องค์ประกอบศิลป์ในงานคอมพิวเตอร์

วิชา องค์ประกอบศิลป์ส าหรับงานคอมพิวเตอร์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

รหัสวิชา 2204-2101

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

หัวข้อเรื่อง (Topics)
1.1 ความหมายขององค์ประกอบศิลป์
1.2 ความส าคัญขององค์ประกอบศิลป์
1.3 ทัศนศิลป์
1.4 ทัศนธาตุ

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

แนวคิดส าคัญ (Main Idea)
ในปัจจุบันเทคโนโลยีก้าวเข้าสู่การน าสมัย ไม่ว่าจะมองไปทางใด จะพบคอมพิวเตอร์ได้เข้ามามี
บทบาทในงานต่าง ๆ มากยิ่งขึ้นรวมไปถึงงานด้านกราฟิกที่ได้มีการน าเอาคอมพิวเตอร์เข้ามา
สร้างสรรค์ในชิ้นงานการออกแบบและเกิดพัฒนาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งในหน่วยการเรียนนี้จะศึกษาและท า
ความเข้าใจกับคอมพิวเตอร์ที่ใช้ในงานกราฟิก

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

สมรรถนะย่อย (Element of Competency)
แสดงความรู้เกี่ยวกับความหมายองค์ประกอบศิลป์
จุดประสงค์การปฏิบัติ (Performance Objectives)
1. บอกความหมายขององค์ประกอบศิลป์
2. อธิบายเกี่ยวกับหลักการขององค์ประกอบศิลป์
3. อธิบายเกี่ยวกับทัศนศิลป์
4. อธิบายเกี่ยวกับทัศนธาตุ

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.1 ความหมายขององค์ประกอบศิลป์
องค์ประกอบศิลป์ หมายถึง สิ่งที่ศิลปินและนักออกแบบใช้เป็นสื่อในการแสดงออกและสร้าง
ความหมาย โดยน ามาจัดเข้าด้วยกันและเกิดรูปร่างอันเด่นชัด (สวนศรี ศรีแพงพงษ์. ม.ป.ป. : 82)
องค์ประกอบศิลป์ หมายถึง เครื่องหมายหรือรูปแบบที่น ามาจัดรวมกันแล้วเกิดรูปร่างต่าง ๆ ที่
แสดงออกในการสื่อความหมายและความคิดสร้างสรรค์ ( ่สิทธิศักดิ์ ธัญศรีสวัสดิ์กุล. ม.ป.ป. : 56)
องค์ประกอบศิลป์ หมายถึง ศิลปะที่มนุษย์สร้างขึ้นเพื่อแสดงออกทางอารมณ์ ความรู้สึก
ความคิด หรือความงามซึ่งประกอบด้วยส่วนที่มนุษย์สร้างขึ้นและส่วนที่เป็นการแสดงออกอันเป็นผลที่
เกิดจากโครงสร้างทางวัตถุ (ชลูด นิม่เสมอ. ม.ป.ป. : 18)
องค์ประกอบศิลป์ หมายถึง ส่วนประกอบต่าง ๆ ของศิลปะ เช่น จุด เส้น รูปร่าง ขนาด สัดส่วน
น้ าหนัก แสงเงา ลักษณะพื้นผิว ที่ว่าง และสี (มานิต กรินพงศ์. ม.ป.ป. : 51)

