SAINS TING.3 BAB1:RANGSANGAN&GERAK BALAS_1.2MANUSIA

BAB 1 RANGSANGAN DAN
GERAK BALAS

SAINS TINGKATAN 3

KREDIT KEPADA CIKGU NORAZILA BINTI KHALID,SMK ULU TIRAM JOHOR

1.2 RANGSANGAN DAN
GERAK BALAS DALAM
MANUSIA

RANGSANGAN DAN GERAK
BALAS DALAM MANUSIA

• Perubahan persekitaran inilah dikenali sebagai

rangsangan.

• Contoh rangsangan termasuklah cahaya, bunyi dan

bahan kimia.

• Manusia menggunakan organ deria untuk

mengesan rangsangan.

• Manusia mempunyai lima organ deria, iaitu mata,

telinga, hidung, kulit dan lidah

MATA

KORNEA
Lapisan lut sinar
yang membiaskan
dan memfokuskan
cahaya

Konjunktiva
Membran lut
sinar yang
melindungi
bahagian
hadapan
sklera.

GELEMAIR
Bendalir lut sinar
yang
mengekalkan
bentuk bola mata
dan memfokuskan
cahaya ke dalam
mata.

PUPIL
Bukaan di
tengah iris yang
mengawal
kuantiti cahaya
yang masuk
kedalam mata

IRIS
Bahagian
berwarna mata
yang mengawal
saiz pupil.

OTOT SILIA
Otot yang
mengubah
ketebalan kanta
matamelalui
pengecutan dan
pengenduran

Ligamen
Penggantung
Gentian kuat
yang
memegang
kanta mata
pada
kedudukannya

KANTA MATA
Kanta cembung
lut sinar dan
kenyal yang
memfokuskan
cahaya ke
retina

GELEMACA
Bahan jeli lut
sinar yang
mengekalkan
bentuk bola
mata dan
memfokuskan
cahaya ke
retina

SKLERA
Lapisan teguh yang mengekalkan bentuk dan melindungi
mata.

KOROID
Lapisan hitam yang
mencegah pantulan
cahaya dalam mata
dan membekalkan
oksigen dan nutrien
kepada mata.

RETINA
Lapisan yang
mengandungi
fotoreseptor yang
mengesan
cahaya dan
menghasilkan
impuls saraf

BINTIK KUNING
Bahagian pada
retina yang paling
peka terhadap
cahaya kerana
terdapat banyak
fotoreseptor.

BINTIK BUTA
Bahagian pada retina
yang tidak peka
terhadap cahaya
kerana tiada
fotoreseptor dan
merupakan tempat
keluar bagi semua
gentian saraf optik.

SARAF OPTIK
Gentian saraf yang membawa impuls saraf
dari retina ke otak untuk ditafsirkan

APAKAH WARNA OBJEK YANG
DILIHAT?

• Retina mengandungi dua jenis fotoreseptor, iaitu sel rod

dan sel kon

• Sel rod peka kepada keamatan cahaya yang berbeza

termasuklah cahaya yang samar tetapi tidak peka kepada
warna cahaya.

• Sel kon peka kepada warna cahaya dalam keadaan yang

cerah

• Terdapat tiga jenis sel kon, iaitu sel kon yang peka

kepada cahaya merah, hijau dan biru.

TELINGA

Cuping
telinga
Mengumpul dan
menghantar
gelombang bunyi
ke dalam salur
telinga

Salur telinga
Menghantar
gelombang bunyi
ke gegendang
telinga

Gegendang telinga
(membran yang
nipis)
Bergetar mengikut
frekuensi gelombang
bunyi yang terkena
padanya dan
memindahkan getaran
ke osikel

Osikel(terdiri
daripada tiga
tulang kecil)

Menguatkan getaran
bunyi lalu
memindahkannya ke
jendela bujur

Jendela
bujur
Mengumpul
dan
menghantar
getaran bunyi
dari osikel ke
koklea

Tiub Eustachio
Mengimbangkan
tekanan udara di
kedua-dua belah
gegendang
telinga

Koklea(menga
ndungi
bendalir)

Mengesan dan
menukar getaran
bunyi kepada
impuls saraf

Salur separuh
bulat(mengandungi

bendalir)

Mengesan kedudukan

kepala dan

membantu mengawal keseimbangan badan

Tiub Eustachio
Mengimbangkan
tekanan udara di
kedua-dua belah
gegendang
telinga

Mekanisme Pendengaran

HIDUNG

STRUKTU
R HIDUNG

• Hidung ialah organ deria bau.

