การประเมินภาวะสุขภาพ

บทที่ 1

แนวคิดการประเมินภาวะสุขภาพและการบําบัดโรค

วัตถุประสงค์ เมื่อสิ้นสุดการเรียนการสอนเรื่อง
นี้แล้ว นักศึกษาสามารถ
1. บอกความหมายและหลักการประเมิน
ภาวะสุขภาพได้
2. อธิบายวิธีการประเมินภาวะสุขภาพได้
3. บอกหลักการบําบัดโรคเบื้องต้นและการ
ส่งต่อได้

การประเมินภาวะสุขภาพ หมายถึง การเก็บรวบรวมข้อมูล
เกี่ยวกับสุขภาพของบุคคล ซึ่งได้จากการสัมภาษณ์ผู้ป่วยหรือ
ญาติ และการหาข้อมูลโดยการสังเกต การตรวจร่างกาย การ
ตรวจทางห้องปฏิบัติการ เพื่อนําข้อมูลที่ได้ไปวิเคราะห์และ
วินิจฉัยปัญหาและความต้องการทางสุขภาพของบุคคล
ร่วมกับวางแผนในการดูแลรักษาและช่วยเหลือต่อไป

ความหมาย

ผู้ให้บริการมี
ความรู้ เจตคติ
คุณธรรม
จริยธรรม และ
คํานึงถึงความ
เป็นองค์รวม
ของบุคคล

และ

เป็นไปอย่าง
ถูกต้องและ
เหมาะสม

ใช้ทักษะในการสร้างสัมพันธภาพ
และการคิดวิเคราะห์

เก็บรวบรวมข้อมูลสุขภาพของ
บุคคล ทั้งด้านร่างกาย จิตใจ
สังคมและจิตวิญญาณ

หลักการประเมินภาวะสุขภาพ

ข้อมูลที่
ถูกต้องและ
ตรงกับความ
เป็นจริง

มิติทางกาย

ร่างกายแข็งแรง
สมบูรณ์ ไม่มี
โรคภัย ไข้เจ็บ

มิติทางใจ

มิติทางปัญญา
หรือจิตวิญญาณ

แจ่มใสร่าเริง ผ่อน
คลายไม่ตึงเครียด
มีความสุข โดย
สามารถจัดการกับ
ความเครียดใน
ชีวิตประจําวันได้ดี

สมาชิกในครอบครัว
และสังคม มีความ
สัมพันธ์อันดีต่อกัน
และมีการจัดระบบ
บริการที่เอื้อต่อการ
เข้าถึงของบุคคล
ทุกกลุ่ม

มีความรู้เท่าทันต่อข้อมูล
ข่าวสารและสิ่งต่างๆ หรือ
มีลักษณะภายในตัวบุคคล
ที่มีผลต่อพฤติกรรม ได้แก่
ความเชื่อ ค่านิยม ความ
เชื่อมั่นในคุณงามความดี

​มิติทาง
จิตสังคม

Multiple Choice

2. 1. ข้อใดเป็นข้อมูลที่ได้จากการประเมินภาวะสุขภาพทางด้านจิตวิญญาณ

• ก. ชายไทยวัยสูงอายุ รูปร่างผอม มีอาการเป็นเลือดมาได้ 2 วัน

• ข. หญิงไทยวัยสูงอายุ นับถือศาสนาพุทธ มีความเชื่อว่าทำดีได้ดี

• ค. หญิงไทยวัยรุ่น อาศัยอยู่กับยายเนื่องจากพ่อแม่เสียชีวิตจากอุบัติเหตุ

• ง. ชายไทยวัยรุ่น มีอาการปวดท้องและอาเจียนเป็นน้ำสีเหลืองมาประมาณ 4 ครั้ง

Multiple Choice

2. 2.ข้อใด เป็นข้อมูลที่ได้จากการประเมินภาวะสุขภาพทางด้านจิตสังคม

• ก. ชายไทยวัยสูงอายุ หน้าตาดูอิดโรย เดินเซ ลมหายใจมีกลิ่นสุรา

• ข.หญิงไทยวัยสูงอายุ สวมเสื้อผ้ามอมแมม มีด้ายสายสิญจน์ผูกที่ข้อมือขวา

• ค.ชายไทยวัยรุ่น มีอาการ

  ปวดบริเวณท้องน้อยและปัสสาวะขัดมา 2 วัน

• ง. หญิงไทยวัยรุ่น พ่อและแม่แยกทางกันไปมีครอบครัวใหม่ตั้งแต่ยังเล็กมาก

หลักการทั่วไป
ในการประเมิน
สุขภาพ

บันทึกข้อมูลเพื่อใช้เป็นหลักฐานในการวินิจฉัยแยกโรคและ
วางแผนการรักษา

ใช้ประสาทสัมผัสทางตา มือ หูและจมูก โดยใช้วิธีการดู คลํา
เคาะ ฟัง และการตรวจทุกระบบ มีการเรียงลําดับอย่าง
ครบถ้วนและถูกต้อง