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.1 ความหมายขององค์ประกอบศิลป์
จากความหมายต่าง ๆ ข้างต้นขององค์ประกอบศิลป์ พอสรุปได้ว่า
องค์ประกอบศิลป์ หมายถึงสิ่งที่มนุษย์ใช้เป็นสื่อ ในการแสดงออกอย่างสร้างสรรค์ โดยน า
ส่วนประกอบของศิลปะมาจัดวางรวมกันอย่างสอดคล้องกลมกลืนและมีความหมาย เกิดรูปร่างหรือ
รูปแบบต่าง ๆ อันเด่นชัด
ซึ่งจากความหมายข้างต้น จะเห็นได้ว่าการที่จะเกิดผลงานศิลปะดี ๆ สักชิ้นนั้นผู้สร้างสรรค์
จะต้องใช้กระบวนการที่หลากหลายมาประกอบกัน ได้แก่ องค์ประกอบพื้นฐานทาศิลปะ องค์ประกอบ
ของศิลปะ และการจัดองค์ประกอบของศิลปะ มาถ่ายทอดลงในชิ้นงานหรือผลงานนั้น ๆ เพื่อให้ได้
ผลงานที่มีคุณค่าทั้งด้านความงามและมีคุณค่าทางจิตใจ อันเป็นจุดหมายส าคัญที่ศิลปินทุกคนมุ่งหวัง
ให้เกิดแก่ผู้ชมทั้งหลาย

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

รูปภาพที่ 1.1 แสดงองค์ประกอบศิลป์ต่าง ๆ

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.2 ความส าคัญขององค์ประกอบศิลป์
ในการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะในสาขาต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นสาขาวิจิตรศิลป์หรือประยุกต์ศิลป์ ผู้
สร้างสรรค์นั้นต้องมีความรู้เบื้องต้นด้านศิลปะมาก่อน และศึกษาถึงหลักการองค์ประกอบพื้นฐาน
1.2.1 องค์ประกอบที่ส าคัญ
การจักวางองค์ประกอบเหล่านั้น รวมถึงการก าหนดสี ในลักษณะต่าง ๆ เพิ่มเติมให้เกิด
ความเข้าใจ เพื่อเวลาที่สร้างผลงานที่มีคุณค่า ความหมายและความงามเป็นที่น่าสนใจแก่ผู้พบเห็น
หาดสร้างสรรค์ผลงานโดยขาดองค์ประกอบศิลป์ ผลงานนั้นอาจดูด้อยค่า หมดความหมายหรือไม่
น่าสนใจไปเลย ดังนั้นจะเห็นได้ว่าองค์ประกอบศิลป์นั้นมีความส าคัญอย่างมากในการสร้างสรรค์
ศิลปะ

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

การศึกษาด้านศิลปะหลายท่านได้ให้ทรรศนะในด้านความส าคัญขององค์ประกอบศิลป์ที่มีต่อการสร้างงานศิลปะไว้
พอจะสรุปได้ดังนี้
องค์ประกอบศิลป์ เป็นเสมือนหัวใจดวงหนึ่งของการท างานศิลปะ เพราะในงานองค์ประกอบศิลป์หนึ่งชิ้น จะประกอบ
ไปด้วย การร่างภาพ (วาดเส้น) การจัดวางให้เกิดความงาม (จัดภาพ) และการใช้สี (ทฤษฎีสี) ซึ่งแต่ละอย่างจะต้อง
เรียนรู้สู่รายละเอียดลึกลงไปอีก องค์ประกอบศิลปินจึงเป็นพื้นฐานส าคัญที่รวบรวมความรู้หลาย ๆ อย่างไว้ด้วยกัน
จึงต้องเรียนรู้ก่อนที่จะศึกษาในเรื่องอื่น ๆ (อนันต์ ประภาโส)
องค์ประกอบศิลป์ จัดเป็นวิชาที่มีความส าคัญส าหรับผู้ศึกษางานศิลปะ หากว่าขาดความรู้ ความเข้าใจในวิชานี้แล้ว
ผลงานที่สร้างขึ้นมาก็ยากที่ประสบความส าเร็จ โดยเฉพาะอย่างยิ่งงานศิลปะสมัยใหม่ที่มีการแสดงเฉพาะ เส้น สี
แสง เงา น้ าหนัก พื้นผิว จังหวะ และบริเวณที่ว่าง มีความจ าเป็นอย่างยิ่งต้องน าหลักการองค์ประกอบศิลป์มาใช้

