ความน่าเชื่อถือของข้อมูล

ความน่าเชื่อถือของข้อมูล

หน่วยการเรียนรู้ที่ 2

ตัวชี้วัด

•ประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล วิเคราะห์สื่อและผลกระทบจากการใช้ข่าวสารที่ผิด เพื่อการใช้งานอย่างรู้เท่าทัน

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

สามารถท าได้อย่างไร

การสืบค้นเพื่อหาแหล่งข้อมูล

การสืบค้นข้อมูลด้วยมือ

เป็นการสืบค้นตามเอกสาร หนังสือ ตำรา

การสืบค้นข้อมูลด้วยคอมพิวเตอร์
เป็นการสืบค้นผ่านเทคโนโลยีสารสนเทศ

หรือคอมพิวเตอร์ต่าง ๆ

การสืบค้นเพื่อหาแหล่งข้อมูล

การสืบค้นเพื่อหาข้อมูลบนอินเทอร์เน็ตมีวิธีการด าเนินการ ดังนี้

กำหนดวัตถุประสงค์การสืบค้น

ดูประเภทของข้อมูลที่สามารถสืบค้นได้

เตรียมอุปกรณ์และความรู้ที่จำเป็นในการสืบค้น

เลือกบริการอินเทอร์เน็ตที่ต้องการ เช่น อีเมล เว็บไซต์

เลือกเครื่องมือหรือโปรแกรมสำหรับค้นหา

1
2

3
4

5

การสืบค้นเพื่อหาแหล่งข้อมูล

ประโยชน์ของอินเทอร์เน็ต

การสืบค้นเพื่อหาแหล่งข้อมูล

โทษของอินเทอร์เน็ต

การสืบค้นเพื่อหาแหล่งข้อมูล

การใช้งานอินเทอร์เน็ตบนระบบเครือข่ายควรใช้งานอย่างมีคุณธรรมและจริยธรรมโดยการปฏิบัติ ดังนี้

ใช้ถ้อยค าสุภาพ

ไม่ใช้อินเทอร์เน็ตทำลาย

หรือหลอกลวงผู้อื่น

ไม่เผยแพร่ข้อมูล

ที่เป็นเท็จ

แจ้งผู้ปกครองเมื่อพบ

การใช้งานที่ไม่เหมาะสม

ไม่ละเมิดสิทธิของผู้อื่น

ไม่เปิดเผยข้อมูลส่วนตัว

ใช้งานในทางที่ถูกต้อง

เคารพกฏและข้อตกลง

การสืบค้นเพื่อหาแหล่งข้อมูล

เครื่องมือสำหรับสืบค้นข้อมูลผ่านอินเทอร์เน็ต เป็นโปรแกรมที่ใช้ในการสืบค้นข้อมูลจากคำค้นหาต่าง ๆ ที่ผู้ใช้

ป้อนเข้าสู่ระบบ โดยโปรแกรมที่ใช้ในการสืบค้นข้อมูล สามารถแบ่งตามลักษณะการท างานได้ 3 ประเภท ดังนี้

Crawler Based Search Engines

Meta Search Engines

จะอาศัยการบันทึกข้อมูลและจัดเก็บ

ข้อมูลเป็นหลัก โดยการใช้ซอฟต์แวร์ขนาดเล็ก
ในการเก็บข้อมูลจากเว็บไซต์ต่าง ๆ เช่น
www.google.com

เป็นสารบัญเว็บไซต์ที่มีการ

จัดเก็บข้อมูลออกเป็นหมวดหมู่อย่าง
ชัดเจน ท าให้การสืบค้นท าได้อย่าง
รวดเร็ว เช่น www.dmoz-odp.org

Web Directory

เป็นโปรแกรมที่ใช้หลักการ

สืบค้นด้วย Meta Tag โดยผลลัพธ์
ของโปรแกรมสืบค้นประเภทนี้ จะมี
ความแม่นย าน้อยกว่าประเภทอื่น
เช่น www.ixquick.com

การสืบค้นเพื่อหาแหล่งข้อมูล

การสืบค้นข้อมูลบนอินเทอร์เน็ต เพื่อให้ได้แหล่งข้อมูลที่มีคุณภาพ มีความน่าเชื่อถือ
และตรงตามความต้องการของผู้สืบค้นมีขั้นตอน ดังนี้

ก าหนดวัตถุประสงค์
และหัวข้อให้ชัดเจน

ก าหนดประเภท

ของข้อมูลที่จะสืบค้น

ก าหนดค าส าคัญ
ส าหรับสืบค้นข้อมูล

ประเมินความน่าเชื่อถือ

ของข้อมูลที่ได้
จากการสืบค้น

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูลมีหลักส าคัญ 3 ประการ คือ

1. ประเมินว่าข้อมูลตรงตามต้องการหรือไม่ โดยสามารถประเมินได้จากการอ่านชื่อเว็บไซต์ ชื่อเว็บเพจ
ชื่อหัวเรื่อง ค าน า สารบัญ หรือเนื้อหา ซึ่งโดยส่วนใหญ่จะสามารถประเมินได้ตั้งแต่การอ่านชื่อเว็บไซต์
ชื่อเว็บเพจ หรือชื่อหัวเรื่องแล้ว

