құқық1

Оқу мақсаты:

Келісімшарттың

ерекше белгілерін айқындай отырып,
мазмұнын түсіндіру;

Бағалау критерийлері:

Келісімшарттың ерекше белгілерін айқындай отырып,

мазмұнын түсіндіру;

Оқу мақсаты: 10.3.1.1 - Қазақстан Республикасының азаматтық
құқығының қайнар көздерін түсіндіру (Азаматтық кодексі, заңдар, заңға
тәуелді актілер, Азаматтық кодексін толықтыратын және нақтылайтын
ережелер);
10.3.1.2 - азаматтық құқық принциптерін нақты мысалдар арқылы
түсіндіру;
10.3.1.3 - азаматтық құқық субъектілерін анықтау

Бағалау критерийлері:
 Азаматтық құқық субъектілерін анықтайды.
 Жеке тұлғалар азаматтық құқықтың негізгі субъектілері

екенін біледі.

Тірек сөз

• Азаматтық құқыққабілеттілік – адамның
азаматтық құқықтармен міндеттерге ие болу
мүмкіндігі немесе қабілеті. Бұл қабілет барлық
азаматтар үшін танылады; ол ұлтына, дініне, тіліне,
тұрғылықты жеріне, мүлкіне және т.б. байланысты
емес, туған кезінен туындайды және қайтыс
болғанда тоқтайды.

Құқықтық қатынастар жеке адамдар арасындағы өзара

құқықтық байланысты, адамдар арасындағы өзара құқықтар

мен міндеттерді туындатады.

Құқықтық қатынас

үш элементтен

тұрады:

субъектілер
формалар
мазмұн.

Құқықтық қатынастар

құрылымы:

•Физикалық және заңды тұлғалар- құқықтық
қатынастардың субъектілері;

•Материалдық және рухани игіліктер-
құқықтық қатынастардың объектілері;

•Өзара құқық пен міндеттер- құқықтық
қатынастардың мазмұны.

Заң тілінде құқықтар мен міндеттердің иелері құқық субъектілері

деп аталады. Басқаша айтқанда, субъектілер - құқықтық

қатынастарға қатысатын адамдар.

Азаматтық
құқықтық
қатынастар
субъектілері-
нің мынадай
түрлері бар:

жекетұлға

заңды тұлға

мемлекеттік, әкімшілік-

аумақтық бірліктер

Жекетұлғалар - Қазақстан Республикасының азаматтары,
шетелдіктер, яғни басқа мемлекеттердің азаматтары,
азаматтығы жоқ адамдар (апатридтер). Азаматтық құқықтық
қатынас субъектілері болу үшін азаматтардың азаматтық
құқыққабілеттілігі және әрекетқабілеттілігі болу керек.

Жеке тұлғаның

құқыққабілеттілігін ешкім

шектей алмайды, ешкімді одан

айыра алмайды. Азаматтық
құқыққабілеттілікке адам
дүниеге келе салысымен ие

болады.

Азаматтың әрекетқабілеттілігі -

адамның өз іс-әрекеттерімен

азаматтық құқықтар мен

міндеттерді иемдене алу, іске

асыру, орындау және өз

әрекеттері үшін азаматтық

құқықтық жауаптылықта болу

қабілеттілігі.

Құқыққабілеттілігі негізінде азаматтар:
 өзінің меншігіндегі мүлікке ие бола алады;
 мүлікті мұрагерлікке беріп және өсиет ете алады;
 республика аумағында еркін жүріп тұруға және тұрғылықты

жер таңдай алады;

 заңмен шектелмеген кез келген кәсіпкерлікпен шұғылдана

алады;

 заңмен тыйым салынбаған кез келген мәмілелер жасап,

міндеттемелерге қатыса алады;

 республикадан тыс жерлерге еркін шығып кетуге және оның

аумағына қайта орала алады;

 әдебиет пен өнер, ғылыми еңбектердің авторы,

өнертапқыштық және басқа дазаңмен қорғалатын
интелектуалдық қызметке авторлық құқығы болуға;

 өз фамилиясы мен өз есімін, сондай ақ, қаласа, әкесінің атын

қоса, өз атымен құқықтар мен міндеттерге ие болып, оларды
жүзеге асырады;

Толық азаматтық әрекетқабілеттілігі кәмелетке толған,
яғни 18 жасқа толған сәттен бастап келеді. 14 жасқа
дейінгі жасөспірімдер мен жүйкесі ауру адамдар
азаматтық әрекетқабілеттілігі жоқ болып саналады.
Олардың орнына заңды өкілдері, яғни ата-аналар,
қамқоршылар, асырап алушылар жауапты.