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.2.2 หลักการจัดองค์ประกอบพื้นฐาน
หลักการจัดองค์ประกอบพื้นฐาน คือ สิ่งที่แสดงแนวคิดเกี่ยวกับเนื้อหาและเรื่องราวของศิลปินให้เห็นสิ่งต่อไปนี้
1. เอกภาพ (Unity) หมายถึง การน าองค์ประกอบของศิลปะมาจัดเข้าด้วยกันให้แต่ละหน่วยมีความสัมพันธ์
เกี่ยวข้องซึ่งกันและกัน ประสานกลมกลืนเกิดเป็นผลรวมที่แบ่งแยกไม่ได้ โดยถ่ายทอดเป็นผลงานศิลปะด้วยกระบวนการ
ศิลปะ

รูปภาพที่ 1.2 แสดงการจัดองค์ประกอบศิลป์

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.2.2 หลักการจัดองค์ประกอบพื้นฐาน
2. ดุลยภาพ (Balance) คือ การน าองค์ประกอบของศิลปะมาจัดเข้าด้วยกันให้เกิดความเท่ากันหรือสมดุล โดย
มีเส้นแกนสมมุติ 2 เส้น เป็นตัวก าหนดดุลยภาพ เส้นแกนสมมุติจะท าหน้าที่แบ่งภาพออกเป็นด้านซ้ายและด้านขวา หรือ
ด้านบนหรือด้านล่าง เพื่อให้ผลงานศิลปะที่ปรากฏเกิดความสมดุลในลักษณะใดลักษณะใดลักษณะหนึ่ง เช่น แบบซ้าย
ขวา เหมือนกันและแบบซ้าย ขวา ไม่เหมือนกันอีกทั้งการจัดภาพที่มีความพอดีและเหมาะสม ให้เกิดน้ าหนักการจัดวาง
ซ้ายขวาทั้งสองข้างเท่ากัน โดยแบ่งความสมดุลออกเป็น 2 ประเภท

1) ความสมดุลแบบสองข้างไม่เท่ากัน เป็นการจัดการองค์ประกอบศิลป์ที่ไม่เท่ากัน หรือไม่เหมือนกัน แต่

เท่ากันด้วนความรู้สึก โดยดูจากน้ าหนักส่วนรวมของภาพ
2) ความสมดุลแบบสองข้างเท่ากัน เป็นการจัดวางองค์ประกอบให้มีน้ าหนักเท่ากัน โดยส่วนมากจะปรากฏ
ในจิตกรรมไทย หรือภาพที่แสดงสัญลักษณ์ไทย

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

รูปภาพที่ 1.3 แสดงการจัดดุลยภาพ

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.2.2 หลักการจัดองค์ประกอบพื้นฐาน
3. จุดเด่น (Dominance) หมายถึง ส่วนส าคัญที่ปรากฏชัด สะดุดตาที่สุดในงานศิลปะ จุดเด่นจะช่วยสร้าง
ความน่าสนใจในผลงานให้ภาพเขียนมีความสวยงาม มีชีวิตชีวายิ่งขึ้น จุดเด่นเกิดจากการจัดวางที่เหมาะสม และรู้จักการ
เน้นภาพ (Emphasis) ที่ดี จุดเด่นมี 2 แบบ คือ
1) จุดเด่นหลัก เป็นภาพที่มีความส าคัญมากที่สุดในเรื่องที่จะเขียน แสดงออกถึงเรื่องราวที่ชัดเจน เด่นชัด
ที่สุดในภาพ
2) จุดเด่นรอง เป็นภาพประกอบของจุดเด่นหลัก ท าหน้าที่สนับสนุนจุดเด่นหลัก ให้ภาพมีความสวยงาม
ยิ่งขึ้น