สถานที่ตรวจมิดชิด มีแสงสว่างเพียงพอและไม่มีเสียงรบกวน

ชี้แจงจุดประสงค์ในการตรวจและขอนุญาตผู้ป่วยก่อนตรวจ

เปิดเผยร่างกายผู้ป่วยเฉพาะในส่วนที่จําเป็น

สังเกตสีหน้าท่าทางของผู้ป่วย

อาศัยการสร้าง
สัมพันธภาพ และ
การกระจ่างใน

คุณค่าของ
ผู้รับบริการ

การซักประวัติ (History taking) เป็น
การรวบรวมข้อมูลการประเมิน
ภาวะสุขภาพบุคคลซึ่งจะช่วยให้การ
วิเคราะห์ปัญหาและการวินิจฉัยโรค
เป็นไปอย่างถูกต้อง

วิธีการ
ประเมิน

ภาวะสุขภาพ

การตรวจร่างกาย (Physical
examination) โดยวิธีการดู (Inspection)
การคลํา (Palpation) การเคาะ
(Percussion) และการฟัง (Auscultation)

ทุกระบบตั้งแต่
ศีรษะจรดเท้าหรือ
เฉพาะระบบที่
เกี่ยวข้องกับการ

เจ็บป่วย

การตรวจและแปลผลทางห้องปฏิบัติการ

หลักการบําบัด
โรคเบื้องต้น
และการส่งต่อ

สามารถตรวจประเมินสภาพ วินิจฉัยแยกกลุ่มโรคว่าอยู่
กลุ่มใดแล้วให้การรักษาดูแลช่วยเหลือที่เหมาะสม

กลุ่มที่ 1

กลุ่มอาการฉุกเฉิน
ต้องช่วยเหลือ
เบื้องต้นและรีบ
นําส่งต่อแพทย์
ทันที
(ผนวก ก)

กลุ่มที่ 2

กลุ่มอาการ/ความ
เจ็บป่วยที่อาจเป็น
ความเจ็บป่วยที่
ร้ายแรงต้องการส่ง
ต่อ เพื่อรับการ
วินิจฉัยและรักษา
จากแพทย์ (ผนวก ข)

กลุ่มที่ 3

กลุ่มอาการที่ต้อง
วินิจฉัยแยกโรคและ
สามารถให้การ
รักษาโรคเบื้องต้น
(ผนวก ค)

Work Flow การบําบัดโรคเบื้องต้นสําหรับสถานพยาบาลปฐมภูมิ

หลักการ

คัดกรอง/
จําแนกกลุ่ม

แยกผู้ป่วยว่าอยู่กลุ่มใดตาม

ผนวก ก ข และ ค

ขั้นตอน

พิจารณา
ความฉุกเฉิน

ฉุกเฉิน

ไม่ฉุกเฉิน

ให้การรักษาเบื้องต้นและพบ
แพทย์ภายใน 7 วัน แนะนําการ
ดูแลสุขภาพ นัด FU

ให้การรักษาเบื้องต้นและส่ง
ต่อแพทย์ทันที

กลุ่มอาการฉุกเฉินที่
ต้องช่วยเหลือ
เบื้องต้นและส่งต่อ
ทันที

1

)การหยุดหายใจและระบบไหลเวียนโลหิตไม่ทํางาน

(Cardiopulmonary arrest)
2) การหมดสติ (Unconscious)
3) ภาวะช็อค (Shock)
4) ชัก (Seizure)
5) การแพ้อย่างรุนแรง (Anaphylaxis)
6) เป็นลม (Syncope, Fainting)
7) โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke, Cerebrovascular disease)
8) จมน้ํา (Drowning and Near drowning)
9) ตกเลือดรุนแรง (Massive blood loss)
10)ไฟฟ้าช๊อต (Electrical injury)
11) ฟ้าผ่า (Lighting injury)
12)ตกจากที่สูง (Falling)
13) กระดูกหัก (Fracture)

กลุ่มอาการที่ต้อง
ได้รับการวินิจฉัย
เพิ่มเติม (ปรึกษา
แพทย์ในเวลา 1-7 วัน

1) มีไข้เกิน 7 วัน
2) ไข้หนาวสั่น
3) ดีซ่าน
4) บวม
5) ท้องมาน
6) น้ําหนักลดหรือเพิ่มขึ้นเร็ว
7) ตามัว
8) หูอื้อ หูตึง
9) กลืนลําบาก
10) อาเจียนเป็นเลือด
11) ไอเป็นเลือด
12) ปัสสาวะ, อุจจาระเป็นเลือด

