Innoverse Tdk Орташа жылдамдық

Орташа жылдамдық

орташа жылдамдықты қалай есептеуге және түсінуге болатынын біліңіз.

​[e-mail]

Жылдамдыққа кіріспе

• Дене бірқалыпты қозғалса, яғни бірдей уақыт аралықтарында бірдей арақашықтықты өтсе, онда дененің v жылдамдығы s орын ауыстыруды, осы орын ауыстыруға кеткен t уақыттың бөліндісіне тең шама:

  
  
  

​Мұндағы, s - орын ауыстыру [м],
t - уақыт [с]
v - жылдамдық [м/с]

• ​Жылдамдық - белгілі бір бағытта дененің қаншалықты жылдам қозғалатынын көрсететін өлшем.

• Жылдамдық пен орын ауыстыру - векторлық шамалар, шаманы да, бағытты да қамтиды.

Жылдамдыққа кіріспе

Дене бір түзудің бойымен бірқалыпты қозғалса (OX өсі бойымен), онда дененің жылдамдығы мына формуламен аңықталады:

Мұндағы x₁ мен x₂ дененің сәйкесінше t₁ мен t₂ уақыт мезеттеріндегі координаттары.

Осы жағдайларда орын ауыстыру жолға тең:

Со​ңдықтан жылдамдықтың формуласын былай да жаза аламыз:

Multiple Choice

Жылдамдық нені білдіреді?

• дененің белгілі бір бағытта қаншалықты тез қозғала- болатынын сипаттайтын физикалық шама

• дененің қанша жол жүргенін көрсететін физикалық шама

• Заттың қаншалықты ауыр екенін көрсететін физикалық шама

• Дененің қаншалықты ыстық екенін көрсететін физикалық шама

Орташа жылдамдық формуласы

Бірқалыпты қозғалыс табиғатта сирек кездеседі, бірқалыпты емес қозғалыс көбірек кездеседі. Мысалы қаладағы көліктердің қозғалысы бірқалыпты емес, біресе тез жүреді біресе баяу жүреді. Бұндай жағдайда орташа жылдамдық ұғымы еңгізіледі.

Дене t уақытта S арақашықтығын өтсе, онда дененің орташа жылдамдығы деп v_орт шамасы аталады:

Орташа жылдамдық есеп мысалы

Мысалы адам 3,6 км жолды жарты сағатта өтсе оның орташа жылдамдығы қандай?

3,6 км дегеніміз 3,6⋅1000 = 3600 метр себебі бір километрде 1000 метр бар, жарты сағатта 30 минут, бір минутта 60 секунд бар, бұдан жарты сағатта 30*60 = 1800 секунд бар.

Сонымен адамның орташа жылдамдығы:

Fill in the Blank

Желаяқ 36 км жолды екі сағатта жүгіріп мәреге бірінші боп келсе оның орташа жылдамдығы неше км/сағ тең?

Орташа жылдамдық есеп мысалы

Жолдың төрттен үш бөлігін автомобиль v₁=60 км/сағ қалған жолды v₂=80 км/сағ жылдамдықпен жүрді. Жол бойындағы автомобильдің орташа жылдамдығы?

v, км/сағ

t, сағ

S, км

60

80

Орташа жылдамдық есеп мысалы

Жолдың төрттен үш бөлігін автомобиль v₁=60 км/сағ қалған жолды v₂=80 км/сағ жылдамдықпен жүрді. Жол бойындағы автомобильдің орташа жылдамдығы?

v, км/сағ

t, сағ

S, км

60

80

Жылдамдықтың графикалық көрінісі

• Графиктер уақыт бойынша жылдамдықтың өзгеруін көрнекі түрде көрсете алады

• Жылдамдық у осінде және уақыт х осінде көрсетілген

• Оң көлбеу оң жылдамдықты, теріс көлбеу теріс жылдамдықты көрсетеді

• Көлденең сызықтар тұрақты жылдамдықты көрсетеді

• Қиғаш сызықтар жылдамдықтың өзгеруін көрсетеді