กฎหมายผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๑. การรักษาและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. ๒๕๒๒ ผู้บริโภค หมายถึง “ผู้ซื้อ ผู้ได้รับ

บริการจากผู้ประกอบธุรกิจ หรือผู้ซึ่งได้รับการเสนอ หรือชักชวนจากผู้ประกอบธุรกิจเพื่อให้

ซื้อสินค้าหรือรับบริการ และหมายความรวมถึงผู้ ใช้สินค้าหรือผู้ได้รับบริการจาก

ผู้ประกอบธุรกิจโดยชอบ แม้มิได้เสียค่าตอบแทนก็ตาม”

อีกนัยหนึ่งผู้บริโภค หมายถึง ผู้เข้าท าสัญญาในฐานะผู้ซื้อ ผู้เช่า ผู้เช่าซื้อ ผู้กู้ ผู้เอา

ประกันภัย หรือผู้เข้าท าสัญญาอื่นใดเพื่อให้ได้มาซึ่งทรัพย์สินบริการ หรือประโยชน์อื่นใดโดย

มีค่าตอบแทน ทั้งนี้ การท าสัญญานั้นต้องเป็นไปโดยมิใช่เพื่อการค้าทรัพย์สิน บริการ หรือ

ประโยชน์อื่นใดนั้น และหมายรวมถึงผู้เข้าท าสัญญาในฐานะผู้ค้าประกันของบุคคลดังกล่าว

ซึ่งมิได้กระท าเพื่อการค้าด้วย

๑. การรักษาและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๑. การรักษาและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของผู้บริโภค

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๔๐ เป็นรัฐธรรมนูญฉบับแรกที่

ให้ความส าคัญเกี่ยวกับการคุ้มครองผู้บริโภค โดยบัญญัติถึงสิทธิของผู้บริโภคไว้

ในมาตรา ๕๗ ว่า “สิทธิของบุคคลซึ่งเป็นผู้บริโภคย่อมได้รับความคุ้มครอง ตามที่กฎหมาย

บัญญัติ” “การคุ้มครองผู้บริโภค” หมายถึง การป้องกัน ปกป้องระวัง ดูแลสิทธิของ

ผู้ซื้อสินค้า หรือผู้ ใช้สินค้า ไม่ ให้ถูกละเมิดจากผู้ประกอบธุรกิจ ซึ่งรัฐมีหน้าที่ด าเนินการ

คุ้มครองผู้บริโภคโดยก าหนดมาตรการในการคุ้มครองผู้บริโภค ๓ ลักษณะใหญ่ ๆ ดังนี้

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๑. การรักษาและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของผู้บริโภค

๑. มาตรการที่มีลักษณะป้องกัน หรือที่เรียกว่า มาตรการก่อนการซื้อขาย เช่น

การก าหนดและควบคุมมาตรฐานสินค้า การก าหนดข้อห้ามในทางการค้า การขอความ

ร่วมมือ แจ้งการปรับราคาล่วงหน้า รวมทั้งการให้ความรู้ ตลอดจนข้อมูลข่าวสารที่เป็น

ประโยชน์ต่อการตัดสินใจในการเลือกซื้อสินค้าและบริการ

๒. มาตรการที่เกี่ยวเนื่องกับสินค้า เช่น การก ากับดูแลการขายตรง การก ากับดูแล

การเช่าซื้อสินค้า การก าหนดมาตรฐานของสัญญาที่เป็นธรรม ตลอดจนการก าหนดเงื่อนไข

ในการขายสินค้าบางรายการ เพื่อที่จะคุ้มครองผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๑. การรักษาและคุ้มครองสิทธิประโยชน์ของผู้บริโภค

