Վանի թագավորության նյութական մշակույթը

Poll

ԽԱԼԴԻԻ ՊԱՇՏԱՄՈՒՆՔԱՅԻՆ ԿԵՆՏՐՈՆՆ ԷՐ.

• Մուսասիր

• Կումենու

• Վան

• Տուշպա

Poll

Ի՞նչ է պատկերված նկարում և որքա՞ն է երկարությունը.

• Ռուսայի ջրանցք

  25 կմ

• Մենուայի ջրանցք 72 կմ

• Մենուայի ջրանցք 72 մ

• Շամիրամի ջուր 27 կմ

Poll

ՎԱՆԻ ԹԱԳԱՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ ՔԱՂԱՔՆԵՐԸ ՓՌՎԱԾ ԷԻՆ ............. ՇՈՒՐՋԸ.

• շուկաների

• գետերի

• բլուրների

• սարերի

Poll

Վանի թագավորությունում տաշտերը, խողովակները, անոթները, կնիքները նյութական մշակույթի, որ ճյուղին են պատկանում:

• որմնանկարչություն

• մետաղագործություն

• խեցեգործություն

• փայտագործություն

Վանի թագավորության նյութական մշակույթը

​Ք.ա.IX դ. Վանի համահայկական թագավորության ստեղծումով Հայաստանը թևակոխեց պատմության զարգացման նոր շրջան, որը բնորոշվում է մի շարք նվաճումներով։ Դրանց թվում առավել կարևոր են զարգացած պետական կառուցվածքը, կրոնական համակարգը, տնտեսական կյանքի բարձր մակարդակը, կազմակերպված ոռոգման համակարգը, գրային զարգացած համակարգը, ճարտարապետությունը։

ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

 Քաղաքները հիմնականում փռված էին բարձր բլուրների շուրջը, որոնց գագաթներին վեր էին խոյանում պարսպապատ աշտարակներով միջնաբերդերը։ Այստեղ կառուցվել են ջրմուղներ, ջրամբարներ, կամուրջներ, այգիներ ու բաղնիքներ, պալատներ և տաճարներ։ Վանի թագավորությունում կային թագավորանիստ, վարչատնտեսական, ռազմական և պաշտամունքային նշանակության քաղաքներ։ Այդ քաղաքներից էին Արգաշկուն, Տուշպան, Ռուսախինիլին։ Վարչատնտեսական խոշոր կենտրոններն էին Արգիշտիխինիլին, Թեյշեբաինին, Օշականը, Արամուսը և այլն։ Ստեղծվեցին յուրահատուկ կառույցներ՝ զորանոցներ, ախոռներ, լճակներ, բերդեր, ռազմական ճամբարներ։ Բերդերն ունեին մինչև 18մ բարձրության 2֊3 շարք պարիսպներ՝ իրենց աշտարակներով և խրամատներով։ Հայտնի էին պետության դիցարանի գերագույն երրորդության՝ Խալդիի, Թեյշեբայի և Շիվինիի պաշտամունքային կենտրոնները։ Խալդիի պաշտամունքային կենտրոնը Մուսասիր քաղաքն էր կամ Արդինին։ Թեյշեբայի պաշտամունքային կենտրոնը Կումենու քաղաքն էր։ Շիվինիի պաշտամունքի կենտրոնը Տուշպան էր։

ՄԵՏԱՂԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆ

Մետաղամշակման մասին հիշատակվում է Սարգոն 2֊րդի տեքստերում։ Նրա զորքերը Մուսասիրում գրավել են 2տ ոսկի, 5տ արծաթ և ավելի քան 100տ պղնձե, երկաթե իրեր։ Մետաղամշակումը լայն կիրառում ուներ նաև զենքի և զինամթերքի արտադրության ասպարեզում։ Հարձակողական և պաշտպանական զենքը կազմված էր տարբեր ձևերի նիզակներից, դաշույններից, թրերից, կացիններից, գուրզերից։ Թեթև հետևակի զինվորները հանդես են գալիս երկար գոտեկապ վերնաշապիկներով, կատարավոր սաղավարտներով, փոքրիկ վահաններով, զինված են կարճ թրերով և նետ ու աղեղով։ Ծանր հետևակի սպառազինությունը կազմված էր նաև տարբեր տիպի զրահաշապիկներից, խոշոր մարտական վահաններից և բրոնզե գոտիներից։

​ԽԵՑԵԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆ

Ժամանակի խեցեգործ վարպետները պատրաստել են հազարավոր խեցանոթներ, որոնք ունեն բազմաբնույթ կարմրավուն, սև, դեղնավուն մակերես։ Հայտնաբերված անոթների շարքում հանդիպում են սափորների, կարասների, կճուճների խմբեր,որոնք իրենց վրա ունեն անցքեր։ Քարի մշակումը Ուրարտուում բարձր զարգացման էր հասել։ Գետաքարերից ու տուֆից պատրաստվում էին ծակիչներ, քերիչներ և այլ գործիքներ։ Քարի《փափուկ》տեսակից պատրաստում էին տաշտեր, պանիր քամելու խոշոր ձագարներ, խողովակներ և այլն։ Քարից պատրաստում էին տարբեր քանդակներ, որոնց թվին էին պատկանում տեղական քանդակագործների՝ տուֆից պատրաստած քարե արձանները։ Առավել հետաքրքիր են կնիքները, որոնց վրա պատկերված են հարուստ տեսարաններ։ Ոչ պակաս տարածում ունեն տարբեր ձևերի և չափերի ուլունքները։

​ՈՐՄՆԱՆԿԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ

Այս շրջանի որմնանկարչությանը բնորոշ է պաշտամունքային, կրոնական և աշխարհիկ բնույթը։ Դրանք զարդարել են տաճարների, պալատների և այլ շինությունների պատերը։ Որմնանկարչությունը հիմնականում ներկայացված է Կարմիր բլուրի, Ոսկեբլուրի և Էրեբունու նյութերով։ Պալատի կենտրոնական հատվածի բոլոր պատերի պատկերներն իրենց հորինվածքային կառուցվածքով ունեցել են միասնական եզրազարդ՝ կազմված մի քանի շերտերից։ Փայտամշակումը և ոսկորի փորագրման արվեստը նույնպես բարձր զարգացում ապրեցին։

Գործնական աշխատանք 1

I տարբերակ՝ Հայկազուն- Երվանդականների պետական կարգը
Արտաշեսյան արքայատոհմի արքան, կառավարման տարեթիվը և առնվազն մեկ իրադարձություն


II տարբերակ՝ Արշակունյաց թագավորության պետական կարգը
Վանի թագավորության արքան, կառավարման տարեթիվը և առնվազն մեկ իրադարձություն

 https://forms.gle/ixo3n7jPS6BWsribA ծնողի

https://forms.gle/36y4VBLQxBbsGC6k8 սովորողի