EDF1104

Nissorn Bumpen. Ed.D.

ความรู้เบื้องต้นด้านการศึกษา
Introduction to Education
EDF1104

อาจารย&ผู)สอน

อาจารย& ดร.นิสสรณ& บำเพ็ญ
สาขาวิชาการศึกษาตลอดชีวิต

ภาควิชาพื้นฐานการศึกษา คณะศึกษาศาสตร&

มหาวิทยาลัยรามคำแหง

ความรู้เบื้องต้นด้านการศึกษา

ความรู้เบื้องต้นด้านการศึกษา

จุดประสงค์การเรียนรู้
1.

อธิบายความหมายของคำว่าการศึกษาตามทัศนะของนักการศึกษาไทยและ
นักการศึกษาต่างประเทศได้

2.

สรุปความมุ่งหมายของการศึกษาโดยทั่วไปตั้งแต่สมัยโบราณถึงสมัยปัจจุบัน

3.

สามารถอธิบายลักษณะของการจัดการศึกษาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันได้

4.

อธิบายประโยชน์ของการศึกษาได้

“......การศึกษาเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาความรู้ ความคิด
ความประพฤติ ทัศนคติ ค่านิยม และคุณธรรมของบุคคล เพื่อให้เป็น
พลเมืองที่ดีมีคุณภาพและประสิทธิภาพ การพัฒนาประเทศชาติก็ย่อม
ทำได้สะดวกราบรื่นได้ผลที่แน่นอนรวดเร็ว......”

พระบรมราโชวาท ร.๙

การศึกษาในระบบ

(Formal Education)

การศึกษานอก
ระบบ (Non-

Formal

Education)

การศึกษาตาม

อัธยาศัย
(Informai
Education

นิยาม

การศึกษา คือ การถ่ายทอดความรู้

ความหมายของการศึกษา

ศึกษา (สันสกฤต) หรือ สิกขา (บาลี) หมายถึง การเล่าเรียน ฝึกฝน และอบรม

ราชบัณฑิตยสถาน (2554)

Education (Educatum-ภาษาลาติน) หมายถึง การพัฒนาสมรรถภาพ
ด้านต่างๆ ของบุคคลให้มีความเจริญงอกงามสูงสุดเพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อ
ตนเองและส่วนรวม

Good (2554)

การศึกษา คือ การพัฒนามนุษย์

ระวี ภาวิไล

ความหมายของการศึกษา

การศึกษา คือ ความเจริญงอกงามของขันธ์ 5 เพื่ออกุศลมูลจะได้เบาลง

สาโรจน์ บัวศรี

ความหมายของการศึกษา

การศึกษา คือ ความพยายามพัฒนามนุษย์
การศึกษา คือ การดัดแปลงพฤติกรรม
การศึกษา คือ การฝึกฝน
การศึกษา คือ คำสั่งชี้นำ (การแนะแนวและการควบคุม)
การศึกษา คือ ความเจริญงอกงามอย่างบูรณาการ
การศึกษา คือ การจัดองค์การใหม่และบูรณาการกิจกรรมกับพลเมืองและประสบการณ์

อย่างต่อเนื่อง

การศึกษา คือ การหลุดพ้น (วิโมกข์) จากความไม่รู้ (อวิชา)
การศึกษา คือ อิทธิพลของสิ่งแวดล้อมที่มีต่อบุคคล

วารินทร์ สินสูงสุด, 3536

การศึกษา คือ การจัดประสบการณ์ให้แก่ผู้เรียน และประสบการณ์ดังกล่าวนี้จะต้อง
เป็นที่พึงปรารถนา มีคุณประโยชน์แก่สังคมในอันที่จะทำให้ผู้เรียนมีความ
เจริญก้าวหน้าไปตามความสามารถของตนในทุกวิถีทาง และมีชีวิตอยู่ได้ด้วยความ
สงบสุขอันเป็นที่พึงปรารถนาของสังคมนั้นๆ

พิมพ์พรรณ เทพสุเมธานนท์, 2542

ความหมายของการศึกษา

การศึกษาไทย (Thai Education)

•การเล่าเรียน ฝึกฝน อบรมของคนไทย
•กิจกรรมหรือกระบวนวิธีที่สังคมไทยนำมาใช้ในการ
ดำเนินชีวิตประจำวันซึ่งประกอบไปด้วย (1)
ธรรมชาติของคนไทย และ(2)สภาพแวดล้อมต่างๆ
ของสังคมไทย
•หมวดความรู้ที่ว่าด้วยหลักสำคัญและระเบียบวิธี
ต่างๆ ของการเรียนและการสอนในโรงเรียนของ
ไทย

ความมุ่งหมายของการศึกษา

ลักษณะความมุ่งหมายของการศึกษาที่ดี
1.