๓. มาตรการในการแก้ปัญหา หรือมาตรการ

หลังการซื้อขาย ในกรณีที่ผู้บริโภคประสบปัญหา

หลังจากที่ได้มีการซื้อขายสินค้ากันแล้ว จะต้องมี

มาตรการและกระบวนการที่จะแก้ไขปัญหา โดยการ

จัดตั้งระบบและขั้นตอนในการฟ้องร้อง และชดเชย

ความเสียหายที่เกิดขึ้นแก่ผู้บริโภค รวมทั้งก าหนด

กรอบความรับผิดชอบของผู้ผลิต ผู้ขายสินค้าหรือ

บริการที่บกพร่องด้วย

ผู้บริโภคย่อมได้รับความคุ้มครองตาม

ที่กฎหมายบัญญัติ เพื่อความปลอดภัย

ในการใช้สินค้าและบริการ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๒. กฎหมายคุ้มครองสิทธิผู้บริโภคและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ได้ให้ความส าคัญในเรื่องของการคุ้มครอง

ผู้บริโภคจึงได้มีการตราพระราชบัญญัติขึ้น เพื่อให้ความคุ้มครองผู้บริโภคโดยบัญญัติ

“พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. ๒๕๒๒” และต่อมาได้มีการแก้ไขเพิ่มเติมอีกหลาย

ฉบับ เพื่อให้การคุ้มครองผู้บริโภคในด้านต่าง ๆ มากขึ้น พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค

ดังกล่าวได้บัญญัติถึงสิทธิผู้บริโภค ซึ่งรับรองสิทธิผู้บริโภคไว้ ๕ ประการ คือ

๒.๑ กฎหมายคุ้มครองสิทธิผู้บริโภค

๑) พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. ๒๕๒๒ และที่แก้ ไขเพิ่มเติม

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สิทธิผู้บริโภค ๕ ประการ

๑. สิทธิที่จะได้รับข่าวสาร รวมทั้งค าพรรณนาคุณภาพที่ถูกต้องในสินค้าและบริการ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๒. สิทธิที่จะมีอิสระในการเลือกบริโภคสินค้าและบริการ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สิทธิผู้บริโภค ๕ ประการ

๓. สิทธิที่จะได้รับความปลอดภัยจากการบริโภคสินค้าและบริการ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สิทธิผู้บริโภค ๕ ประการ

๔. สิทธิที่จะได้รับความเป็นธรรมจากสัญญาหรือการท าสัญญา

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สิทธิผู้บริโภค ๕ ประการ

๕. สิทธิที่จะได้รับการพิจารณาและชดเชยความเสียหาย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สิทธิผู้บริโภค ๕ ประการ

๒. กฎหมายคุ้มครองสิทธิผู้บริโภคและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ปัจจุบันผู้ผลิตแข่งขันกันผลิตสินค้าออกมาจ าหน่ายให้แก่ผู้บริโภคเพิ่มมากขึ้น ผู้ผลิต

บางรายต้องการลดต้นทุนการผลิต โดยใช้วัตถุดิบที่ไม่มีคุณภาพและไม่ได้มาตรฐานมาผลิต

เป็นสินค้าจ าหน่ายให้แก่ผู้บริโภค ส่งผลให้ผู้บริโภคได้รับอันตรายจากการใช้สินค้า

ดังนั้น จึงมีพระราชบัญญัติที่ให้ความคุ้มครองประชาชนทั้งในฐานะผู้ประกอบการ

และผู้บริโภค ซึ่งสามารถสรุปสาระส าคัญได้ ดังนี้

๒.๑ กฎหมายคุ้มครองสิทธิผู้บริโภค

๒) พระราชบัญญัติความรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้า

ที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. ๒๕๕๑

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

(๑) ผู้ประกอบการทุกคนต้องร่วมกันรับผิดชอบต่อผู้เสียหายในความเสียหายที่เกิด

จากการใช้สินค้าที่ไม่ปลอดภัย คือ สินค้าก่อหรืออาจก่อให้เกิดความเสียหายขึ้นได้ไม่ว่าจะเป็น

เพราะเหตุจากความบกพร่องในการผลิต หรือการออกแบบ หรือไม่ได้ก าหนดวิธีใช้ วิธีเก็บ

รักษา ค าเตือน หรือข้อมูลเกี่ยวกับสินค้า หรือก าหนดไว้แต่ไม่ถูกต้องหรือไม่ชัดเจนตามสมควร

