Gotikoko Europa-2

GOTIKOKO
EUROPA-2

Egokitua

​Burgosko Katedrala (Gaztela eta Leon)

MONARKIA

XII. mendetik aurrera, Europako monarkek beren boterea sendotu zuten, beren lurraldeak hedatu

zituzten eta jaun feudalak mendean hartu zituzten.

Monarkiaren boterea handitzen lagundu zuten faktoreak:

-Burgesiaren babesa izatea.

Gero eta aberatsagoa eta eragin-ahalmen handiagoa zuen burgesiaren babesa izatea

jaun-feudalen boterea mugatzen lagundu zien monarkei.

-Ekonomia-garapena.

Zerga gehiago biltzeko aukera eman zuen. Baita armadei eta funtzionarioei ordaintzeko

aukera ere.

sendotu= fortalecer babesa= protección, apoyo
lurralde= territorio garapena= desarrollo
hedatu= extender aberatsagoa= más rico
handitu= aumentar eragin-ahalmena= capacidad de influencia
lagundu= ayudar zerga= impuesto

bildu= recaudar armada= ejército ordaindu= pagar

Multiple Choice

Europako monarkak, noiz hasi ziren sendotzen beren boterea?

• XV. mendean

• XII.mendean

• XIII. mendean

• XIV. mendean

Multiple Choice

Zergatik dakigu monarkek beren boterea sendotu zutela?

• Monarkek ez zuten beren boterea sendotu

• -Gero eta lurralde gutxiago zituztelako

  - Jaun feudalek botere gehiago lortu zuten

• - Bere lurraldeak hedatu/zabaldu zirelako.

  - Jaun feudalak menderatu zituztelako.

• -Jaun feudalen babesa lortu zutelako

Multiple Choice

Zer faktorek lagundu zuten monarkiaren boterea sendotzen?

• 1.Burgesiaren babesa izateak

  2.Ekonomia garapenak

• 1.Jaun feudalen babesa izateak

  2.Ekonomiaren atzerakada

• 1.Nobleen babesa izateak

  2.Gizarte garapenak

• 1.Nekazarien babesa izateak

  2.Abeltzaintza garapenak

Erresumen tamaina handitzeak gobernatzea zailtzen du. Beraz, monarkek erakunde berriak ezarri

zituzten.

Garrantzitsuenakordezkaritza-biltzarrak izan ziren.

Herrialdeen arabera, izen desberdinak zituzten:

-Frantzian, Estatu Orokorrak.

-Iberiar penintsulako kristau-erresumetan, Gorteak.

-Ingalaterran, Parlamentua.

-Germaniako Erromatar Inperio Santuan, Dieta.

Biltzar horiek nobleziak, kleroak eta eragin-ahalmen handieneko burgesiako kideek

(prokuradoreak) osatzen zituzten.

erakundeak= instituciones
ordezkaritza-biltzarrak= asambleas representativas
kide= miembro
izen desberdinak= nombres diferente
osatu= componer

Multiple Choice

Zergatik da zailagoa erresuma handi bat gobernatzea?

• Guztiak dira egia

• Kanpoko politika zailagoa delako

• Pertsona asko bizi direlako

• Ardura asko hartu behar direlako

Multiple Choice

Monarkari laguntzeko, ze erakunde berri sortu zituzten?

• Estatu Orokorrak, Parlamentua, Gorteak eta Dieta

• Estatu Orokorrak, Parlamentua, Gorteak eta Libreta

• Estatu Generalak, Parlamentua, Gorteak eta Dieta

• Estatu Orokorrak, Lehendakaritza, Gorteak eta Dieta

Multiple Choice

Biltzar horiek estamentu guztietako ordezkariek osatzen zituzten.

• Egia

• Gezurra

Biltzarrakaholku-emaileak ziren.

Ezin zuten legerik egin, monarkari beren iritzia eman bakarrik.

Hala ere, eragin-ahalmen nabarmena izatea lortu zuten.

Funtzio nagusiak:

-Tributu eta ezohiko laguntza berriak onartzea. Burgesiak ordaindu behar izaten zituen.

-Monarkari leialtasuna zin egitea.

-Kanpo-politikan aholku ematea: monarken ezkontzei, aliantzei edo gerra-deklarazioei buruz.

