sare sozialak

SARE SOZIALAK

ETA

INTERNETEKO ARRISKUAK

Pertsonak

beraien

artean

konektatzeko

diseinatutako

ingurun

birtualak

dira.

Bertan,

edukiak partekatzen dira.

ZER DIRA SARE SOZIALAK?

SARE SOCIAL UGARI DAUDE.
NOLA EZAGUTZEN DITUZUE?

ZERGATIK ERAKATZEN

GAITUZTE?

● Harremanak

● Jendea ezagutu

● Komunikazio

erraztasuna

● Aisialdia

● Informazioa jaso

● Ligatu

SARE SOZIALEN ALDE ONAK

● Mesfidantza

● Harreman

birtuala

● Sedentarismoa

● Gezurrak

● Bullinga

● Kontrol eza

● Arrisku sexualak

● Pribatutasuna

● Denbora galdu

● Manipulazioa

● Nortasuna galdu

● Adikzioa

● Kontrol soziala

● Ortografia

● Elkarbanatzea

SARE SOZIALEN ALDE TXARRAK

Interneteko portaera orokorreko arauen
multzoa

da.

Mundu

errealeko

etiketa-arauak mundo birtualera egokitzea
baino ez da.

Laburbilduz:

INTERNETEN

JATOR

JOKATU.

NETIKETA

NETIKETA = NET + ETIQUETTE =
SAREA + ETIKETA

NETIKETA

=

Mundu

errealeko

jarrera-arauak

mundo

birtualera

egokitzea.

NETIKETA = Ez egin Interneten bizitza
errealean egingo ez zenukeena

NETIKETA

NETIKETA

borondatezkoa

da

eta

Internet

erabiltzen

dugun

pertsona

guztion lan kolektibo baten ondorio eta
partaidetza da.

NETIKETA

1.
Gogoratu zure jokamoldeak: Kaixo, agur,
eskertu… Ez ahaztu inoiz pertsonekin ari
garela.

2.
Ez ahaztu ortografia: Idatzi zuen ongi ulertua
izateko.

3.
Egoera gogaikarriren baten aurrean, ez
erreakzionatu modu oldarkorrean. Lasaitu
lehenengo eta modu atseginean erantzun gero,
indarkeriarik gabe.

NETIKETA: ARAUAK

4.
Besteen pribatutasuna errespeta ezazu. Ez
argitaratu, partekatu edo etiketatu
senideen, lagunen edo beste pertsonen
argazki, bideo edo informaziorik haien
baimenik gabe.

5.
Dena letra LARRIZ edo gorriz idaztea
OIHU bat bezala ulertua izan daiteke.

6.
Erabili emotikonoak, hobeto adierazteko eta
gaizki-ulertuak saihesteko, baina ez erabili
gehiegi.

NETIKETA: ARAUAK

7.
Erabili emotikonoak, hobeto
adierazteko eta gaizki-ulertuak
saihesteko, baina ez erabili gehiegi.

8.
Besteen txandak eta konexioa
errespetatu.

9.
Besteengana beti errespetuz zuzendu,
haiek zugana zuzentzea nahiko
zenukeen antzera.

NETIKETA: ARAUAK

Debekatuta dauden jarduera batzuk:

● Besteek igotako irudiak kopiatzea edo zabaltzea.

● Informazio ilegala, bortitza, maltzurra, pornografikoa,

arrazista edo neurriz gainekoa partekatzea.

● Beste erabiltzaileak iraintzea, mehatxatzea edo erasotea.

● Besteen datua pertsonalak zabaltzea: email, teléfono…

● Ezin da beste erabiltzaile baten nortasuna sortu bere datuak

erabilita.

NETIKETA

EZAGUTZEN DITUZU

ARRIKSUAK?

Jakin

behar

dugu,

internetera

igotzen

ditugun

argazkiak, bideoak, iritziak… denak ikusi ahal izango
dutela. Beraz, kontu handiz ibili publikatzerakoan.