ทั้งนี้ โดยค านึงถึงสภาพของสินค้า รวมทั้งลักษณะการใช้งานและการเก็บรักษาตามปกติ

ธรรมดาของสินค้าอันพึงคาดหมายได้

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๒) พระราชบัญญัติความรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้า

ที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. ๒๕๕๑

(๒) ผู้ผลิตตามค าสั่งของผู้ว่าจ้างไม่ต้องรับผิดชอบ หากพิสูจน์ได้ว่าความไม่ปลอดภัย

ดังกล่าวเกิดจากการออกแบบของผู้ว่าจ้างให้ผลิตหรือปฏิบัติตามค าสั่งของผู้ว่าจ้าง

(๓) ผู้เสียหายไม่จ าเป็นต้องพิสูจน์ว่าความเสียหายเกิดจากการกระท าของ

ผู้ประกอบการ เพียงแต่พิสูจน์ได้ว่าได้รับความเสียหายจากสินค้าของผู้ประกอบการ หรือ

พิสูจน์ได้ว่าการใช้หรือเก็บรักษาสินค้าเป็นไปตามปกติธรรมดา ก็จะได้รับค่าชดเชย

ความเสียหายจากผู้ประกอบการ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๒) พระราชบัญญัติความรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้า

ที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. ๒๕๕๑

(๔) นอกจากค่าสินไหมทดแทนแล้ว ผู้เสียหายยังได้รับค่าเสียหายส าหรับ

ความเสียหายต่อจิตใจ หากผู้เสียหายถึงแก่ความตาย สามี ภรรยา บุพการี หรือผู้สืบสันดานมี

สิทธิได้รับค่าเสียหายส าหรับความเสียหายต่อจิตใจ

(๕) อายุความการเรียกร้องค่าเสียหาย มีก าหนด ๓ ปี นับตั้งแต่รู้ความเสียหายและ

ทราบตัวผู้ประกอบการ หรือ ๑๐ ปี นับตั้งแต่ขายสินค้า หรือในกรณีที่ความเสียหายเกิด

ต่อชีวิต ร่างกาย สุขภาพหรืออนามัย โดยผลของสารสะสมในร่างกายหรือต้องใช้เวลาในการ

แสดงอาการ ผู้เสียหายจะต้องใช้สิทธิเรียกร้องภายใน ๓ ปี นับแต่วันที่รู้ถึงความเสียหายและ

รู้ตัวผู้ประกอบการแต่ไม่เกิน ๑๐ ปี นับแต่วันที่รู้ถึงความเสียหาย

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๒) พระราชบัญญัติความรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้า

ที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. ๒๕๕๑

(๑) ในคดีผู้บริโภคฟ้องผู้ประกอบการ แม้ไม่มีสัญญาหรือท าตามแบบที่ก าหนดใน

กฎหมายอื่น ศาลก็รับฟัง เพราะผู้ประกอบการที่ไม่สุจริต มักจะเตรียมการแต่แรกเพื่อไม่ให้

ผู้บริโภคฟ้องคดีได้ เช่น ไม่ท าสัญญาไว้ให้ผู้บริโภคเก็บไว้เป็นหลักฐาน ซึ่งอาจมาฟ้องร้อง

ตนเองได้ในภายหลัง

(๒) ประกาศหรือโฆษณาต่าง ๆ ที่ผู้ประกอบการแจ้งไว้ ถือเป็นส่วนหนึ่งของสัญญา

แม้จะไม่มีระบุไว้ในสัญญา ศาลก็จะรับฟังเหมือนกับเป็นสัญญา

๓) พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. ๒๕๕๑

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

(๓) การเจรจาเกี่ยวกับค่าเสียหายระหว่างผู้ประกอบการและฝ่ายผู้เสียหายในกรณี

เกิดความเสียหายขึ้นต่อชีวิต ร่างกายและสุขภาพ ผู้บริโภคต้องใช้สิทธิเรียกร้องภายใน ๓ ปี