-Hiru estamentuen ordezkarien eskariak monarkari aurkeztea.

aholku-emaileak= consultores bakarrik= solo ezohiko laguntzak= ayudas extraordinarias
iritzia= opinión hala ere= aun así behar= deber kanpo-politika= política exterior
eman= dar nabarmena= notable, bastante ordaindu= pagar ezkontza= boda
lege= ley lortu= conseguir leialtasuna= lealtad ordezkari= representante
egin= hacer nagusiak= principales zin egin= jurar eskari= demanda

Multiple Choice

Zein ez zen biltzar horien funtzio bat?

• Tributu eta ezohiko laguntza berriak onartzea.

• Legeak idaztea

• Kanpo-politikan aholku ematea.

• Hiru estamentuen ordezkarien eskariak monarkari aurkeztea..

Multiple Choice

Zer dira "aholku-emaileak"?

• Epaileak

• Kontsultoreak

• Medikuak

• Apaizak

Multiple Choice

Nola itzultzen da "ordezkariak"?

• legisladores

• reyes

• representantes

• amigos

Erdi Aroan, Europako erresumak gerra askotan aritu ziren.

Ehun Urteko Gerra izan zen luzeena eta odoltsuena (1337tik

1453ra), Ingalaterra eta Frantzia aritu ziren elkarren kontra.

Bi kausak eragin zuten gerra hori:

-Ingalaterrako Eduardo III.a erregeak Frantziako tronua

bereganatu nahi zuen, oinordetza-eskubideak zituelako.

-Ingelesen eta frantziarren arteko lehia zegoen,

Flandriarekiko merkataritza kontrolatzeko. Norgehiagoka

horretan, flandriarrek Ingalaterraren alde egin zuten.

aritu=estar haciendo
Ehun Urteko Gerra= La guerra de los 100 años
luze= largaodoltsu = sangrienta
elkarren kontra = enfrentadas
bereganatu= conseguir
oinordetza-eskubideak= derechos de sucesión
norgehiagoka= lucha, competición…
noren alde egin = estar a favor de…

Multiple Choice

Nortzuek hartu zuten parte 100 urteko gerran?

• Ingalaterrak eta Frantziak

• Ingalaterrak eta Espainiak

• Alemaniak eta Frantziak

• Erromak eta Frantziak

Multiple Choice

Zer merkataritza kontrolatu nahi zuten ingelesek zein frantziarrek?

• Turkiako merkataritza

• Erromako merkataritza

• Flandriako merkataritza

• Zamorako merkataritza

Multiple Choice

Norgehiagoka horretan, flandriarrek Ingalaterraren alde egin zuten.

• Egia

• Gezurra

Gatazkaren jatorria 1066an dago, Normandiako

dukea Ingalaterrako errege bihurtu zen,

Frantziako erregearen basailu izateari utzi gabe.

Bestalde, zenbait mendez, Ingalaterrako erregeak

teorian Frantziako erregearen

subiranotasunpeko feudoen jabeak izan ziren.

Etengabeko lehia egon zen bi monarkien artean.

gatazka= conflicto jatorria= origen bihurtu= convertirse en… utzi gabe= sin dejar bestalde= por otra parte
Frantziako erregearen subiranotasunpeko feudoen jabeak= dueños de feudos bajo la soberanía del rey de Francia

Multiple Choice

Zein da egia 100 Urteko Gerran?

• Gatazkarren jatorrian Frantziako duke bat Ingalaterrako errege bihurtu zen

• Gatazkarren jatorrian Ingalaterrako duke bat Frantziako errege bihurtu zen.

• Gatazkarren jatorrian Espainiako duke bat Ingalaterrako errege bihurtu zen

• Gatazkarren jatorrian Frantziako duke bat Italiako errege bihurtu zen.

Bi erresumen arteko tirabiren ondorioz, ingelesek Frantzia inbaditu zuten.

Urte askotan, ingelesek eta beren aliatuek Frantziaren zati handiena okupatu zuten.

Baina egoera aldatu egin zen 1429an; neurri batean, Joana Arc-ekoa izeneko 17 urteko neska

nekazari baten esku-hartzearen ondorioz.

Joanak Frantziako printze oinordekoa armada baten gidaritza eman ziezaion konbentzitu zuen, eta

armada horrekin,Orleans hiria askatzea lortu zuen.

Hortik aurrera, gerra-egoera frantziarren aldekoa izan zen, eta hurrengo urteetan, ia galdutako

lurralde osoa berreskuratzea lortu zuten.

tirabira= tensiones ondorioz= como consecuencia zati handiena= la mayor parte egoera= situación, estado
esku hartzearen ondorioz= a consecuencia de la participación… printze oinordekoa= el príncipe heredero
askatu= liberar hotik aurrera= a partir de ahí frantziarren aldekoa= a favor de los franceses

Multiple Choice

Ingelesek Frantzia inbaditu zuten, eta nori esker askatu ziren?

