nükleik asitler

CANLILARIN TEMEL BİLEŞENLERİ

•Nükleik Asitler

❖ DNA
❖ RNA

Biyotik Yazarı
Canset YILDIZ

NÜKLEİK ASİTLER

H3PO4

(Fosforik asit)
FOSFAT GRUBU

Deoksiriboz veya

Riboz şekeri

5 C’LU ŞEKER

(PENTOZ)

AZOTLU

ORGANİK BAZ

Fosfoester

bağı
Glikozit bağı

Adenin

Guanin

Sitozin

Timin

Urasil

Pürin bazları
Moleküler yapıları çift halkalıdır.

Primidin bazları
Moleküler yapıları tek halkalıdır.

• Hücrenin yönetim ve kalıtım materyalleridir. C, H, O, N ve P atomlarından oluşur.
• Prokaryot canlılarda ……….………………..……… ve ………………………….. bulunurken, ökaryot canlılarda …………………..……… ,

……….………….…….….. , …………..………………… , …………….…..…..……. ve ……………...…………… yapısında bulunurlar.

• Yapısını oluşturan birimler …………..………………… lerdir.

NÜKLEOZİT

NÜKLOTİT

sitoplazmada

çekirdekte

sitoplazmada

nükleotit

mitokondride

plastitlerde

ribozomun

ribozomda

DNA’NIN MOLEKÜL MODELİ

P

P

G

G

T

T

A

A

C

C

P

P

P

P

3'

5'
3'

5'

P

Fosfoester

bağı

Glikozit

bağı

Üçlü Hidrojen

bağı

• Watson ve Crick, DNA molekülünün

.................................................................. bir
yapıya sahip olduğunu saptadılar.

• Bir kule merdivenine benzetilen DNA molekül

modelinin; merdivenin her iki kenarı nükleotidlerin
fosfat ve deoksiriboz kısımlarından, basamaklarının
ise bazlardan yapıldığını açıkladılar.

• DNA'nın zincirleri birbirine anti paraleldir. Bir

zincirin 5' 3' yönü diğer zincirin 5' 3' yönüne zıttır.

çift zincirli ve sarmal (helix)

Fosfoester

bağı
3'

5'

Fosfodiester bağı

O

1

2

4

3'

İkili Hidrojen

bağı

5'

3'

5'

3'

5'

5'

3'

5'

3'

A/T = C/G = A+G/C+T = PÜRİN/PiRİMİDİN = NÜKLEOTİT/FOSFAT =

NÜKLEOTİT/ŞEKER = ŞEKER/FOSFAT =1

Pürinler veya Primidinler / Toplam nükleotit sayısı = 1 / 2

RNA

Tek zincirlidir.

DNA üzerinden şifre alınarak sentezlenir. Bu
olaya transkripisyon denir. Bu olayı
katalizleyen enzimler RNA polimerazlardır.

Protein sentezinde görev alır.

3 çeşit RNA vardır. Bunlar,

• mRNA (mesajcı RNA)

• rRNA (ribozomal RNA)

• tRNA (taşıyıcı RNA)

DNA’da bulunan T yerine urasil (U) vardır.

Riboz şekeri taşır.

Fosfat
Riboz

Fosfat

Nükleotitler

Nükleotitler

Riboz
=

=

=

1

RNA ÇEŞİTLERİ

• DNA’dan aldığı protein sentezi ile ilgili

bilgiyi ribozomun küçük alt birimine
iletir.

• Hücrede RNA’lar arasında %5 oranında

bulunurlar.

• Tekrar tekrar kullanılabilirler.
• Görevi bitince hidroliz edilirler.
• Belli bir polipeptide özgüdür.

• Sitoplazmadan aldığı amino asitleri ribozomun

büyük alt birimine taşır.

• Hücrede RNA’lar arasında %15 oranında

bulunurlar.

• Yapısında hidrojen bağları vardır.
• Tekrar tekrar kullanılırlar.
• Belli bir amino asit çeşidine özgüdür.
• Görevi bitince sitoplazmada çözünmüş halde

bulunur. (Çözünebilir RNA)

mRNA

rRNA

• Çekirdekçik tarafından sentezlenen rRNA, bazı

proteinlerle birleşerek ribozomların yapısını
oluşturur.

• mRNA ve tRNA’nın ribozoma bağlanabilmesi için

yüzey oluşturur.

tRNA

• Peptit bağlarının oluşumunu katalizler.
• Hücrede RNA’lar arasında %80 oranında bulunurlar.
• Yapısında hidrojen bağları vardır.
• Tekrar tekrar kullanılırlar.

DNA VE RNA KARŞILAŞTIRMASI

• Tek zincirlidir.

• Hücrede protein sentezinde görev alır.

• Riboz şekeri ile A, G, C ve U bazlarını taşır.

• Yapı birimleri deoksiribonükleotitdir

• Yapı birimleri ribonükleotitlerdir

• Üç çeşit RNA vardır. (mRNA, tRNA, rRNA)

•Kendini eşleyemez.

•DNA’dan şifre alınarak sentezlenir.

•Ökaryotlarda çekirdek, mitokondri,
plastitlerde, prokaryotlarda sitoplazmada
bulunur.

•Ökaryotlarda çekirdek, mitokondri, plastit,
ribozom ve sitoplazmada, prokaryotlarda
sitoplazma ve ribozomda bulunur

•Fosfodiester, ve glikozit bağı bulunur. Bazı
durumlar hariç olgun mRNA da H bağı
bulunmaz. Ancak tRNA ve rRNA da üç
boyutlu moleküler yapılarını korumak için H
bağı bulunur.

•Sentezinde RNA polimeraz,
hidrolizinde RNAaz enzimleri etkilidir.

DNA

RNA

• Çift zincirlidir.

• Hücrenin yönetim ve kalıtım materyalidir.

• Karakterlerimizi kontrol eden genleri vardır.

• Deoksiriboz şekeri ile A, G, C ve T bazlarını

taşır.

•Kendini eşleyebilir.

•Fosfodiester, glikozit ve hidrojen bağı taşır.

•Sentezinde DNA polimeraz, DNA ligaz
ve helikaz enzimleri, hidrolizinde
DNAaz enzimleri etkilidir.