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

2. ประเมินความน่าเชื่อถือ และความทันสมัยของข้อมูล

ประเมินความน่าเชื่อถือของแหล่งข้อมูล
พิจารณาว่าข้อมูลได้มาจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือหรือไม่

ประเมินความน่าเชื่อถือของทรัพยากรข้อมูล
พิจารณาว่าข้อมูลอยู่ในรูปแบบใด เช่น หนังสือทั่วไป วารสาร นิตยสาร ข้อมูลบนอินเทอร์เน็ต

ประเมินความน่าเชื่อถือของผู้เขียน
พิจารณาว่าผู้เขียนเป็นใคร เป็นของส านักพิมพ์หรือเว็บไซต์ใด

ประเมินความทันสมัยของข้อมูล
พิจารณาวันเดือนปีที่ข้อมูลถูกเผยแพร่ หรือผลิต

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

3. ประเมินระดับเนื้อหาของข้อมูล โดยข้อมูลสามารถแบ่งได้ 3 ระดับ ได้แก่

ข้อมูลปฐมภูมิ

ข้อมูลทุติยภูมิ

ข้อมูลตติยภูมิ

เป็นข้อมูลที่ได้จากการ

ค้นคว้าโดยตรงของผู้เขียน
เช่น รายงาน วิจัย วิทยานิพนธ์

เป็นการน าข้อมูลปฐมภูมิ
มาเขียนเรียบเรียงใหม่

โดยระบุแหล่งที่มาอย่างชัดเจน

เป็นการชี้แนะแหล่งข้อมูล
ปฐมภูมิและทุติยภูมิ เช่น

บรรณานุกรม เอกสารอ้างอิง

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

แหล่งข้อมูลที่มีความน่าเชื่อถือ ข้อมูลที่เราจะน ามาใช้งานจะต้องมาจากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้

ซึ่งมีลักษณะเป็นแหล่งที่มีการรวบรวมข้อมูลอย่างมีหลักเกณฑ์ มีแหล่งอ้างอิง เชื่อถือได้ โดยแหล่งข้อมูล
ที่เชื่อถือได้ เช่น

ข้อมูลจากเจ้าของ

ข้อมูลโดยตรง

ข้อมูลจากองค์กร
หรือผู้เชี่ยวชาญ

ข้อมูลจาก

หน่วยงานของรัฐ

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูลโดยใช้ PROMPT เป็นวิธีการประเมินความน่าเชื่อถือของ

ข้อมูลโดยการตั้งค าถาม มี 6 ขั้นตอน ดังนี้

การน าเสนอ (Presentation)

ค าถามเช่น ข้อมูลที่ได้
มีความชัดเจนหรือไม่
ภาษาที่ใช้ถูกต้องหรือไม่

ความสัมพันธ์ (Relevance)

ค าถามเช่น ข้อมูลนั้นมีรายละเอียด

มากเกินไปหรือไม่ ข้อมูลนั้นมีจุดเน้นอะไร

ข้อมูลนั้นมีค าส าคัญที่ต้องการหรือไม่

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

วัตถุประสงค์ (Objectivity)

ค าถามเช่น ค าถามเกี่ยวกับข้อมูลที่ต้องการ

วิธีการ (Method)

ค าถามเช่น ข้อมูลนี้มีวิธีการ
ในการรวบรวมข้อมูลอย่างไร

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

พิสูจน์หรือยืนยัน (Provenance)

ค าถามเช่น ข้อมูลนั้นได้มาจากแหล่งข้อมูลใด

และแหล่งข้อมูลนั้นเชื่อถือได้หรือไม่

เป็นปัจจุบัน (Timeliness)

ค าถามเช่น ข้อมูลนั้นเผยแพร่เมื่อใด

ตีพิมพ์เมื่อใด

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล

เหตุผลวิบัติ เป็นการใช้เหตุผลที่ผิดพลาด ขาดความน่าเชื่อถือในการน าเสนอข้อมูล ซึ่งหากน าข้อมูล

เหล่านี้ไปเผยแพร่ อาจท าให้ผู้รับข้อมูลเกิดความเข้าใจผิดได้ โดยเหตุผลวิบัติมีหลายประเด็น เช่น

การรู้เท่าทันสื่อ

การรู้เท่าทันสื่อ ทั้งสื่อที่เผยแพร่บนอินเทอร์เน็ตและสื่อสิ่งพิมพ์ต่าง ๆ มีองค์ประกอบ ดังนี้

