Мұқағали эссе

МҰҚАҒАЛИ МАҚАТАЕВТЫҢ
«АҚҚУЛАР ҰЙЫҚТАҒАНДА»

ПОЭМАСЫ

Бүгінгі сабақта:

• шығарманы гуманистік тұрғыдан талдайсыз;
• құрылымын сақтап эссе жазасыз.

«Аққулар ұйықтағанда» поэмасы

Аққу ненің
символы?

Тапсырма

Тазалықтың

Адалдықтың

Сұлулықтың

Махаббаттың

Аққу ненің символы?

Жауап үлгісі:

«Аққулар ұйықтағанда» поэмасы

Қасиет

Наным-сенім

Ырым-тыйым

Қасірет

Наным-сенім – адамның қоршаған ортаға және
ақиқатқа көзқарасын, қарым-қатынасын
анықтайтын түсінік.

Ырым-тыйым – халықтың тұрмыс-тіршілігінде
жасалуға тиіс әрекеттер, әдеттер.

Қасиет – адамның не бір заттың өзіне тән
сапалық болмысын, ерекшелігін айқындайтын
ұғым.

Қасірет – адамның азалы жан-сезімі мен қапалы
көңіл-күйінің белгісі.

Тапсырма
Әдеби эссе жазыңыз.

Эссе тақырыбы:
«Аққулар ұйықтағанда» поэмасын гуманистік тұрғыдан талдап, эссе жазыңыз.
Сөз саны:100-120

Эссе

тақырыбын

түсіну

Эссе тақырыбы

не туралы?

Тақырыптың

өзектілігі

неде?

Қажетті ақпарат

Гуманизм – адамның барша адами қасиеттерін

ұлықтайтын, даралығы мен дамуын дәріптейтін ұғым.

Қасиет – адамның не бір заттың өзіне тән сапалық

болмысын, ерекшелігін айқындайтын ұғым.

Құрмет

Ырым

Наным-сенім

Айдынның
аққулары
ұйықтағанда,
Өрген мал, өскен
шырша абайлаған,
Барлығы қасиетке
қарайлаған.

... Білмеймін, сор аттың
ба, бақ аттың ба?!
Аққуға кезенерде ырым
жасап,
Тым құрыса, саусағыңды
қанаттың ба?

– Әлек боп,
арпалысып сор
қайғымен,
Жоқ ата, жасамадым
ондайды мен...
Жасымнан естігенім
бар-тын еді,
Әйтеуір аққуды атқан
оңбайды деп...

Аргументтермен жұмыс

АКАДЕМИЯЛЫҚ ЭССЕ ҚҰРЫЛЫМЫ: әдеби эссе

Кіріспе

1. Тақырыпты түсінгені туралы сөйлем
2. Тақырыптың өзектілігі
3. Тезис

Негізгі бөлім
1. Тезисті қолдаушы пікір

2. Пікірге қатысты аргумент
3. Анализ
4. Абзацты қорытындылаушы сөйлем

Қорытынды
1. Кіріспедегі тезиске қайта оралу (логикалық байланысын

басқа сөйлем арқылы жеткізу)

2. 2. Негізгі бөлім абзацтарының түйіні
3. Эссені қорытындылаушы сөйлем

Эссе тақырыбы:
«Аққулар ұйықтағанда» поэмасын гуманистік тұрғыдан талдап, эссе жазыңыз.
Сөз саны: 100-120

Кіріспе
1. Тақырыпты түсінгені туралы сөйлем
2. Тақырыптың өзектілігі
3. Тезис

Тақырыпты түсінгені туралы сөйлем

Гуманизм – адамның барша адами қасиеттерін ұлықтайтын, даралығы мен

дамуын дәріптейтін ұғым. Әр сөздің мағынасын жете түсінетін халқымыз содан
болар балаға ең бірінші кезекте адамгершілік қасиетті бойына сіңіруді жөн көрген.
Тақырыптың өзектілігі
«Табиғаттың төл перзентімін» деп есептейтін қазақ халқы жаратушының
жаратқан әрбір жаратылысына ерекше құрметпен қараған. Сол құрметті біз
халқымыздың бойына сіңген наным-сенімдері мен ырым-тыйымдары негізінде
байқаймыз. Дәл осы ел ішіндегі тыйымдардың бекер айтылмайтындығын
әспеттейтін шығарма –

«Аққулар ұйықтағанда» поэмасы.

Тезис
Шығарма арқылы ел қасиетті деп таныған жаратылысты бағаламау үлкен
қасіретке жеткізетінін байқаймыз.

Негізгі бөлім
1. Тезисті қолдаушы пікір
2. Пікірге қатысты аргумент
3. Анализ
4. Абзацты қорытындылаушы сөйлем

Тезисті қолдаушы пікір
Оны біз «– Әлек боп, арпалысып сор қайғымен,
Жоқ ата, жасамадым ондайды мен...
Жасымнан естігенім бар-тын еді,
Әйтеуір аққуды атқан оңбайды деп...» бала үшін қасиетке оқ атқан шарасыз ананың
айтқан сөздерінен көреміз.
Пікірге қатысты аргумент
Сонымен бірге Жетімкөлдің құтын қашырған оқиғаға куә болған жылқышы қарттың:
«... Білмеймін, сор аттың ба, бақ аттың ба?!
Аққуға кезенерде ырым жасап,
Тым құрыса, саусағыңды қанаттың ба?» деген сөздері осыған айқын дәлел.
Анализ
Поэмада» қиянат жасау арқылы жақсылыққа қол жеткізуге боламайды» деген өмір заңы
шешім тапқан.
Абзацты қорытындылаушы сөйлем
Сол себептен қалыптасқан дәстүр, халықтың кие тұтқан ұғымдары қашан да қастерлі
екенін есте шығармауымыз керек.

Қорытынды
1. Кіріспедегі тезиске қайта оралу (логикалық байланысын басқа сөйлем
арқылы жеткізу)
2. Негізгі бөлім абзацтарының түйіні
3. Эссені қорытындылаушы сөйлем

Кіріспедегі тезиске қайта оралу (логикалық байланысын басқа
сөйлем арқылы жеткізу)
Қорытындылай келе, «халық айтса, қалып айтпайды» деген нақыл сөзді
негізге ала отырып, табиғаттың әрбір жаратылысына құрмет танытуымыз
керек.
Негізгі бөлім абзацтарының түйіні
Қасиет – киелі ұғым,
Эссені қорытындылаушы сөйлем
сондықтан қасиетті пір тұтқан адамның адаспасы анық.

Қорытынды

Шығарманы гуманистік тұрғыдан талдап, эссе
жаздық.