ช่วยให้ผู้เรียนได้รับประโยชน์มากที่สุดในด้านความรู้ ทักษะ เจตคติ และความ
เข้าใจ ก่อให้เกิดค่านิยมที่ถูกต้องมี พฤติกรรมที่เพิ่งปรารถนาของสังคม

2.

ควรตั้งอยู่บนพื้นฐานทางการศึกษาอย่างถูกต้อง แน่นแฟ้น

3.

ควรยืดหยุ่นและเปลี่ยนแปลงได้ตามความเหมาะสมกับสภาวะการณ์

4.

ควรกำหนดไว้อย่างชัดเจนไม่คุมเครือ

5.

ควรตั้งอยู่บนรากฐานของความเป็นจริงและสามารถปฏิบัติให้บรรลุผลสำเร็จได้

6.

ต้องส่งเสริมพัฒนาการของเด็กในทุกๆด้าน

สำหรับความมุ่งหมายของการศึกษา

การสอน

ระดับ
หมวดวิชา

ระดับ
หลักสูตร

ระดับ
การศึกษา

ระดับชาติ

ระดับความมุ่งหมายของการศึกษา

การสอน

ระดับ
หมวดวิชา

ระดับ
หลักสูตร

ระดับ
การศึกษา

ระดับชาติ

ปรัชญา
การศึกษา

หรือ
ปณิธาน
การศึกษา

ความมุ่งหมายของการศึกษาตั้งแต่โบราณจนถึงปัจจุบัน

สมัยโบราณ

สมัยใหม่

สมัยปัจจุบัน

ความมุ่งหมายของการศึกษาสมัยโบราณ

•เพื่อสร้างเสริมอุปนิสัย ความถนัดตาม
ธรรมชาติ ทักษะ และคุณธรรมของบุคคล
•ศึกษาด้วยตนเองตามวิถีแห่งการมีชีวิต
ร่วมกัน
•เป็นการศึกษาเพื่อความอยู่รอดและรักษา
ขนบธรรมเนียมประเพณี

ความมุ่งหมายของการศึกษาสมัยใหม่

ความมุ่งหมาย

ว่าด้วยความเจริญแห่งตน
สามารถใช้ภาษาแม่ได้ดีทั้งฟัง พูด

อ่าน เขียน

ว่าด้วยมนุษยสัมพันธ์
ตระหนักในความสำคัญของมนุษย

สัมพันธ์และรู้จักเคารพผู้อื่น

ว่าด้วยความสามารถในการครอง

ชีพและการเศรษฐกิจ

รู้จักวางแผนทางเศรษฐกิจสำหรับ

ชีวิตของตนเอง

ว่าด้วยความรับผิดชอบตามหน้าที่

พลเมือง

รู้จักและยอมรับในความแตกต่าง

ระหว่างบุคคล

มุ่งหมายของการศึกษาสมัยปัจจุบัน

•เปลี่ยนแปลงไปตามสภาพของ
เศรษฐกิจ สังคม และการเมือง
•วิวัฒนาการทางด้านวิทยาศาสตร์และ
เทคโนโลยี
•ความต้องการของประชาชน

วิวัฒนาการของความมุ่งหมายของการศึกษาไทย

สมัยกรุงสุโขทัย

สมัยกรุงศรีอยุธยา

สมัยกรุงธนบุรี
สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

ตอนต้น

สมัยรัชกาลที่ 5

สมัยระบบ

สมบูรณาญาสิทธิราชย์

สมัยการปกครอง
ระบบประชาธิปไตย

สมัยแผนการศึกษา

แห่งชาติ 2535

สมัยปัจจุบัน

สมัยกรุงสุโขทัย

•การศึกษาเน้นให้พลเมือง อ่าน เขียน เรียน
เลข และศีลธรรมตามแนวพระพุทธศาสนา
•มุ่งเน้นทางด้านศาสนามากที่สุด
•มีวัดระวังเป็นแหล่งความรู้ มีพระและพระ
มหาราชครูเป็นผู้สอน

