10-сынып 27

Multiple Choice

Моңғол империясында көшпелілердің әдеттік құқығының негізінде заңдар мен нұсқаулардың жазбаша жинағы

• «Ұлы жасақ»

• «Ескі жол»

• «Империя заңы»

Multiple Choice

Шыңғыс Хан қай жылы қайтыс болды?

• 1935

• 1927

• 1925

• 1936

Multiple Choice

Дүниежүзілік тарихтағы аса ірі империяны кім құрды?

• Жошы

• Шыңғыс Хан

• Есугей

• Боржігін

Multiple Choice

Шыңғыс хан ұрпақтары мен ақсүйектерінің маңызды мәселелері қайда шешілді?

• Шайқас алаңдарында

• Халық жиынында

• Құрылтайда

Open Ended

Шыңғыс ханның шын есімі

Сабақтың тақырыбы:

Шыңғысхан империясы және оның
мұрагерлері.

Оқу бағдарламасына
сәйкес оқыту мақсаты:

10.3.1.2 -Қазақстанда мемлекеттіліктің
қалыптасуының тарихи кезеңдерін түсіндіру;
10.3.2.4 -мемлекет құрылысындағы сабақтастықты
анықтай отырып, Қазақстан аумағында ұлыс
жүйесінің дамуын зерттеу;
10.3.2.5 -XIII -XV ғасырлардағы мемлекеттердің
геосаяси белсенділігін сипаттау арқылы, олардың
Еуразиядағы тарихи процестердің барысына әсер
ету дәрежесін анықтау

Сабақтың мақсаты

Шыңғысхан империсының мемлекеттік құрылысын
сәйкестендіреді және оның тақ мұрагерлерінің тәртібін
сипаттайды;
Қазақстанда мемлекеттіліктің қалыптасуының тарихи
кезеңдеріне баға береді.

Моңғолдар Қазақстан аумағында.

•1218 ж. Шыңғыс ханның үлкен ұлы Жошы қыпшақтардың арасында
жасырынып жүрген меркіттерді күйретті.

•Бұл уақытта хорезм шах Мұхаммед қыпшақтарға қарсы 60 мыңдық
әскерімен жорыққа шыққан еді.

•Осылайша Торғай даласында моңғолдар мен хорезмдіктер ұшырасады.

Хорезмді жаулап алу ( 1219-1221 жж.).

•1219 жылы Шыңғыс хан жорыққа 200 мыңдық әскермен аттанды. Ол
бірнеше әскерге бөлінді.

•Үшінші әскерге Ходженд қиян-кескі қарсылық көрсеткенімен, ол да
басып алынды.

•Төртінші

әскерді

Шыңғыс

ханның

өзі

басқарып,

Бұхара

мен

Самарқандты күйретті.

Моңғолдар басқыншылығының жалғасуы.

Моңғол империясының ыдырауы.

• Өзара

қырқысулар

мен

бөлінуге

ұмтылушылық;

• өркениеттiк бытыраңқылық;
• империяның

жекелеген

облыстарының

арасында

ортақ

мәдени

дәстүрлер

мен

экономикалық байланыстардың жоқтығы;

•

жаулап

алынған

халықтардың

моңғолдардың билігіне қарсы күресі болды.

Моңғол империясы ыдырауының себептері:

Алтын Орда ХІІІ ғасырдың соңы мен XIV ғ. бірінші жартысында.

Оң қанаттың әскербасы
болған Ноғай 1296 ж.
хан тағына таласады

Алтын Орда Өзбек хан

(1313-1341 жж.)

тұсында қайта күшейді.

XIV ғ. екінші жартысында

Жошы ұлысында

«Дүрбелең жылдар»

болды.

•XIII-XIV

ғ.

Қазақстан

аумағы

Моңғол

империясы

ұлыстарының

құрамына,

ал

ол

ыдырағаннан

кейін,

тәуелсіз

түрік-моңғол

мемлекеттерінің құрамына кірді.

•Болашақ Қазақстанның үлкен бөлігі Жошы ұлысы Алтын Орданың
құрамдас бөлігі болды.

•

Ұлыстардың

мемлекеттік

құрылысы

моңғолдық

үлестік

жүйенің

белгілерін сақтады.

•Алдымен билеушілер мен ақсүйектердің, кейін ұлыстар халқының
исламды қабылдауы басқару жүйесіне өзгерістер енгізе бастады.

