Ғұндар 2-3 сабақ

Бөлім Ғүндар
Сабақтың
тақырыбы:
Ғұн

тайпаларының

бірігуі
2-сабақ

Сабақтың тақырыбы: Ғұн тайпаларының бірігіуі
2-сабақ

Оқу мақсаты:

• 5.3.1.3– Ғұндардың мемлекеттік дәрежеге қалай жеткенін

анықтау ;

• 5.3.1.2 – Көшпелілер үшін жердің қаншалықты маңызды

болғанын түсіну:

Бағалау критерийлері:
 Ғұндардың мемлекеттік дәрежеге жеткенін

анықтайды;

 Көшпелілерде жердің қаншалықты маңызды екенін

біледі;

Мөде билікке қалай келді?

Мөде бастаған ғұн әскері

Саян,Алтай,Жоғары

Енисей,Байкал,Тибет,Шығыс

Түркістан,Хуанхэ өзеніне дейінгі

аумақты иеленді

Мөде шаньюй б.з.д 209ж-б.з.д 174ж

билік құрды

Әскери жүйе

Оң қанат

Сол қанат

Орталық қанат

Шаньюй

Түменбасылар

Оларға:бекзадалар,шаньюйдің

бауырлары жатады

Мыңбасылар,жүзбасылар,

онбасылар

Халық жиналысы

Ақсақалдар
басқарды

Жылына бір

рет

шақырылды

Жорық,салық,жер,

мемлекеттік

мәселелер талқыланды

Ата-баба дәстүріне негізделген

азаматтық,қылмыстық заң жүйесі

1.Адамға пышақ не қанжар салып өлекші еткендер өлім

жазасына кесіледі

2.Ұрлық жасаушының мал-мүлкі түгел тәркіленеді

3.Жеңіл қылмыс жасағандардың беті тілінеді

4.Қылмыскерді қамауға алып,жазасын беру 10 күннен әріге

созылмайды

Мөде шаньюй:

«Жер -мемлекетіміздің негізі мен

ырысы»

1-тапсырма
Ұғымдарды тұжырымдармен
сәйкестендір
Дескрипторлары:білім алушы
1.Ақсақалдардың ғұн қоғамында
атқаратын қызметін анықтайды
2.Шаньюйдің атқаратын қызметін
анықтайды
3.Түменбасылар кімдер екенін атайды
4.Құлдар қандай қызмет
атқаратынын анықтайды

2

Шаньюй

Ә

Үй шаруашылығын
атқарады

4

Құлдар

С

Бітім
жасайды,соғыс
жариялайды

Дұрыс жауабы:
1-Б
Ақсақалдар-Халық жиналысын өткізеді
2-С
Шаньюй-Соғыс жариялайды,бітім жасайды
3-А
Түменбасы-шаньюйдің балалалары,туыстары
4-Ә
Құлдар-үй шаруашылығымен айналысады

2-тапсырма.Бір қарыс жер туралы

аңызды талқыла
Дескрипторлары:

1.Дунхулардың ғұндарға елшілерді жіберу

себебін анықта

2.Мөденің арғымағы мен әйелін неліктен

дунхуларға берген себебін анықта
3.Неліктен Мөде «Жер-мемлекеттің

негізі»дегенін түсіндір

Дұрыс жауабы:
1. Дунхулар ғұндардың жерін иелену
үшін елшілерін жіберді .
2. Арғымақ пен әйел үшін елінің
тыныштығын бұзбау мақсатында өзінің
жеке меншігін берді.
3. Жақсы жер ,жаман жер болса да ол
мемлекетің меншігі,сондықтан
ұлтарақтай жер үшін соғысты

3-тапсырма.
Мөде бастаған ғұн әскерлерінің жаулап
алған жерлерін контур картаға түсір
Дескрипторлары:білім алушы
1.Мөде әскерлерінің жаулап алған жерлерін
атайды
2. Жаулап алған жерлерді кескін картаға
түсіреді

Дұрыс жауабы:

1.Саян,Алтай,Жоғары Енисей,Байкал

көлі,Тибет,Шығыс Түркістаннан Хуанхэ

өзеніне дейінгі аймақ

Қорытынды

Мөде ғұн мемлекетін

құрып,әскери,азаматтық реформалар
жасап,мемлекетті нығайтты.Ғұндарда
мемлекет әскери жүйемен 3 қанатқа

бөлінді.Ғұн әскери-демократиялы

мемлекет болды.Жоғары билеуші шаньюй

лауазымын алып,сот.бітім жасау,әскер

басқару,жер тұтсатығын сақтау

өкілеттілігін атқарды.Мөде әскерлері

жаулаушылық жорықтар арқылы жерін

кеңейтіп отырды.