Құқықтық әрекеттің бір бөлігі деликтілік болып табылады.
Деликтқабілеттілік - тұлғаның азаматтық құқықбұзушылыққа
(деликт) жауапты болу қабілеті. Деликт қабілеті белгілі бір
жастан, мысалы, азаматтық-құқықтық жауаптылық 16 жастан
басталады.
Әрекет қабілеттілігін деликтқабілеттілігінен ажырата алу
керек. Құқықтық қабілеттілік және әрекетқабілеттілігі бірге
құқық субъектілігі (немесе құқықтық әрекетқабілеттілік)
дегенді білдіреді.

Құқық субъектілігі - адамның құқық

субъектісі болу мүмкіндігі немесе

қабілеттілігі.

Кәмелетке толмағандар - азаматтық құқық

субъектілері

14-18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандар
қажетті азаматтық мәмілелерді тек ата-анасының,
асырап алушыларының немесе
қамқоршыларының жазбаша келісімімен ғана жасай
алады.

Алайда олар өздігінен кішігірім үй шаруашылықтарын жүргізуге, өз
табыстарын, шәкіртақыларын және басқа да кірістерін пайдалана
алуына, авторлық және өнертапқыштық құқықтарын жүзеге асыруға,
банктерде салымдар жасауға құқылы. Бұл әрекет ішінара деп аталады.
Кәмелетке толмаған баланың ата-анасы оның мүлкін өз қалауы
бойынша қолдануға құқылы емес. Кәмелетке толмаған тұлғаның
мүлкін азайтуға (сату, сыйға тарту, кепілге беру, жалға беру) әкеліп
соғатын мәмілелер жасасу үшін 14 жасқа дейінгі кәмелетке толмаған
баланың ата-анасы алдын ала қамқоршылық және қорғаншылық
органдарының келісімін алуға тиіс.

14 жастағы кәмелетке толмағандар
деликтқабілетті емес, яғни олар
өздерінің міндеттемелері бойынша мүліктік
жауапкершілікті алып жүре алмайды.
Кәмелетке толмағандардың әрекеттеріне
ата-аналары жауапты.
14-18 жас аралығындағы кәмелетке
толмағандар деликтқабілетті, олар барлық
мүлкі мен міндеттемелері үшін өздері
жауапты.

Бірақ, егер кәмелетке толмаған
жасөспірім ауыр зиян келтірсе және
бұл шығынды өтеуге оның мүлкі
жеткіліксіз болса, онда жасөспірімнің
ата-анасы қосымша жауап береді.

Қорытынды:
Азаматтық құқықтық қатынастардың элементтері субъектілері,
объектілері мен мазмұны, ал негізгі бастаулары Қазақстан
Республикасының Конституциясы, Азаматтық Кодексі, оған
сәйкес қабылданған өзге де заңдар және заңға тәуелді кесімдер
болып табылады. Азаматтық құқықтық қатынастарды бірнеше
түрге бөлінеді. Олар: мәміле; меншік құқығы; міндеттемелі
құқық; мұрагерлік құқық; зияткерлік меншік құқығы. Азаматтық
құқықты қорғауды сот, төрелік сот және аралық сот құқықтарды
мойындату құқық бұзушылыққа дейінгі болған жағдай,
құқықтарды бұзатын немесе бұзылу қаупін туғызатын
әрекеттерге тиым салу және т.б. негіздерге сәйкес реттейді.

Бүгінгі сабақта:
• Азаматтық құқық субъектілерін

анықтадыңыз.

• Жеке тұлғалар азаматтық құқықтың негізгі

субъектілері екенін білдіңіз.