• Bau merupakan bahan kimia

yang wujud dalam udara.

• Lebih kurang 10 juta sel deria

bau terletak di bahagian atas
rongga hidung

FUNGSI SEL
DERIA BAU

• Sel deria bau amat halus dan

diselaputi dengan lapisan mukus.

• Bahan kimia dalam udara akan

melarut dalam lapisan mukus ini
dan merangsang sel deria bau
untuk menghasilkan impuls saraf

• Impuls saraf kemudiannya dihantar

ke otak untuk ditafsirkan dan
seterusnya ditentukan jenis bau.

Lidah

STRUKTUR LIDAH

• Lidah ialah organ deria rasa.

• Terdapat bintil kecil yang dikenali sebagai papila

pada permukaan lidah.

• Permukaan papila pula dilapisi oleh beratus-ratus

tunas rasa.

• Setiap tunas rasa pula mengandungi 10 hingga

50 reseptor rasa.

• Reseptor rasa ini dapat mengesan lima jenis

rasa asas, iaitu manis, masin, masam, pahit dan
umami.

UMAMI

• dikelaskan sebagai rasa asas kerana terdapat

reseptor rasa yang dapat mengesan rasa umami
sahaja

• Hal ini sama bagi rasa asas yang lain seperti

manis, masin, masam dan pahit.

• Rasa umami dikaitkan dengan rasa lazat seperti

rasa daging dalam sup atau rasa bahan penapaian
seperti keju dan cendawan atau mononatrium
glutamat (monosodium glutamate, MSG).

FUNGSI TUNAS RASA

• Semasa makanan dikunyah, sebahagian atau

semua bahan kimia dalam makanan lazimnya
melarut dalam air liur.

• Bahan kimia terlarut ini akan meresap ke dalam

tunas rasa melalui liang dan merangsang
reseptor rasa di dalamnya untuk menghasilkan
impuls saraf

• IImpuls saraf ini kemudiannya dihantar ke otak dan

ditafsirkan sebagai rasa manis, masin, masam,
pahit, umami atau kombinasi rasa asas ini.

KAWASAN BERBEZA PADA
LIDAH LEBIH PEKA
TERHADAP RASA TERTENTU

• Semua kawasan pada lidah adalah peka terhadap kelima-

lima rasa. Akan tetapi, kawasan yang berbeza pada lidah
mempunyai kepekaan yang berlainan terhadap rasa tertentu.

• Contohnya, kawasan hadapan lidah lebih peka kepada rasa

manis, manakala bahagian tepi lidah lebih peka kepada rasa
masam dan masin.

• Kawasan di bahagian belakang lidah lebih peka kepada rasa

pahit

• Kawasan di bahagian tengah lidah pula lebih peka kepada

rasa umami

KULIT

KULIT

• Kulit ialah organ deria yang

paling besar dalam badan
manusia.

• Kulit manusia terdiri daripada

lapisan nipis di bahagian luar
yang dikenali sebagai epidermis
dan lapisan dalam yang dikenali
sebagai dermis.

KULIT

• Kulit mempunyai lima jenis reseptor

yang mengesan rangsangan yang
berbeza pada kedudukan yang
berbeza

• Apabila reseptor pada kulit

dirangsangkan, impuls saraf
dihasilkan lalu dihantar melalui
sistem saraf ke otak untuk ditafsirkan
dan menghasilkan gerak balas yang
sesuai.