Оқу тапсырмасы: «Ғұндардың халық

жиналысы»тақырыбына әңгіме құрастыр

Оқу тапсырмасы:
«Ғұндардың халық жиналысы »
тақырыбына әңгіме құрастыр

Бөлім Ғұндар
Сабақтың тақырыбы: Ғұндардың көрші
мемлекеттермен қарым-қатынастары
1-сабақ

Ақиқат немесе жалған екенін анықта

1.Мөде б.з.д. 209-б.з.д 174жж басқарды А/Ж
2.Халық жиналысын түменбасылар басқарды
А/Ж
3. Ғұн мемлекетінің билеушісін гуньмо деп
атайды А/Ж
4.Мөде әскерлері Батыс Рим империясын
басып алды. А/Ж
5.Ғұндарда жер маңызды болған. А/Ж

Дұрыс жауабы

1.Мөде б.з.д. 209-б.з.д 174жж басқарды
Ақиқат
2.Халық жиналысын түменбасылар басқарды
Жалған
3. Ғұн мемлекетінің билеушісін гуньмо деп
атайды Жалған
4.Мөде әскерлері Батыс Рим империясын
басып алды. Жалған
5.Ғұндарда жер маңызды болған. Ақиқат

Оқу мақсаты:

• 5.3.2.2 Ғұндардың әскери өнерін сипаттау;
• 5.3.2.3 Ұлы Қытай қорғанының салыну себебін анықтау ;
Зерттеу сұрағы: Ғұндар мен Ұлы Қытай қорғанының
салынуы арасында қандай байланыс бар?

Бағалау критерийлері:
 Ғұндардың әскери өнерін сипаттайды.
 Ұлы Қытай қорғанының салыну себебін анықтайды;

Түменбасылар әскерді

басқарып,мыңбасы,жүзбасы,онбасы-

ларды тағайындап отырды.

Шаньюй 24 түменбасын

тағайындадап,әрқайсысына
басқаратын аумақ пен 10 мың

әскер бекітті

Барлық азамат өз әскери қолбасшысының
жасағына кірген.Әрбір ғұн әскері әскери
жорықтарға қатысуға міндетті болды

Азаматтар әскери міндеттен бас тартса
немесе жауға оқ атпаса өлім жазасына
кесілді.Жауынгерлерден әскери
жаттығулармен шұғылдану,жорыққа дайын
тұру,қаруларды үнемі өзімен алып жүруді
талап етілді.

Ғұндарда жақсы ұйымдасқан атты

әскер болды

Ғұндардың қару-жарақтары:

ЖЕБЕЛІ САДАҚ

СЕМСЕР

КАТАПУЛЬТА

БҰҒАЛЫҚ

ҚАЛҚАН

Әскери тактикалары

Жеңілгендей алдап

қашып,тұтқиылдан шабуылдау

Шабуыл сәтті болса алға

ұмтылады,ал сәтсіздік болса

шегінеді.Шегіністі ұят санамаған

Ашыққанда аттың тамырын

тесіп,жылы қанымен

қоректенген

Ысқыратын жебесімен жаудың

атын үркітіп,алаңдатты

Қытай дерегі

«Ғұндардың жауды алдап қолға түсіру
әдісі:жауды көргенде жемін көрген құс
сияқты шүйіледі,жеңілгенде қыш
сияқты ыдырайды»

Ғұндар мен Ұлы Қытай қорғанының
салынуы арасында қандай байланыс

бар?

Ұлы Қытай қорғаны- Қытайдағы ежелгі
қорғаныс қамал. Ұзындығы 5000 км,биіктігі
10м,ені 9 м.Жауды бақылайтын мұнаралары
болды.Б.з.д 3 ғасырда император
Цинь Шихуанди тұсында ғұндардан қорғану
мақсатында салынған

1-тапсырма

Ғұндардың әскери құрылымын ретімен

орналастыр
1. Онбасы

2. Жүзбасы

3. Мыңбасы

5.Түменбасы

4. Шаньюй

Дұрыс жауабы

1. Шаньюй
2. Түменбасы
3. Мыңбасы
4. Жүзбасы
5. Онбасы

2-тапсырма Ғұндардың қаруларын сәйкестендір

1. Садақ

2.Катапульта

3.Семсер

4. Қалқан

5.Бұғалық

Дұрыс жауабы

1. Садақ

2.Катапульта

3.Семсер

4. Қалқан

5.Бұғалық

3-тапсырма. Тарихи диктант.Бос орындарға
керекті сөзді жаз.

1.Ұлы Қытай қорғаны ------- ғасырда --------------
император тұсында салынды.

2. Қорғанның ұзындығы---------км, биіктігі-------м, ені-
-----м.

3. Қорғанды қытайлықтар------------------қорғану үшін
салды.
4. Ұлы Қытай қорғаны---------

Қытайда орналасқан.

Дұрыс жауабы

1.Ұлы Қытай қорғаны б.з.д 3 ғасырда Цинь
Шихуанди император тұсында салынды
2. Қорғанның ұзындығы 5 000 км, биіктігі 10
м, ені 9 м. .
3. Қорғанды қытайлықтар ғұндардан қорғану
үшін салды.
4. Ұлы Қытай қорғаны Солтүстік Қытайда
орналасқан.

Қорытынды

Ғұндар әскери құрылымда

шаньюй,түменбасы,мыңбасы,жүзбасы,онбасы-

ларға бөлінді.Ғұндарда әскери өнер жақсы

дамыған.Олардың негізгі қаруы жебелі садақ

болды.Ұлы Қытай қорғанын қытайлықтар

ғұндардан қорғану үшін салған.

Оқу тапсырмасы:

«Ұлы Қытай қорғаны мен ғұндар арасындағы

байланыс» тақырыбына шағын эссе жазу