткен. Сақтардың осы тобы Қара теңіз бен Азов теңізі аралығында көшіп-қонып жүріп, мал бағумен айналысқан

Ежелгі Эллада елінің ұлы ақыны Гомер өзінің "Одиссея" атты эпопеясында осы кемерліктер, яғни теңіз жағалауында тұратын сақтарды зор шабытпен жырлайды.​

Біз ақыры терең мұхитқа жеттік,

Қалың тұмандар арасынан өттік.

Жағалауда кемерліктер тұрады екен,

Күн шұғылалы Гелиосқа кеттік.​

​

​

​

Эсхил өз поэмаларының бірінде "ірімшік жеп, қымыз ішетін, әділдікте алдына жан салмайтын ержүрек кемерліктерді"​ көкке көтере мадақтайды.

​

​

​

Әдет -ғұрпы, салт-санасы, тұрамыс-тіршілігі жағынан қазақ қауымына ең жақын тұрған сақ тайпаларының бірі- дахтар. Дахтар жылқы, түйе, қой бағып, егін салған, диханшылықтың түрлі салаларымен айналысқан.

Арал теңізі мен Сырдария жағалауларында, Каспий мен Әмурдария аралығында мекен еткен.

Қазіргі Қазақстан жерін көне дәуірлерде мекен етекен сақтар тайпасынан "асылар" деп атайды. Асылар Асы өзенінің аңғарынан бастап, Талас, Шу, Іле өзендері аңғарларында мал бағып, егін еккен. Негізгі мекені Жетісу өлкесі болған. ​

Кезінеде металл өңдеуді жақсы меңгерген.​

Ежелгі түріктер исламға дейінгі дәуірде қос күшке - Көкке, Күнге (оны Тәңірі деп атаған) және Жер-суға сыйынатын болған. Сонымен қатар түркілер табынатын үшінші күш болған. Ол - үйдегі отбасын, бала-шағаны жаман рухтардан қорғайтын әйел тәңірісі -Ұмай ана. Мәселен, "Тоныкөк​"жырында

"Тәңір Ұмай, қасиетті Жер-су

Бізді қорғайды, ойлану керек​"

Исламға дейін зоорастризм діні бойынша,​ бүкіл жанды және жансыз табиғаттың иесі - Күн болып табылады. Жер бетіндегі тіршілік атаулы аспандағы аспандағы мәңгілік Күнге тәуелді.

Біз тұлпарлары қанатты,

Мәңгілік жарыққа -

Күнге сыйынамыз.

Күн жарық шыққанда,

Күн жылуын шашқанда,

Жүз мыңдағандар

Құдіретті сезінеді.​

Біз тұлпарлары қанатты,

2. Күн шыққанда,

Мазда сыйлаған

Жер де киелі күйде,

Су да киелі күйде;

Барлық ағын сулар да,

Барлық бастаулар да,

Тұйық тоспа сулар да,

Теңіздердің суы да,

Әулие рухының

Барлық жаратқандары киелі.

Мәңгілік жарыққа,

Күнге сиынамыз.

Күн жарық шашқанда,

Күн жылу шашқанда,

Жүз мыңдағандар

Құдіретті сезінеді,

Содан соң Мазданың

Сыйлаған Жерінде

Жарық-нұр салтанаты үшін,

Ақиқат салтанаты үшін

Бақытын табады әркім,

Бақыт сыйлайды әркім.