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.2.2 หลักการจัดองค์ประกอบพื้นฐาน
4. ความขัดแย้ง (Contrast) หมายถึง ความไม่ประสานสัมพันธ์กันหรือไม่เข้ากัน เช่น เส้นที่แตกต่างกัน
รูปร่างหรือรูปทรงที่แตกต่างกันทั้งลักษณะรูปแบบและขนาด ลักษณะผิวหยาบ กับผิวละเอียด สีตรงกันข้าม หรือสี
ตัดกัน เป็นต้น
5. ความกลมกลืน (Harmony) หมายถึง ลักษณะการประสานสัมพันธ์กันขององค์ประกอบศิลป์ต่าง ๆ
เช่น จุด เส้น รูปร่าง รูปทรง ขนาด สัดส่วน ค่าน้ าหนัก ลักษณะผิว จังหวะ บริเวณว่าง สี เมื่อน ามาประกอบกัน
แล้วต้องสนับสนุนกัน เข้ากันได้ดี ไม่ขัดแย้งกัน

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.3 ทัศนศิลป์
ทัศนศิลป์ คือ กระบวนการถ่ายทอดผลงานทางศิลปะ การท างานศิลปะอย่างมีจิตนาการ
ความคิดสร้างสรรค์ มีระบบระเบียบเป็นขั้นเป็นตอน การสร้างสรรค์งานอย่างมีประสิทธิภาพสวยงาม
มีการปฏิบัติงานตมแผนและมีการพัฒนาผลงานให้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง
ทัศนศิลป์ คือ ศิลปะที่มองเห็นได้ การรับรู้ทางจักษุประสาท โดยการมองเห็นสาร วัตถุ และ
สรรพสิ่งต่าง ๆ ที่เข้ามากระทบ รวมถึงมนุษย์ และสัตว์ จะด้วยการหยุดนิ่ง หรือเคลื่อนไหวก็ตาม
หรือจะด้วยการปรุงแต่ง หรือไม่ปรุงแต่งก็ตาม ก่อให้เกิดปัจจัยสมมุติต่อจิตใจ และอารมณ์ของมนุษย์
อาจจะเป็นไปในทางเดียวกันหรือไม่ก็ตาม มีขั้นตอนและกระบวนการในการถ่ายถอดที่มี
ลักษณะเฉพาะ

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.3 ทัศนศิลป์
ทัศนศิลป์ คือ เป็นการแปลความหมายทางศิลปะที่แตกต่างกันไปขึ้นอยู่กับมุมมองของแต่ละบุคคล
ในงานศิลปะชิ้นเดียวกัน ซึ่งไร้ขอบเขตของจินตนาการ ไม่มีกรอบที่แน่นอน ขึ้นอยู่กับอารมณ์ของบุคคล
ในขณะทัศนศิลป์นั้น แนวคิดทัศนศิลป์เป็นศิลปะที่รับรู้ได้ด้วยการมอง ได้แก่ รูปภาพวิวทิวทัศน์ทั่วไป
เป็นส าคัญอับดับต้น ๆ รูปภาพคนเหมือน ภาพล้อ ภาพสิ่งของต่าง ๆ ก็ล้วนแล้วแต่เป็นเรื่องของ
ทัศนศิลป์ด้วนกันทั้งสิ้น ซึ่งถ้ากล่าวว่าทัศนศิลป์เป็นความงามทางศิลปะที่ได้จากการมองหรือทัศนา
นั้นเอง

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

รูปภาพที่ 1.4 รูปแสดงทัศนศิลป์แบบไทย

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

https://youtu.be/2F1Jcb6U8PM

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
ทัศนธาตุ (Visual Elements) ในทางทัศนศิลป์ หมายถึง ส่วนประกอบของศิลปะที่มองเห็นได้
ประกอบไปด้วย จุด เส้น รูปร่าง รูปทรง น้ าหนักอ่อน-แก่ สี บริเวณว่าง และพื้นผิว
1.4.1 จุดและเส้น
1. จุด (Dot) หมายถึง รอยหรือแต้มที่มีลักษณะกลม ๆ ปรากฏที่พื้นผิว ซึ่งเกิดจากการจิ้ม
กด กระแทกด้วยวัสดุอุปกรต่าง ๆ เช่น ดินสอ ปากกา พู่กัน และวัสดุปลายแหลมทุกชนิด
จุด เป็นต้นก าเนิดของเส้น รูปร่าง รูปทรง แสงเงา พื้นผิว ฯลฯ เช่น น าจุดมาวางเรียง
ต่อกันจะเกิดเป็นเส้น และการน าจุดมาวางให้เหมาะสมก็จะเกิดเป็นรูปร่าง รูปทรง และลักษณะผิวได้