• Juneri esker

• Luisi esker

• Eduardori esker

• Joana Arc-koari esker

Multiple Choice

Zer da "hortik aurrera..."?

• Para empezar....

• Para terminar....

• A partir de entonces...

• Antes de eso....

BEHE ERDI AROKO KRISIALDIA

XI. eta XIII. mendeen artean, Europak nekazaritza- eta ekonomia-hedapen handia izan zuen.

Baina XIV. mendearen hasieran, krisialdia hasi zen nekazaritzan eta ekonomian.

Arrazoiak:

Klima txarreko bolada

izan zen, eta uholdeakegon

ziren; zenbait urtetan,

lehorteak ere bai.

Horren ondorioz, uzta

txarrakizan ziren zenbait

urtez.

Nekazaritza-errendimenduek

behera egin zuten, lurren
produktibitate txikiaren eta
muga teknikoen ondorioz.

Gerra ugari izan ziren, bai
jaun feudalen artean, bai

erresumen artean.

Gatazka horiek uztak
hondatzen zituzten eta
merkataritza oztopatzen

zuten.

Arrazoi hauek eta sortutako izurriek, elikagaien ekoizpenak behera egitea eragin zuen.

Goseak biztanleria jo zuen.

nekazaritza eta ekonomia hedapena= expansión agraria y económica
uholdeak= inundaciones lehorteak= sequías
muga teknikoak= limitaciones técnicas ugari= muchas
uzta= cosecha hondatu= estropear oztopatu= entorpecer
izurri= epidemia gosea= hambre

Multiple Choice

Zein mendetan nekazaritza eta ekonomiako krisia hasi zen?

• XII. mendean

• XIII. mendean

• XIV. mendean

Multiple Choice

Zeintzuk izan ziren ekomia eta nekazaritza-krisiaren arrazoiak?

• 1.Klima txarreko boladak

  2.Nekazaritzako errendimenduen beherakada

  3.Gerra ugari

• 1.Klima txarreko boladak

  2.Nekazaritzako errendimenduen beherakada

• 1.Klima txarreko boladak

  2.Gerra ugari

• 1.Klima txarreko boladak

  2.Merkataritzako errendimenduen beherakada

  3.Gerra ugari

Multiple Choice

Uzta txarrez gain, beste zerk eragin zuen goseteetan?

• Lehorteek

• Uholdeek

• Izurriek

• Migrazioek

Biztanleriaren hazkundea

Nekazaritzako lursailak ugaritzea

Gehiegizko ustiapena: elikagaien ekoizpen gero eta urriagoa

Uzta txarrak. Zergatik?

-Klima txarreko bolada

-Nekazaritza errendimenduak behera

.Gerra ugari

Elikagai-eskasia

Goseteak

Biztanleria ahultzea

Gaixotasunen
hedapen erraza

Izurrite Beltza

Heriotza-tasaren igoera

hazkunde= crecimiento
lursailak= tierras de cultivo
gehiegizko ustiapena= sobreexplotación
gero eta urriagoa= cada vez más escasa
etengabe= continuo, permanente, sin cesar
igoera= subida

Multiple Choice

Zer ekarri zuen elikagaien eskasiak ?

• 1.Gosetea

  2Biztanleria ahultzea

• 1.Gosetea

  2.Biztanleria indartzea

Multiple Choice

Zer izurrite ospetsu agertu zen momentu horretan?

• Izurrite Horia

• Izurrite Urdina

• Izurrite Gorria

• Izurrite Beltza

Multiple Choice

Goseteak eta gaizotasunen hedapenak zer ekarri zuten?

• Jaiotzaren-tasa igoera

• Heriotzaren-tasa igoera

• Bizi-itxaropena handitzea

Desnutrizioak gaixotasun eta epidemiak agertzea erraztu zuen. Ez zegoen horien aurkako

sendabiderik.

Epidemiarik larriena: Izurrite Beltza (1348tik 1350era).

Liburuko bideoa* (1183. orria).

Izurrite Beltzaren eta hurrengo urteetan izandako berragertzeen ondorioz, aldaketak egon

ziren Europako biztanleriaren demografia-joeretan.

agertu= aparecer erraztu zuen= facilitó sendabide= cura
larriena= la más grave berragertze= rebrote joera= tendencia

Multiple Choice

Zer da "BERRAGERTU"?