Match

1-тапсырма Қазақстан аумағы кірген үш ұлыстың

                   территориялық аумақтарын сәйкестендіріңіз

• Жошы ұлысы

• Шағатай ұлысы

• Үгедей ұлысы

Солтүстік, Батыс және Орталық Қазақстан

Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Қазақстан

Шығыс Қазақстан

• Солтүстік, Батыс және Орталық Қазақстан

• Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Қазақстан

• Шығыс Қазақстан

Reorder

2-тапсырма Оқиғаларды ретімен орналастырыңыз

• 1218 ж. моңғолдар Күшлік ханды талқандап, империясына Жетісу мен Қарақытайлар мемлекетінің бүкіл шығыс бөлігін қосып алды.

• Шыңғыс ханның ұлдары Шагатай мен Үгедей Отырарды қоршап, ол бес ай қоршаудан кейін бағындырды.

• Шыңғысханның мұрагерлері Қытай, Иран, Ирак, Кавказ бен Русьті басып алып, Солтүстік Үндістан мен Шығыс Еуропаға өтті.

• 1260 жылдың соңына қарай Моңғол империясы ыдырады.

• Жошы ұлысының құрамындағы Бату мен Орда Ежен ұлыстарының арасынан Шайбани ұлысы бөлініп шықты.

1

2

3

4

5

• 1
• 2
• 3
• 4
• 5

3 – тапсырма

Қазақстан

аумағындағы

ұлыстық жүйенің
барысын жазып,

баға беріңіз

Жауабы

Қазақстан

аумағындағы

ұлыстық жүйенің

барысы.

Ұлыстардың
мемлекеттік құрылысы
моңғолдық

үлестік

жүйенің

белгілерін

сақтады.

Билеушілер

мен

ақсүйектердің,

кейін

ұлыстар

халқының

исламды

қабылдауы

басқару

жүйесіне

өзгерістер

енгізе

бастады.

•XIII-XIV

ғ.

Қазақстан

аумағы

Моңғол империясы ұлыстарының
құрамына,

ол

ыдырағаннан

кейін,

тәуелсіз

түрік-моңғол

мемлекеттерінің құрамына кірді.

Дескриптор: 1)      Шағатай ұлысының аумағын картаға енгізу 2)      Үгетей  ұлысының аумағын картаға енгізу 3)       Жошы  ұлысының аумағын картаға енгізу

Қазақстан аумағына ұлыстардың орнын кескін картаға орналастырыңыз?

Multiple Choice

Қай жылы империяда тақ үшін күрес басталған кезде , Жетісу моңғол және түркі тайпалары жинақталған орынға айналды?

• 1260

• 1226

• 1215

• 1265

Multiple Choice

Шағатай ұлысына Қазақстанның қай аумағы тиді?

• Оңтүстік батыс

• Оңтүстік және оңтүстік шығыс

• Шығыс Қазақстан

• Батыс және орталық Қазақстан

Multiple Choice

Моңғол империясы кай жылы ыдырайды?

• 1259жылдың басында

• 1260жылдың соныңда

• 1260жылдың басында

• 1259жылдың басында

Multiple Choice

Қазақстанның оңтүстік бөлігі кімге тиді?

• Үгедейге

• Қырғыздарға

• Хулагуге

• Шағатай ұлысына

Multiple Choice

Жошынын қазасынан кейін оның ұлысы кімге тиді?

• халыққа

• Ұлдары мен олардың ұрпақтарына

• бәріне теңдей

• ұлдарына

Қорытынды

• Қазақстанда мемлекеттіліктің қалыптасуының тарихи

кезеңдерін түсіндіңіз;

• мемлекет құрылысындағы сабақтастықты анықтай

отырып, Қазақстан аумағында ұлыс жүйесінің дамуын
зерттедіңіз.

Poll

Сабақ қаншалықты түсінікті болды?

• барлығы түсінікті

• жартылай түсінікті

• мүлдем түсінбедім

Оқу бағдарламасына
сәйкес оқыту мақсаты:

10.3.1.2 -Қазақстанда мемлекеттіліктің
қалыптасуының тарихи кезеңдерін түсіндіру;
10.3.2.4 -мемлекет құрылысындағы сабақтастықты
анықтай отырып, Қазақстан аумағында ұлыс
жүйесінің дамуын зерттеу;
10.3.2.5 -XIII -XV ғасырлардағы мемлекеттердің
геосаяси белсенділігін сипаттау арқылы, олардың
Еуразиядағы тарихи процестердің барысына әсер
ету дәрежесін анықтау

Сабақтың мақсаты

Шыңғысхан империсының мемлекеттік құрылысын
сәйкестендіреді және оның тақ мұрагерлерінің тәртібін
сипаттайды;
Қазақстанда мемлекеттіліктің қалыптасуының тарихи
кезеңдеріне баға береді.