01

ความสามารถ
ในการเข้าถึงสื่อ

เป็นการได้รับสื่อประเภทต่าง ๆ

ได้อย่างเต็มที่ รวดเร็ว

และเข้าใจเนื้อหา

02

ความเข้าใจการประเมินค่า
สารสนเทศและเนื้อหาในสื่อ

เป็นการประเมินคุณค่าของสื่อ
ว่า สื่อนั้นมีคุณค่าต่อผู้รับสาร

มากน้อยเพียงใด

03

การสร้าง การใช้ประโยชน์
และการเฝ้าระวังสารสนเทศ

และเนื้อหาในสื่อ

เป็นการสร้างสรรค์สื่อใหม่

ในแบบของตนเอง

04

การสะท้อนคิด

เป็นการพิจารณาการกระท า

ของตนเองว่า จะมี

ผลกระทบหรือผลลัพธ์

ต่อผู้อื่นอย่างไร

การรู้เท่าทันสื่อ

สื่อดิจิทัล เป็นสื่อที่นักเรียนสามารถเข้าถึงได้รวดเร็วที่สุด ทั้งสื่อจากทางวิทยุ โทรทัศน์ หรือเว็บไซต์

ต่าง ๆ โดยการรู้เท่าทันสื่อดิจิทัล สามารถแบ่งออกได้ 8 ด้าน ดังนี้

ระดับ

ความตระหนัก

ระดับ

ความเข้าใจ

ระดับ

วิเคราะห์

และตีความ

การรู้เท่าทันสื่อ

การแบ่งระดับของการรู้เท่าทันสื่อ สามารถแบ่งได้เป็น 4 ระดับ ดังนี้

ระดับ

การประเมินและ

การตัดสินใจ

 ระดับความตระหนัก คือ ระดับที่ผู้รับสื่อตระหนักว่า สื่อและเนื้อหาสื่อมีเพื่อตอบสนองต่อ

ความชอบ ความพอใจ

 ระดับความเข้าใจ คือ ระดับที่ผู้รับสื่อมีความรู้ความเข้าใจในสื่อ รู้ลักษณะของสื่อตามบทบาท

หน้าที่ในระบบสังคม รู้ความหมายตรง

 ระดับวิเคราะห์และตีความ คือ ระดับที่ผู้รับสื่อสามารถวิเคราะห์การด าเนินการของสถาบัน

หรือองค์กรสื่อ วิเคราะห์และตีความหมายแฝงได้

 ระดับการประเมินและการตัดสินใจ คือ ระดับที่ผู้รับสื่อประเมินได้ว่า สถาบันหรือองค์กรสื่อ

เกี่ยวข้องกับระบบอ านาจ ทุนนิยม บริโภคนิยม สามารถตีความเนื้อหาสื่ออย่างเชื่อมโยงกับ
บริบททางสังคมและวัฒนธรรม

การรู้เท่าทันสื่อ

ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีและนวัตกรรมในปัจจุบัน ที่มีการพัฒนาไปอย่างมาก โดยเฉพาะสื่อ

เทคโนโลยีสารสนเทศต่าง ๆ ซึ่งอาจส่งผลให้เกิดปัญหาจากการใช้สื่อของคนในสังคมมากขึ้นและรวดเร็ว เช่น

การเล่นเกมออนไลน์

พฤติกรรมการ
ลอกเลียนแบบ

ปัญหาพฤติกรรมก้าวร้าว

ปัญหาทางอารมณ์

ปัญหาความรุนแรง

การรู้เท่าทันสื่อ

การรับข้อมูลข่าวสารต่าง ๆ จะต้องมีการวิเคราะห์ว่า สิ่งที่เผยแพร่นั้นเป็นจริงหรือไม่ ซึ่งถ้าหาก

ข้อมูลนั้นเป็นเท็จอาจท าให้ผู้รับข้อมูลได้รับผลกระทบได้ ดังตัวอย่างต่อไปนี้

ผลกระทบจากการได้รับข้อมูลผิดพลาดนี้ คือ

1. การถูกโจรกรรมข้อมูลส่วนตัว ได้แก่ เลขบัตรประจ าตัวประชาชน

เบอร์โทรศัพท์

2. การถูกโจมตีด้วยมัลแวร์ต่าง ๆ
3. การถูกล่อลวงด้วยข้อมูลอันเป็นเท็จ

นายบอยได้รับอีเมลจากธนาคารแจ้งว่า บัญชีธนาคารมีความเคลื่อนไหวผิดปกติ ให้นายบอยส่งเลขบัตร
ประจ าตัวประชาชนพร้อมเบอร์โทรศัพท์กลับมาที่อีเมลนี้ มิเช่นนั้นบัญชีธนาคารจะไม่สามารถใช้งานได้

การประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูลจะต้อง
พิจารณาข้อมูลที่มาจากแหล่งข้อมูลที่เชื่อถือได้

และตรงตามความต้องการของผู้ใช้งาน

หรืออาจใช้เครื่องมือในการประเมินความน่าเชื่อถือ

เช่น PROMPT