• Rebrotar, reaparecer, resurgir....

• Desaparecer, eliminar, disolver.....

Multiple Choice

Zer da "ERRAZTU"?

• Dificultar

• Facilitar

• Entorpecer

• Complicar

XII. eta XV. mendeen artean, Europako biztanleriak izaniko gorabeherak:

Hazkunde handia lehenengo, gero, XIV. mendean,

beherakada handia.

1400. urtetik aurrera, hazkunde demografikoa.

1300. eta 1400. urteen artean, Europako beherakada
demografikoa katastrofikoa izan zen. Kausa nagusia

epidemien eragina, larriena Izurrite Beltza.

Epe horretan, kontinenteak 30 milioi biztanle galdu

zituen.

1400. urtean, biztanleria 1050. urteko maila berean

zegoen, gutxi gorabehera.

gorabeherak= incidencias
beherakada= descenso
nagusia= principal larriena= la más grave
eragina= incidencia
gutxi gorabehera= más o menos

Multiple Choice

Nolakoa izan zen demografia XII.tik XV.era?

• Hazkunde handia lehenengo, gero, xiv. mendean, igoera handia.

• Hazkunde txikia lehenengo, gero, xiv. mendean, igoera handia.

• Hazkunde handia lehenengo, gero, xiv. mendean, beherakada handia.

Multiple Choice

1300 eta 1400 arteko biztanleriaren beherakadaren kausa nagusiena, zein izan zen?

• Merkataritza

• Gerra

• Izurrite Beltza

• Abeltaintza

Gizarte-tirabirak

XIV. mendeko ekonomia eta demografia krisialdiek gizarte-tirabira handiak sorrarazi

zituen landa-eremuan.

Beherakada demografikoaren ondorioz, lan-indarra gutxitu zen.

Ondorioz, nekazaritza-ekoizpenak behera egin zuen, lur ugari abandonatu zituzten.

Jaunakerrenta-maila mantentzen saiatu ziren, eta horretarako, nekazariei zerga gehiago

ordainarazi zizkieten. Horren ondorioz, nekazarien matxinadakpiztu ziren.

sorrarazi= provocar landa-eremuan= en el medio rural lan-indarra= fuerza de trabajo
ordainarazi= hacer pagar nekazarien matxinadak= revueltas campesinas

Multiple Choice

Ekonomia eta demografia krisialdiek zer sortu zuten?

• Gizarte tirabirak landa eremuan

• Gizarte jaiak landa eremuan

• Biztanle gorakada landa eremuan

Multiple Choice

Zeintzuk dira beherakada demografikoaren ondorioak?

• 1.Lan indarra gutxitu

  2.Nekazaritza-ekoizpena gutxitu

  3.Zerga gehiago

• 1.Lan indarra handitu

  2.Nekazaritza-ekoizpena gutxitu

  3.Zerga gehiago

• 1.Lan indarra gutxitu

  2.Nekazaritza-ekoizpena handitu

  3.Zerga gehiago

• 1.Lan indarra gutxitu

  2.Nekazaritza-ekoizpena gutxitu

  3.Zerga gutxiago

Multiple Choice

Nekazaritza eta ekonomia krisialdiak zer eragin zuen?

• Monarken matxinadak

• Nobleen matxinadak

• Burgesiaren matxinadak

• Nekazarien matxinadak

Krisiak eragin handia izan zuen hirietan, artisautzaren eta merkataritzaren gainbehera gertatu zen,

eta elikagai-eskasia izan zen.

Gizarte-talde apalenekaberatsen aurka egin zuten, eginiko eskaerak: soldata-igoera, lan-baldintza

hobeak eta gobernuan parte-hartze handiagoa izatea.

Hiri askotan izan ziren matxinadaketa tirabirak (adib.: Parisen).

Miseriak eta segurtasunik gabeko giroakerreakzio bortitzak sorrarazi zituen zenbait gutxiengoren

aurka (adib.: juduen aurka).

Matxinadei errepresio bortitz eta odoltsuarekin erantzun zieten monarkek, jaun

feudalek eta goi-burgesiak. Garaiko gizarte-ordena suntsitzearen beldur ziren.

gainbehera= declive, decadencia apalenek aberatsen aurka= los más pobres contra los ricos

segurtasunik gabeko giroa= clima de inseguridad juduen aurka= contra los judíos matxinada= revuelta

errepresio bortitz eta odoltsuarekin erantzun zieten monarkek= los monarcas les respondieron con una represión

violenta y sangrienta. suntsitu= destrucción

Multiple Choice

Krisiak hirietan ere eragin handia izan zuen. Hirietan ere matxinadak gertatu ziren?

