Eðlisfræði SI einingar

SI – einingar
Staðalform
Eðlismassi

Mælingar

Vísindaleg aðferðafræði byggir mjög á mælingum

Mikilvægt er að notaðar séu skilgreindar og þekktar
mælieiningar

Áður fyrr voru notaðar mismunandi mælieiningar frá einu
landi til annars og jafnvel voru sömu mælieiningar með
mismunandi gildi

Með auknum viðskiptum þjóða og vaxandi alþjóðlegum
samskiptum vísindamanna jókst þörfin fyrir alþjóðlegt og
samræmt kerfi mælieininga.

SI - einingakerfið
(Systéme International d’Units)

• Byggir á því að aðeins ein mælieining er

fyrir hverja tegund stærðar.

• Notað næstum alls staðar í heiminum.

• Flestar mælieiningar eru byggðar á einni

grunnmælieiningu og síðan er notað
ákveðið forskeyti eftir stöðu tölunnar í
tugakerfinu.

Grunneiningar SI-kerfisins

SI grunneiningar

Eining

Skammstöfun

Mælistærð

Kílógramm

kg

massi

Metri

m

lengd

Sekúnda

s

tími

Amper

A

straumur

Kelvin

K

hiti

Kandela

cd

ljósstyrkur

Mól

mol

efnismagn

Match

Paraðu saman

• Kg

• metri

• sekúnda

• Kelvin

• Amper

Massi

Lengd

tími

Hiti

Straumur

• Massi

• Lengd

• tími

• Hiti

• Straumur

Forskeyti

•SI-kerfið notar ákveðin forskeyti á undan
mælieiningunum sínum til þæginda þegar unnið er
með mjög háar eða mjög lágar tölur.

•Hvert forskeyti er hægt að skilgreina með tákni
og í því sambandi skipta hástafir og lágstafir máli.

•Afstaða talnanna er síðan skilgreind með
tugveldum.

Forskeyti

 T

tera

1 x 10¹²

1 000 000 000 000

 G

gíga

1 x 10⁹

1 000 000 000

 M

mega

1 x 10⁶

1 000 000

 k

kíló

1 x 10³

1 000

 h

hekta

1 x 10²

100

 Da

deka

1 x 10¹

10



eining

1 x 10⁰

1

 d

desi

1 x 10^-1

0,1

 c

centi

1 x 10^-2

0,01

 m

milli

1 x 10^-3

0,001

 

míkró

1 x 10^-6

0,000 001

 n

nanó

1 x 10^-9

0,000 000 001

 p

píkó

1 x 10^-12

0,000 000 000 001

10-x

10x

Drag and Drop

Einn meter er jafnt og​

Placeholder

5km er jafnt og ​

Placeholder

5m er jafnt og ​

Placeholder

1 Mega meter er jafnt og ​

Placeholder

Drag these tiles and drop them in the correct blank above

100cm

5000m

5000mm

1.000.000m

1000cm

5km

50km

SI – einingar
lengd – massi - tími

Staðalform talna

• Tölur á staðalformi eru skrifaðar sem veldi

af 10.

• Dæmi:

1013 er á staðalformi skrifað 1,013×103

0,0045 er á staðalformi skrifað 4,5×10-3

Rúmmál

• Það rými sem hlutur tekur.
• SI-einingin fyrir rúmmál er rúmmetri (m³).
• Athugið að t.d. einn rúmmetri (m³) er 1.000.000 cm³.
• Rúmmál reglulegra hluta má reikna út, út frá

mælingum.

• Rúmmál óreglulegra hluta má finna með því að mæla

rúmmál þess vatns sem þeir ryðja frá sér þegar þeim
er sökkt.
Rúmmál vökva er oftast mælt í lítrum.

1 L = 1 dm3

1 mL = 1 cm3

Multiple Choice

Rúmmál er fundið með því að marfalda saman allar hliðar teningsins. Kubbur er hefur hliðarlendirnar 2m hefur rúmmálið?

• 8m³

• 6m³

• 2m³

• 18m³

Multiple Choice

Kassi með hliðarlengdirnar:

L=2m

H=4m

B=50cm hefur rúmmálið?

• 4m³

• 400m³

• 8m³

• 200m³

Eðlismassi

• Eðlismassi segir okkur hvað hver

rúmmálseining af tilteknu efni vegur.

• Eðlismassi = massi/rúmmáli (ρ = m/V).

• SI-eining fyrir eðlismassa er kg/m³ en

einingin g/cm³ er einnig mikið notuð.

Multiple Choice

Jafnan fyrir eðlismassa er P=m/V þar sem m = massi og V = rúmmál (volume)

Ef ég veit massa og eðlismassa get ég fundið rúmmál hans með því að snúa jöfunni á eftifarandi máta

• V=m/P

• V=P/m

• V=P*m

• Enginn kostur er réttur

Multiple Choice

Stundum fær maður óreglulega hluti sem ekki er hægt að mæla rúmmál með hefðbundum hætti. Þá er hægt að nýta sér að 1ml vatns er 1cm³

Ef steinn hefur massan 7g og ryður frá sér 2,6ml vatns er eðlismassi hans?

• 2,7c/cm³

• 7/gmc³

• 2,6g/cm³

• 7,6g/cm³