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
1.4.1 จุดและเส้น
2. เส้น (Line) หมายถึง การน าตจุดหลาย ๆ จุดมาเรียงต่อกันไปในทางใดทิศทางหนึ่ง
เป็นทางยาว หรือสิ่งที่เกิดจากการขูดขีด เขียน ลากให้เกิดเป็นริ้วรอย
เส้น เป็นสิ่งที่มีผลต่อการรับรู้ เพราะท าให้เกิดความรู้สึกต่ออารมณ์และจิตใจของ
มนุษย์ เป้นพื้นฐานส าคัญของศิลปะทุกแขนง ใช้ร่างกายเพื่อถ่ายทอดสิ่งที่เห็นและสิ่งที่คิด
จินตนาการให้ปรากฏเป็นรูป
เส้นนอน ให้ความรู้สึกกว้างขวาง เงียบสงบนิ่ง ราบเรียบ ผ่อนคลายสายตา
เส้นตั้ง ให้ความรู้สึกสูงสง่า มั่นคง แข็งแรง รุ่งเรือง

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
1.4.1 จุดและเส้น
เส้นเฉียง ให้ความรู้สึกไม่มั่นคง เคลื่อนไหวรวดเร็ว แปรปรวน
เส้นโค้ง ให้ความรู้สึกอ่อนไหว สุภาพอ่อนโยน สบาย นุ่มนวล เย้ายวน
เส้นโค้งก้นหอย ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว การคลี่คลาย ขยายตัว มึนงง
เส้นซิกแซกหรือเส้นฟันปลา ให้ความรู้สึกรุนแรง กระแทกเป็นห้วง ๆ
เส้นประ ให้ความรู้สึกไม่ต่อเนื่อง ไม่มั่นคง ไม่แน่นอน

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

รูปภาพที่ 1.5 จุดและเส้น

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
1.4.2 รูปร่างรูปทรง
รูปร่าง (Shape) หมายถึง เส้นรอบนอกทางกายภาพของวัตถุ สิ่งของเครื่องใช้ คน สัตว์ และ
พืช มีลักษณะ 2 มิติ มีความกว้างและความยาว
รูปร่างแบ่งออกเป็น 3 ประเภทคือ
1. รูปร่างธรรมชาติ (Natural Shape) หมายถึง รูปร่างที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น คน สัตว์ และพืช เป็นต้น
2. รูปร่างเรขาคณิต (Geometrical Shape) หมายถึง รูปร่างที่มนุษย์สร้างขึ้น มีโครงสร้างแน่นอน เช่น รูป
สามเหลี่ยม รูปวงกลม เป็นต้น
3. รูปร่างอิสระ (Free Shape) หมายถึง รูปร่างที่เกิดขึ้นตามความต้องการของผู้สร้างสรรค์ให้ความรู้สึกที่เป็น
เสรี ไม่มีโครงสร้างที่แน่นอนของตัวเอง เป็นไปตามอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม เช่น รูปร่างของหยดน้ า เมฆ และควัน เป็นต้น

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

รูปภาพที่ 1.6 รูปร่างและรูปทรงเรขาคณิต

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
1.4.2 รูปร่างรูปทรง

รูปทรง (Form) หมายถึง โครงสร้างทั้งหมดของวัตถุที่ปรากฏแก่สายตาในลักษณะ 3 มิติ คือ

มีทั้งส่วนกว้าง ส่วนหนาหรือลึก คือ จะให้ความรู้สึกเป็นแท่ง มีเนื้อที่ภายใน มีปริมาตร และมีน้ าหนัก