• Bai

• Ez

Multiple Choice

Nola erantzun zieten nonarkek , goi-nobleziak eta jaun feudalek matxinadei?

• Errepresio bortitz eta odoltsu batekin

• Negoziazioak izan ziren eta akordioak sinatu zituzten

EUROPA XII.mendean

Monarkiaren boterea sendotu zen

Monarkek erakunde berriak

sortu zituzten:

nobleziak, kleroak eta

burguesek (prokuradoreak)

osatuta.

Burgesiaren

babesa

Ekonomia-
garapena

-Zerga gehiago
-Armada hobea
-Funtzionario
hobeto
ordainduta

-Aberatsak
ziren
-Eragin-ahalme
na handia

Sendotzeko FAKTOREAK

ORDEZKARITZA-BILTZARRAK

-Frantzian: ESTATU OROKORRAK

-Iberiar penintsulan: GORTEAK

-Ingalaterran: PARLAMENTUA

-Germaniako Erromatar Inperio

Santuan: DIETA

AHOLKU EMAILEAK

(konsejeroak)

Monarkari iritzia eman.
Ezin zuten legerik egin.

FUNTZIOAK

1.Tributu eta ezohiko
laguntza berriak onartzea.
2.Monarkari leialtasuna zin
egitea.
3.Kanpo politikan aholku
ematea: monarken eskontzak
4.Hiru estamentuen eskariak
monarkari aurkeztea.

BIDEOA:
https://somup.com/c0hlcZanbM

EHUN URTEKO GERRA

Erdi Aroko gerra luzeena eta
odoltsuena 1337tik 1453ra

JATORRIA 1066an

KAUSAK

-Ingalaterrako Eduardo III.a
erregeak Frantziako tronua
bereganatu nahi zuen.
-Erresumen arteko lehia, ,
Flandriarekiko merkataritza
kontrolatzeko

Ingalaterra eta Frantziarren

arteko gerra.

-Normandiako duke bat

Ingalaterrako errege

bihurtzeagatik Frantziako

erregearen basailua izanda.

-Ingalaterrako erregek

Frantziakozenbait

feudotako jabeak izan ziren

Tirabiren ondorioz,
ingelesek Frantzia
inbaditu zuten.

Joana Arc-ekoak

Orleans hiria askatu zuen.

Hortik aurrera, gerra-egoera
frantziarren aldekoa izan
zen, eta hurrengo urteetan, ia
galdutako lurralde osoa
berreskuratzea lortu zuten.

EKONOMIA ETA DEMOGRAFIA KRISIA

XIV. mendearen hasieran, krisialdia

hasi zen nekazaritzan eta ekonomian

1.KLIMA TXARRA: uholdeak,
lehorteak, uzta txarrak.

2.NEKAZARITZA
ERRENDIMENDUAK BEHERA:
lurraren produzktibitate txikia eta
teknika eskasa.

3.GERRA UGARI: uztak hondatu
eta merkataritza oztopatu.

KAUSAK

PROZESUA

ONDORIOAK

1.DESNUTRIZIOA:
Honekin gaixotasunak eta
izurriteak etorri ziren:
IZURRITE BELTZA.

2.DEMOGRAFIAREN
JAITSIERA

-XII-XIII hazkunde
demografiko handia

-XIV-XV beherakada
demografikoa

-XVtik aurrera hazkunde
demografikoa

GIZARTE TIRABIRAK LANDAN

Lan indarra urritu egin zen

Nekazaritzaren ekoizpena behera
Laborantza lurran abandonatu ziren

Jaunek nekazariei zerga
gehiago jarri zieten.

LANDAN JARRITAKO

KONPONBIDEA
ONDORIOAK

HIRIETAN

1.- Artisautzaren eta merkataritzaren gainbehera

2.- Elikaga- eskasia

3.- Matxinadak: Talde apalenak aberatsen kontra eskatzeko:

-soldata igoera

-lan-baldintza hobeak

-gobernuan gehiago parte-hartzea

4.- Erreakzio bortitzak zenbait gutxiengoren aurka (juduen aurka)

ONDORIOAK

Nekazarien matxinadak

Monarkek, jaun
feudalek eta
goi-burgesiak
errepresio bortitz
eta odoltsua baliatu
zuten, matxinadek
indarreko
gizarte-ordena
suntsituko zutelako
beldur baitziren.