นับแต่วันที่รู้ถึงความเสียหายและรู้ตัวผู้ประกอบธุรกิจที่ต้องรับผิด แต่ไม่เกิน ๑๐ ปี นับแต่

วันที่รู้ถึงความเสียหาย ศาลมีอ านาจขยายระยะเวลาตามที่ก าหนดไว้ในพระราชบัญญัตินี้หรือ

ระยะเวลาที่ศาลก าหนดไว้ตามความจ าเป็นและเพื่อประโยชน์แห่งความยุติธรรม

(๔) ภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริง หากข้อเท็จจริงนั้นเป็นข้อมูลที่ผู้ประกอบการเป็น

ผู้คุ้มครอง ยากที่ผู้เสียหายจะรับรู้ พระราชบัญญัตินี้ก าหนดให้เป็นภาระของผู้ประกอบการ

เป็นผู้น าสืบ จากเดิมที่ถือหลักว่าผู้ ใดกล่าวอ้างผู้นั้นมีหน้าที่พิสูจน์

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๓) พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. ๒๕๕๑

(๕) หากผู้ประกอบการละเลย ไม่ใส่ใจ หรือมีเจตนาเอาเปรียบผู้บริโภค ศาลสามารถ

ก าหนดค่าเสียหายเพื่อเป็นการลงโทษเพิ่มขึ้นจากค่าเสียหายที่แท้จริงได้

(๖) กรณีที่ผู้ประกอบการเป็นนิติบุคคล ศาลสามารถสั่งให้ผู้ถือหุ้น หรือหุ้นส่วน

หรือผู้มีอ านาจควบคุมการด าเนินงานของนิติบุคคล หรือผู้รับมอบทรัพย์สินจากนิติบุคคลมา

เป็นจ าเลยร่วมรับผิดชอบในค่าเสียหายที่จะต้องชดใช้ให้แก่ผู้เสียหายได้

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๓) พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. ๒๕๕๑

เป็นกฎหมายที่ให้การคุ้มครองผู้บริโภคโดยตรง

มีเจตนารมณ์เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคให้ได้รับความเป็นธรรม

ในด้านราคาสินค้าและบริการ ป้องกันมิให้ราคาสินค้า

และค่าบริการต่าง ๆ สูงเกินความเป็นจริง รวมทั้ง

มีปริมาณสินค้าเพียงพอกับความต้องการของผู้บริโภค

๔) พระราชบัญญัติว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. ๒๕๔๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

๒.๒ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิผู้บริโภค

หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคของรัฐ ได้แก่

๑) ส านักงานคณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภค เป็นองค์กรที่ให้ความคุ้มครองผู้บริโภค

รับเรื่องราวร้องทุกข์ และให้ความเป็นธรรมและปลอดภัยจากการซื้อสินค้าและบริการ

๒) ส านักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข เป็นองค์กรที่ท าหน้าที่

ตรวจสอบความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์อาหาร ยา เครื่องส าอาง เครื่องมือแพทย์ วัตถุเสพติด

วัตถุมีพิษ

๓) ส านักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม ท าหน้าที่ก าหนด

และตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานของผลิตภัณฑ์

๔) กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ ท าหน้าที่ก าหนด ตรวจสอบราคาสินค้า

การกักตุนสินค้า ไม่ติดป้ายราคา และมาตราชั่งตวงวัด

๕) คณะอนุกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคประจ าจังหวัด ศาลากลางจังหวัดทุกจังหวัด

ทั่วประเทศ

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

การให้ความคุ้มครองผู้บริโภคโดยภาครัฐอาจไม่สามารถด าเนินการได้อย่างทั่วถึง

จึงเปิดโอกาสให้สมาคมและมูลนิธิที่มีวัตถุประสงค์ที่จะให้การคุ้มครองผู้บริโภค หรือต่อต้าน