กลุ่มอาการที่ต้อง
วินิจฉัยแยกโรคและ
ให้การรักษาโรค
เบื้องต้น

1) อาการในระบบทางเดินหายใจ ได้แก่ ไข้หวัด คัดจมูก/น้ํามูกไหล ไอ หอบ
2) อาการทางตา หู คอ จมูก ได้แก่ ตามัว คันตา ตาแดง/ตาแฉะ ปวดตา/
เคืองตา เจ็บคอ
3) เจ็บหู/หูอื้อ/หูตึง
4) อาการในระบบทางเดินอาหาร ได้แก่ ปวดฟัน มีรอยโรคในช่องปาก ปวด
ท้อง เบื่ออาหาร ท้องเดิน ท้องผูก คลื่นไส้ อาเจียน
5) อาการทางโลหิตวิทยา/อาการในระบบหัวใจและหลอดเลือด ได้แก่ จุด
แดง/จ้ําเขียว ซีด เจ็บหน้าอก ใจสั่น
6) อาการในระบบสืบพันธุ์ และทางเดินปัสสาวะ ได้แก่ ปัสสาวะบ่อย ขัด
ตกขาว ประจําเดือนไม่มา/ขาด
7) อาการทางผิวหนัง ได้แก่ ผิวหนังขึ้นเป็นผื่นหรือตุ่ม อาการคัน
8) อาการทางระบบประสาท/กล้ามเนื้อ/กระดูก/ข้อ ได้แก่ ชา ชัก/มือเท้า
เกร็ง ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ ปวดข้อ ปวดเมื่อยตามข้อ/กล้ามเนื้อ ปวดหลัง
9) อาการในระบบอื่นๆ ได้แก่ อาการไข้ อ่อนเพลีย บวม

Multiple Choice

3. 3. ข้อใดจัดเป็นกลุ่มอาการที่ต้องวินิจฉัยแยกโรคและให้การรักษาโรคเบื้องต้น

• ก. ชายวัยรุ่นเดินออกกำลังกายแล้วเป็นลมหมดสติ

• ข. หญิงวัยรุ่นมีไข้สูงมา 1 วันและขณะตรวจร่างกายมีอาการชักเกร็ง

• ค. หญิงสูงอายุมีอาการปวดเมื่อยและชาตามปลายมือปลายเท้า

• ง. ชายสูงอายุถ่ายอุจจาระเหลวมาประมาณ 5-6 ครั้งและมีอาการอ่อนเพลียมาก

Multiple Choice

4. 4.ข้อใดเป็นกลุ่มอาการที่ต้องได้รับการวินิจฉัยเพิ่มเติม (ปรึกษาแพทย์ในเวลา 1-7 วัน)

• ก. ชายสูงอายุมีไข้ต่ำๆตอนกลางคืนมาประมาณ 2 วัน

• ข. หญิงสูงอายุมีอาการปวดท้องและอาเจียนเป็นเลือดเก่าๆมา 1 วัน

• ค. ชายวัยผู้ใหญ่มีอาการปวดตาและเคืองตามา

  2 วัน

• ง. หญิงวัยผู้ใหญ่มีอาการเบื่ออาหารและคลื่นไส้อาเจียน มา 2 วัน

วัตถุประสงค์ของการบําบัดโรคหรือการรักษาโรคเบื้องต้น

1.ผู้ป่วยได้รับการรักษาโรค
อย่างถูกต้องเหมาะสม
ทันท่วงทีจากสถานบริการ
สุขภาพใกล้บ้าน ให้การคัด
กรอง วินิจฉัยโรคเพื่อให้
การรักษาโรคเบื้องต้น
ก่อนที่จะดําเนินการส่งตัว
เพื่อรับการรักษาต่อ ณ
โรงพยาบาลที่มีแพทย์
ผู้เชี่ยวชาญ และมีศักยภาพ
ในการรักษาที่ดีกว่าต่อไป

2. ลดภาวะความรุนแรง
ของอาการ/โรค ป้องกัน
ความพิการ และการ
เสียชีวิตก่อนเวลาอันควร
เนื่องจากผู้ป่วยได้รับการ
รักษาบรรเทาอาการ
เบื้องต้นก่อนที่จะนําส่ง
โรงพยาบาล

3.ผู้ป่วยได้รับการรักษา
โรคอย่างเหมาะสมและ
ลดค่าใช้จ่ายต่างๆ ใน
การรักษาที่เกินความ
จําเป็น