รูปภาพที่ 1.7 รูปมิติและเงา

น้ าหนักอ่อน-แก่ (Value) หมายถึง จ านวนความเข้ม ความอ่อนของสีต่าง ๆ และ
แสงเงาตามที่ประสาทตารับรู้ เมื่อเทียบกับน้ าหนักของสีขาว-ด า ความอ่อนแก่
ของแสงเงาท าให้เกิดมิติ เกิดระยะใกล้ใกลและสัมพันธ์กับเรื่องสีโดยตรง

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
1.4.3 สี พื้นผิว การใช้สี

สี (Colour) หมายถึง สิ่งที่ปรากฏอยู่ทั่วไปรอบ ๆ ตัวเรา ไม่ว่าจะเป็นสีที่เกิดขึ้นเองในธรรมชาติ

หรือสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น สีท าให้เกิดความรู้สึกแตกต่างมากมาย เช่น ท าให้รู้สึกสดใสร่าเริง ตื่นเต้น
หม่นหมอง หรือเศร้าซึมได้ เป็นต้น
1. วรรณะของสี (Tone) จากวงจรสีธรรมชาติ ในทางศิลปะได้มีการแบ่งวรรณะของสีออกเป็น 2
วรรณะ คือ สีวรรณะร้อน ได้แก่ สีที่มีความรู้สึกอบอุ่นหรือร้อน เช่น สีเหลือง ส้มเหลือง ส้ม ส้มแดง แดง
ม่วงแดง เป็นต้น ส่วนสีวรรณะเย็น ได้แก่ สีที่ให้ความรู้สึกเย็น สงบ สบาย เช่น สีเขียว เขียวเหลือง เขียวน้ า
เงิน น้ าเงิน ม่วงน้ าเงิน ม่วง เป็นต้น

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
1.4.3 สี พื้นผิว การใช้สี

2. ค่าของสี (Value of Color) หมายถึง สีใดสีหนึ่งท าให้ค่อย ๆ จางลงจนขาวหรือสว่าง

และท าให้ค่อย ๆ เข้มขึ้นจนมืด
3. สีเอกรงค์ (Monochrome) หมายถึง สีที่แสดงอิทธิพลเด่นชัดออกมาเพียงสีเดียว หรือ
ใช้เพียงสีเดียวในการเขียนภาพโดยให้ค่าของสีอ่อน กลาง แก่ คล้ายกับภายถ่ายขาวด า
4. สีส่วนรวม (Tonality) หมายถึง สีใดสีหนึ่งที่ให้อิทธิพลเหนือสีอื่นทั้งหมด เช่น การ
เขียนภาพทิวทัศน์ปรากฏสีส่วนรวมเป็นสีเขียว สีน้ าเงิน เป็นต้น
5. สีตรงข้ามกันหรือสีตัดกัน (Contrast) หมายถึง สีที่อยู่ตรงข้ามกันในวงจรสีธรรมชาติ
เช่น สีแดงกับสีเขียว สีน้ าเงินกับสีส้ม สีม่วงกับสีเหลือง เป็นต้น

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

1.4 ทัศนธาตุ
1.4.4 บริเวณว่าง
บริเวณว่าง (Space) หมายถึง บริเวณที่เป็นความว่างไม่ใช่ส่วนที่เป็นรูปทรงหรือเนื้อหา
ในการจัดองค์ประกอบใดก็ตามถ้าปล่อยให้มีพื้นที่ว่างมากและให้มีรูปทรงน้อย การจัดนั้นจะให้
ความรู้สึกอ้างว้างโดดเดี่ยว
1.4.5 พื้นผิว
พื้นผิว (Texture) หมายถึง พื้นผิวของวัตถุต่าง ๆ ที่เกิดจากธรรมชาติและมนุษย์
สร้างสรรค์ขึ้น พื้นผิวของวัตถุที่แตกต่างกัน ย่อมให้ความรู้สึกที่แตกต่างกันด้วย

หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 หลักการจัดองค์ประกอบศิลป์

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61

https://youtu.be/HfnnwlBGSBo

สอนโดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ จุฑาวุฒิ จันทรมาลี SDU-ComSci 2/61