KEPEKAAN KULIT PADA BAHAGIAN BADAN
YANG BERLAINAN TERHADAP RANGSANGAN

• Kepekaan kulit terhadap rangsangan

bergantung pada bilangan reseptor dan
ketebalan epidermis kulit.

• Contohnya, hujung jari sangat peka

terhadap sentuhan kerana di hujung jari
terdapat bilangan reseptor sentuhan yang
banyak dan epidermis yang nipis. Lidah,
hidung dan bibir juga sangat peka terhadap
sentuhan

• Siku, tapak kaki dan belakang badan pula

kurang peka terhadap sentuhan

HAD DERIA
PENGLIHATAN

• Had deria penglihatan ialah had

keupayaan mata untuk melihat
objek.

• Kita tidak dapat melihat objek

yang terlalu kecil seperti
mikroorganisma mahupun objek
yang terlalu jauh seperti planet
Musytari.

• Had deria penglihatan termasuklah

ilusi optik dan titik buta.

ILUSI OPTIK

• lusi optik berlaku apabila objek

yang dilihat berbeza daripada
keadaan sebenar.

• Ilusi optik berlaku disebabkan oleh

otak tidak dapat mentafsir dengan
tepat objek yang dilihat oleh mata
kerana gangguan di sekitar objek.

ILUSI OPTIK

ILUSI OPTIK

TITIK BUTA (BINTIK BUTA)

untuk mengatasi had deria
penglihatan

-Mikroskop imbasan elektron

untuk mengatasi
had deria
penglihatan

-Mikroskop
Cahaya

UNTUK MENGATASI HAD DERIA PENGLIHATAN


-BINOKULAR

UNTUK
MENGATASI HAD
DERIA
PENGLIHATAN

-MESIN SINAR X

UNTUK MENGATASI HAD DERIA
PENGLIHATAN

-MESIN ULTRABUNYI

HAD DERIA
PENDENGARA
N

• Had deria pendengaran ialah had keupayaan telinga

untuk mendengar bunyi.

• Kita hanya dapat mendengar bunyi yang berfrekuensi

antara julat 20 Hz hingga 20 000 Hz

• Telinga kita tidak dapat mengesan bunyi yang

berfrekuensi di luar daripada julat frekuensi ini.

• Julat frekuensi pendengaran seorang individu adalah

berbeza.

• Apabila usia seseorang semakin meningkat, julat

frekuensi pendengarannya menjadi semakin kecil
kerana gegendang telinganya menjadi semakin kurang
kenyal.

STETOSKOP
PERTAMA

• Stetoskop pertama yang dibuat

daripada kayu telah dicipta
oleh Rene Laennec di Hospital
Necker-Enfants Malades, Paris
pada tahun 1816.

Stetoskop membantu
kita mendengar
denyutan jantung.

KECACATAN
PENDENGARA
N

• Kecacatan pendengaran berlaku apabila deria

pendengaran seseorang tidak berfungsi
dengan sempurna.

• Kecacatan pendengaran lazimnya disebabkan

oleh kerosakan telinga akibat jangkitan
mikroorganisma, kecederaan, proses
penuaan atau bunyi kuat yang berlarutan.

• Kerosakan pada telinga luar dan telinga

tengah lazimnya mudah dibetulkan.

FAKTOR
KECACATAN
PENDENGARAN

CARA MEMBETULKAN
KECACATAN PENDENGARAN

• Gegendang telinga yang pecah dan kerosakan pada osikel

pula boleh dibetulkan dengan menggunakan ubat ataupun
pembedahan

• Kerosakan pada telinga dalam pula lebih sukar untuk

dibetulkan.

• Koklea yang rosak dapat dibetulkan dengan menggunakan

implan koklea.

• Saraf auditori yang rosak masih tidak dapat dibetulkan

dengan menggunakan ubat ataupun pembedahan.

Pembesar suara
menguatkan bunyi
supaya dapat didengar
dari jauh.

Multiple Choice

GGG

• GGGGGD

• RR

• HR

• D