4. ส่งเสริมคุณภาพ
ชีวิตและปรับเปลี่ยน
พฤติกรรมในการดูแล
สุขภาพของประชาชน
ในชุมชน

Multiple Choice

5. 5.ข้อใด เป็นกลุ่มอาการฉุกเฉินที่ต้องช่วยเหลือเบื้องต้นและส่งต่อทันที

• ก. หญิงสูงอายุมีไข้ อ่อนเพลียและบวมตามปลายเท้ามา 3 วัน

• ข. ชายสูงอายุมีไข้ต่ำๆในตอนกลางคืนทุกวัน มาประมาณ 2 สัปดาห์

• ค. หญิงวัยผู้ใหญ่มีอาการพูดไม่ชัดและชาบริเวณใบหน้าซีกซ้าย

• ง. ชายวัยผู้ใหญ่มีน้ำหนักลดจากเดิมประมาณ 10 กิโลกรัมใน 1 เดือน

กระบวนการ

ส่งต่อ

กระบวนการประสานงานการส่งต่อผู้ป่วยไปดูแล
รักษาต่อที่โรงพยาบาล เมื่อผู้ป่วยพ้นภาวะวิกฤติแต่
ยังจําเป็นต้องดูแลต่อในโรงพยาบาล

การส่งต่อผู้ป่วยไปรับการตรวจรักษาที่สถานพยาบาล
อื่น ๆ กรณีเกินศักยภาพของโรงพยาบาล

การส่งต่อเพื่อไปรับการรักษาตามสิทธิการรักษา
ของผู้ป่วย

หลักสําคัญ
ในการส่งต่อ

ผู้ป่วยได้รับการดูแลเคลื่อนย้ายตามมาตรฐาน
ความปลอดภัย ตามประกาศกระทรวง
สาธารณสุข ฉบับที่ 8 (พ.ศ.2545)

ผู้ป่วยได้รับการเฝ้าระวังความเสี่ยง
อย่างเหมาะสม

ประกาศ
กระทรวง
สาธารณสุข
ฉบับที่ 8 (พ.
ศ.2545) เรื่อง
มาตรฐานการ
ส่งต่อผู้ป่วย

ยานพาหนะ ต้องมีความปลอดภัย

ให้ข้อมูลแก่ผู้ป่วยหรือญาติเกี่ยวกับเหตุผลและความ
จําเป็นในการส่งต่อ

มีการประสานงานระหว่างโรงพยาบาลที่จะรับไว้
ล่วงหน้าพร้อมข้อมูลและเอกสารที่เกี่ยวข้องกับผู้ป่วย
ตามความจําเป็น

จัดให้ผู้ประกอบวิชาชีพหรือบุคลากรที่มีความสามารถ
ไปพร้อมผู้ป่วย

ผู้ป่วยหรือญาติมีสิทธิเลือกโรงพยาบาล

Multiple Choice

6. 6.ข้อใด คือหลักการสำคัญที่ต้องส่งต่อ

• ก. ผู้ป่วยและญาติมีสิทธิเลือกโรงพยาบาลที่ดีที่สุด

• ข. ผู้ป่วยได้รับการดูแลเคลื่อนย้ายตามมาตรฐานความปลอดภัย

• ค. ผู้ป่วยได้รับการส่งต่อไปรับการรักษาในโรงพยาบาลที่มีศักยภาพเหมาะสม

• ง. ผู้ป่วยได้รับการคุ้มครองสิทธิในการรับบริการสุขภาพขั้นพื้นฐานตามรัฐธรรมนูญ

Multiple Choice

7.ข้อใด คือมาตรฐานที่สำคัญที่สุดในการส่งต่อผู้ป่วยตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 8 พ.ศ. 2545

• ก.ยานพาหนะต้องมีความปลอดภัยเหมาะสม

• ข. จัดบุคลากรทางวิชาชีพที่มีความสามารถไปพร้อมผู้ป่วย

• ค. ให้ข้อมูลแก่ผู้ป่วยเกี่ยวกับเหตุผลและความจำเป็นในการส่งต่อ

• ง. ประสานงานกับโรงพยาบาลที่จะรับล่วงหน้าพร้อมเอกสารที่เกี่ยวข้อง

การบําบัดโรคเบื้องต้นจึงช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาอย่าง
ทันท่วงทีโดยบรรเทาความรุนแรงก่อนส่งต่อเพื่อการรักษา
อย่างเหมาะสม และยังช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตและ
ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในการดูแลสุขภาพของประชาชนใน
ชุมชน จากการเข้าถึงบริการสาธารณสุขในระดับปฐมภูมิได้ง่าย
ทําให้โรคไม่ลุกลาม ทราบวิธีป้องกันและปฏิบัติตามคําแนะนําได้
ถูกต้อง

สรุป