สมัยกรุงศรีอยุธยา

•เน้นให้ผู้เรียนมีความรู้วิชาสามัญใน
การอ่าน เขียน เรียนเลข ทางด้าน
อักษรศาสตร์และทางด้าน
พระพุทธศาสนา
•วัดเป็นแหล่งให้การศึกษาที่สำคัญ
•ภาษาต่างประเทศ ได้แก่ บาลี
สันสกฤต ฝรั่งเศส เขมร พม่า มอญ
และจีน
•หนังสือจินดามณี

สมัยกรุงธนบุรี

•บ้านเมืองอยู่ในภาวะ
สงคราม ดังนั้น การศึกษาจึง
ไม่ได้รับการสนับสนุน และ
ส่งเสริม

สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น

•มีการเรียนรู้ตามแบบตะวันตก
•มุ่งเน้นด้านศาสนา อักษรศาสตร์ ศิลป
ศาสตร์ และวิชาสามัญ
•มุ่งให้ผู้เรียนอ่านออก เขียนได้ และคิด
เลขเป็น

สมัยรัชกาลที่ 5

•มุ่งฝึกคนเข้ารับราชการ
•ให้ราษฎรทุกคนได้เรียนรู้หนังสือตาม
สมควรแก่อัตภาพเพื่อออกไปประกอบ
อาชีพ

สมัยระบอบสมบูรณาญาสิทธิราช (พ.ศ. 2454 - 2474)

•มีพระราชบัญญัติประถมศึกษาโดยให้จบประถมปีที่ 5
•มีเรียนวิชาเพาะปลูก เรียนวิชาพาณิชย์หรือหัตถกรรม
•มุ่งเพื่อให้มีความรู้เพื่อประกอบอาชีพตามอัตภาพแห่งตน
•มีวิชาหัตถกรรม กสิกรรม พาณิชยกรรม การแพทย์ ครูและเสมียน

สมัยแผนการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2535

•มุ่งพัฒนาบุคคลใน 4 ด้าน ได้แก่ ปัญญา
จิตใจ ร่างกาย และสังคม

สมัยการปกครองระบบประชาธิปไตย (พ.ศ. 2475 - 2519)

•มุ่งให้พลเมืองมีโอกาสได้รับการศึกษาเพื่อให้เป็นพลเมืองที่ดี

สมัยปัจจุบัน

•มุ่งพัฒนาจิตให้ยึดมั่นในสันติสุขอยู่ในกรอบของศีลธรรมของแต่ละศาสนา
•พัฒนาสภาพแวดล้อมของสังคมเพื่อเป็นฐานในการพัฒนาคนและสร้างสังคม
คุณธรรมภูมิปัญญาและการเรียนรู้

ลักษณะของการจัดการศึกษา

เพื่อกลุ่มอภิสิทธิ์ชน

• คนที่ดีที่สุด
• สถาบันทางการศึกษาของ

อภิสิทธิ์ชน

เพื่อผู้มีความสามารถ

• ความยุติธรรมทาง

การศึกษานำไปสู่การค้นหา
บุคคลที่มีความสามารถ

• การศึกษา คือ เครื่องมือที่

ดีที่สุดที่ทำให้บุคคลเท่า
เทียมกัน

เพื่อความเสมอภาค

• เปิดโอกาสให้บุคคลทั่วไป

เข้ารับการศึกษาใน
ระดับสูง

ลักษณะการจัดการศึกษาของประเทศไทย

•การจัดการศึกษาแบบโบราณ มีวัดและวังเป็นศูนย์กลางชุมชน มีสำนักเรียน 2 แห่ง
คือ (1) วัด เป็นสำนักเรียนของบุตรหลานขุนนางและราษฎรทั่วไป มีพระเป็นผู้สอน
(2) สำนักราชบัณฑิต (วัง) สอนแต่เฉพาะเจ้านายและข้าราชการเท่านั้น

ประโยชน์ที่ได้รับจากการศึกษา

พุทธิศึกษา

จริยศึกษา

พลศึกษา

หัตถศึกษา

สวัสดี