การแข่งขันทางการค้าที่ไม่เป็นธรรม ยื่นค าขอเพื่อให้คณะกรรมการคุ้มครองผู้บริโภคให้

การรับรอง โดยต้องปฏิบัติตามระเบียบและปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

หน่วยงานเอกชนเพื่อคุ้มครองผู้บริโภค ได้แก่

๑) สมาคมพลังผู้บริโภคแห่งประเทศไทย

๒) โครงการสภาสตรีส่งเสริมผู้บริโภค สภาสตรีแห่งชาติในพระบรมราชินูปถัมภ์

๓) คณะกรรมการประสานงานองค์กรเอกชนเพื่อการสาธารณสุขมูลฐาน (คปอส.)

๔) ชมรมมุสลิมคุ้มครองผู้บริโภค

๕) คณะกรรมการประสานงานสิทธิมนุษยชน (กปส.)

๒.๒ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

การด าเนินกิจกรรมพิทักษ์สิทธิและผลประโยชน์ของตนในฐานะผู้บริโภค เป็นสิทธิ

อันชอบธรรมที่ผู้บริโภคสามารถกระท าได้ตามที่กฎหมายก าหนด เมื่อประสบปัญหาถูกละเมิด

สิทธิของผู้บริโภค ผู้บริโภคสามารถร้องเรียนไปยังหน่วยงานต่าง ๆ ที่มีความเกี่ยวข้อง หรือให้

การคุ้มครองผู้บริโภค ซึ่งมีทั้งหน่วยงานภาครัฐและเอกชน เพื่อให้ผู้ประกอบการชดใช้

ความเสียหาย และเป็นการลงโทษหรือปราบปรามมิให้ผู้ประกอบการ หรือผู้ประกอบธุรกิจ

เอารัดเอาเปรียบผู้บริโภค ในการร้องเรียนเรื่องละเมิดสิทธิผู้บริโภคนั้น ผู้บริโภคจะต้องปฏิบัติ

ตามแนวทางการปฏิบัติหรือระเบียบในการร้องเรียนของหน่วยงานนั้น ๆ

๓. การด าเนินกิจกรรมพิทักษ์สิทธิและผลประโยชน์ตาม

กฎหมายในฐานะผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

แม้ว่าผู้บริโภคจะได้รับการคุ้มครองสิทธิผู้บริโภคตามกฎหมาย แต่ผู้บริโภคก็ยังมี

หน้าที่ที่จะต้องปฏิบัติ เพื่อปกป้องสิทธิและผลประโยชน์ของตน จากการเอารัดเอาเปรียบของ

ผู้ประกอบธุรกิจ ดังนี้

๔.๑ หน้าที่ในการใช้ความระมัดระวังในการเลือกซื้อสินค้าหรือใช้บริการ โดยให้

ความส าคัญในเรื่องของฉลากสินค้า และการโฆษณาสินค้าหรือบริการต่าง ๆ ตรวจสอบว่า

ฉลากระบุข้อความต่อไปนี้หรือไม่

๔. แนวทางการปกป้องสิทธิของผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

ชื่อประเภท หรือชนิดของสินค้า

ชื่ อ ห รื อ เ ค รื่ อ ง ห ม า ย ก า ร ค้ า ข อ ง

ผู้ผลิตหรือผู้น าเข้า

สถานที่ตั้งของผู้ผลิต ผู้สั่ง หรือผู้น าเข้า

ต้องแสดงขนาด ปริมาณของสินค้า

ต้ อง แ ส ดง วิธีใช้อย่าง ล ะ เอีย ด

ข้อแนะน าในการใช้หรือห้ามใช้

วันเดือนปีที่ผลิต หรือวันเดือนปีที่หมดอายุ

หรือควรใช้ก่อน

ราคาสินค้า

การอ่านฉลากก่อนซื้อสินค้า

เป็นการปกป้องการถูกละเมิด

สิทธิของตนเอง

๔. แนวทางการปกป้องสิทธิของผู้บริโภค

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒

สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๒