Бағалау критериилері

• Азаматтық-құқықтық келісімшарт түсінігін

анықтайды;

• Келісімшарт түрлерімен танысады;
• Азаматтық –құқықтық шартты

жасасу,өзгерту және бұзу шараларын
талдайды

Терминология

• Шарт-екі не одан да көп адамның азаматтық

құқықтар мен міндеттерді белгілеу, өзгерту немесе
тоқтату туралы келісім.

• Мәміле- азаматтар мен заңды тұлғалардың

азаматтық құқықтары мен міндеттерін
белгілеуге,өзгертуге, тоқтатуға бағытталған
әрекеттері.

• Акцепт- оферта жолданған жақтың оны

қабылдағаны туралы жауабы.

• Оферта- тиімді ұсыныстар туралы клиенттерді

ауызша немесе жазбаша түрде хабардар ету.

«Азаматтық –құқықтық келісімшарт»
түсінігі. Бұл ұғым Римнің цивильдік құқық
қойнауынан бастап пайда болған. Екі
немесе одан көп адамның азаматтық
құқықтар мен міндеттерді белгілеу, өзгерту
немесе тоқтату туралы келісімі шарт деп
танылады.(ҚР АК –нің 378- бабы, 1-
тармағы.) Келісімшарт бұл- мәміленің бір
түрі.Оған екі және көпжақты мәмілелер
туралы ережелер қолданылады.

Азаматтық- құқықтық келісімшарттың

түрлері:

Консенсуалды және нақты

Ақылы
Ақысыз

Біржақты және екіжақты

Бір типті (дербес) және аралас

Еркін және міндетті шарт

Негізгі және алдын-ала жасалатын шарттар

Өзара келісілген шарт және қосылу шарты

Аталған және аталмаған шарт

Өз қатысушыларының пайдасына жасалатын

шарт

Кәсіпкерлік шарт

Келісімшарттардың мазмұны

1 тапсырма

•1-тапсырма

•Sulpak техникалық дүкені Айфон ұялы телефонының бағасын
көрсетіп, витринаға қойса, ол оферент болып саналады.Осы тауарды
сатып алуға ұсыныс білдірген кез-келген азамат акцептант болып
табылады.Дүкен тауар тұрған кезде өз офертасымен байланысты
болады сондықтан тауарды сатудан бас тарта алмайды. Тауар
жаймада жоқ болса, сатушы оның витринадағы соңғы даналарын
алып, сатуға міндетті.

•1.

Шартты жасасу топтар арасында қандай жолмен жүзеге асатыны

туралы жағдаяттар беріледі.

•Дескриптор:

•

Шартты жасасу тәртібі мен рәсімін анықтайды.

•

Шарт жасасу кезеңдерін талдайды.

•

Шарт жасасатын жерді анықтайды.

•

Азаматтық –құқықтық шартты өзгерту және бұзу негіздерін

анықтайды.

2 тапсырма

•2-тапсырма.

•Жағдаят талдау;

•Тараптар тауарды жеткізу туралы келісімшарт жасасты.Тауар
жеткізуші- келісім шартта көрсетілген мерзімде тауарды
жеткізбеді.Сатып алушы тауар жеткізушіге келісімшартты бұзу туралы
ұсыныс білдірді. Келісімшартты бұзу тәртібі қандай болады?Сатып
алушы келісімшартты мерзімінен бұрын бұзу кезінде қандай
мәселелерді шешуі керек?ҚР ның Азаматтық Кодексінің 24- тарауын
қарастырып , талдаңдар

•

Дескриптор:

•

Азаматтық-құқықтық шартты өзгерту мен бұзу негіздерін

анықтайды.

•

Шартты өзгерту немес шартты бұзу ұғымдарын ажыратып,

талдайды.

•

Шарт тараптарының бірінің бастамасы бойынша сот арқылы

өзгертілуі немесе бұзылуы мүмкін жағдайларды қарастырады.

Қорытынды :

• Келісімшарт жасау ұсыныс пен оны

қабылдауды, яғни оферта мен акцептінің
арасындағы өзара байланысты білдіреді.

Кері байланыс