Gure informazio, pertsona arriskutsuen eskuetara hel
ez dadin, sare sozialek ematen dituzten pribatutasun
aukerak ondo konfiguratuta izan behar ditugu.

PRIBATUTASUNA

Sarean egindako erasoak dira, haur batzuek beste
batzuei egiten dizkien xantaia, irainak eta burlak.

On-lineko bideojoko askok jokalariei txat-aren bidez
(testua zein ahotsa) zuzenean komunikatzeko aukera
ematen die. Testuinguru honetan, gazteek bata bestea
iraindu,

mehatxuak

egin

eta

hizkuntza

desegokia

erabiltzen dute.

ZIBERBULLINGA

Pertsona heldu batek Internet bidez adingabeko baten
konfiantza irabazteko erabiltzen dituen estrategien
multzoa.

Honen

helburua

telefono

mugikorraren,

kamera

digitalaren edo webcam-aren bidez izaera sexuala duten
irudiak lortzea izaten da.

Honek izan ditzakeen ondorioak, kalte psikologikoak
edota fisikoak izan daitezke. Kasu batzuetan eraso
sexualetara heldu daiteke.

GROOMING

Zenbait mezu faltsuren bitartez gure datuak
(adibidez bankuko datuak) bildu edo
lapurtzeko jarduerari deritzogu.

Lapurrek entitate ofizial bat izango balira
bezala jokatzen dute, eta gure datu pertsonal
batzuk eskatzen dizkigute. Normalean
emailetatik edo web orrien bitartez jokatzen
dute.

PHISING

● Askok jaso izan dugu noizbait merke erosteko

produkturen bat e-mail bitartez.

● Aurkezpen polit edo sentikor bat, gure

kontaktu guztiei zabaltzeko eskaera eginez.

● Zabaltzen dugun mezu bakoitzeko zentimo

bat lortuko dugula esanez.

● Gaixo dagoen umetxo baten tratamendua

ordaindu ahal izateko eskaera eginez.

KATEAK = “HOAX” = GEZURRAK

Erabiltzaileari

okerra

eragitea

engainuen

bitartez. Normalean irabaziak lortzeko asmoz
egiten dira.

Edozein manipulazio informatikoz edo antzeko
trikimailuz baliatuta jokatzen dute: Publizitatea,
eskaintza faltsuak, iragarkiak…

MAULAK

Deskargak egiten ditugunean, adibidez;
abestiak, bideoak, pelikulak, jokoak, liburuak,
softwarea, gida liburuak, informazioa…
bitartean sartzen zaizkigun birusak, malware
edo programa gaiztoak dira.

BESTE BATZUK

• Interneten sartzen naizen sare, joko edo

web

guneak,

gurasoek

ezagutu

behar

dituzte.

• Nere datuen segurtasuna konfiguratzeko,

sare sozialak dituzten babesteko aukerak
ondo kudeatu.

• Internetera igotzen den guztia oso zaila da

ezabatzea

(aztarna

digitala).

Bitan

pentsatu zer igo nahi dugun.

AHOLKU OROKORRAK

• Nere argazki, bideo edo datuak igo baino
lehen baimenak eskatu!!! Bai guraso, bai
bertan azaltzen diren guztiei!!!

• E-maila,

txat,

forotan

edo

beste

lekutan, NETIKETA arauak erabili.

AHOLKU OROKORRAK

AHOLKU OROKORRAK

● Norbaitek iraintzen edo zurekin gaizki jokatzen

ari dela uste baduzu, gurasoei azaldu ezer egin
baino lehen. Gero elkarrekin erabaki bat hartu.

● Ez-ezagunen lagunak izateko bidaltzen gaituzten

gonbidapenak, askotan gezurrak edo maltzurrak
izaten dira. Beraz, zuhur jokatu.

● Nire adinerako egokiak diren edukiak eta

ekintzak aurrera eraman.

● Garrantzia duten beste jardueren denbora ez

murriztu eta errespetatu. Adibidez lo egiteko
orduak,

kirola,

lagunekin

izatea,

jatorduak,

etxerako lanak…