Martyrologium Kościoła włocławskiego

Martyrologium polskiego społeczeństwa w czasie II wojny światowej

25 rocznica ogłoszenia błogosławionymi 108 męczenników tego czasu

Multiple Choice

Kiedy wybuchła II wojna światowa?

• 1 września 1939 r.

• 8 maja 1945 r.

• 22 czerwca 1941 r.

• 17 września 1939 r.

Multiple Choice

Gdzie według najnowszych ustaleń historyków rozpoczęła się II wojna światowa?

• Wieluń

• Włocławek

• Westerplatte

• Wrocław

Multiple Choice

Kto zawarł tajny układ polityczny i militarny, wskutek którego Rzeczpospolita Polska została podzielona w tzw. IV jej rozbiorze?

• Churchill i Stalin

• Ribbentrop i Mołotow

• Sikorski i Majski

• Roosvelt i Hitler

Multiple Choice

Wskaż poprawną datę agresji Związku Radzieckiego na Rzeczpospolitą Polską w 1939 r.

• 17 września

• 28 września

• 5 października

• 6 października

Multiple Choice

Gdzie rozegrała się ostatnia bitwa kampanii wrześniowej?

• Półwysep Helski, najbardziej wysunięty na północ kraniec Polski

• Twierdza Modlin w pobliżu ujścia Narwi do Wisły

• Bitwa nad Bzurą, najdłuższa w kampanii polskiej 1939 r.

• Kock, na pograniczu Podlasia i Lubelszczyzny

Multiple Choice

Jak nazywał się okupacyjny okręg administracyjny, który od 26 X 1939 r. swym zasięgiem obejmował Włocławek i większą część naszej diecezji?

• Generalne Gubernatorstwo

• Kraj Warty

• Komisariat Rzeszy Wschód

• Gdańsk - Prusy Zachodnie

Mam nadzieję, że pytania nie były zbyt trudne. Stawiając je miałem na uwadze określenie punktu odniesienia dla dzisiejszej lekcji, bowiem mówić będziemy o dokonanej w czasie okupacji hitlerowskiej eksterminacji narodu polskiego.
Przypomnę temat: Martyrologium polskiego społeczeństwa podczas II wojny światowej. 25 rocznica beatyfikacji 108 męczenników tego czasu.
Kluczem, jakim się posłużymy, są słowa przypisywane Georgowi Santayanie, hiszpańsko-amerykańskiemu filozofowi: "Kto nie pamięta historii, skazany jest na jej ponowne przeżycie".

Miasto Włocławek i terytorium diecezji z naszym miastem związanej, od samego początku okupacji poddane zostały niezwykle agresywnym działaniom eksterminacyjnym ze strony administracji nazistowskiej.
Symboliczną datą jest 7 listopada 1939 r., kiedy to aresztowano biskupa Michała Kozala oraz 43 duchownych i alumnów seminarium z naszego miasta.
Posłuchajcie relacji opisującej to wydarzenie, której autorem jest ks. bp Franciszek Korszyński, wówczas rektor seminarium: Jasne promienie w Dachau, s. 8 (wersja pierwodruku w maszynopisie).

Zarówno wcześniej aresztowani, jak i ta grupa, przez różne więzienia etapowe, np. przez klasztor w Lądzie nad Wartą (niegdyś cysterski, a wówczas należący do salezjanów), obozy w Inowrocławiu lub Sachsenhausen, więzienia w Poznaniu, Berlinie czy Norymberdze, trafiła 25 kwietnia 1941 r. do obozu koncentracyjnego w Dachau: "Dnia tego rozpoczęliśmy obozowe życie (...) pracy, cierpienia i modlitwy, życie znaczone z jednej strony zbrodniami, a z drugiej stygmatem świętości. Na tle ponurej nocy świeciły jednak jasne promienie łaski boskiej i ludzkiej cnoty, by za cztery lata i za dni cztery rozpalić się w słońce wyzwolenia" (s. 29 - 32).

W tym czasie w klasztorze włocławskim pozostało zaledwie trzech kapłanów i tyluż braci, którzy podjęli się niemożliwego do wykonania zadania - objęcia opieką duszpasterską niemal wszystkich mieszkańców miasta Leslau, a zapewne i ludzi z bliższych czy dalszych okolic, bowiem hitlerowcy niemal totalnie ograniczyli działalność Kościoła katolickiego w polskim, zniewolonym społeczeństwie zamieszkującym Okręg Rzeszy Kraj Warty (niem. Reichgau Wartheland lub, w skrócie, Warthegau).
Zanim jednak poznamy bliżej sylwetki tych zakonników poznajcie tragiczną historię, która wydarzyła się 24 maja 1940 r. w Osięcinach.

​Sanktuarium Męczenników Eucharystii i Jedności Kapłańskiej w Osięcinach
Historię życia i okoliczności śmierci ks. Wincentego Matuszewskiego i ks. Józefa Kurzawy, przedstawią Hubert i Wiktor.

Dziękuję chłopakom z Osięcin za przygotowanie tej części lekcji!
Wracamy do Włocławka, do którego franciszkanie przybyli w 1625 r., a fundację na obecnym miejscu wykonano w latach 1639 - 1644. Wnętrze pierwotnie wybudowanego kościoła ozdobiono jednolitym wyposażeniem snycerskim w stylu barokowym, z kolei klasztor na przestrzeni wieków podlegał doraźnym modernizacjom i przebudowie.
W najbardziej interesującym nas okresie dziejów, czyli w latach poprzedzających wybuch II wojny światowej, a następnie do lata 1940 i jesieni 1941 roku przebywało w tym konwencie 6 zakonników - trzech kapłanów i tyluż braci bez święceń.

W zachowanych zapiskach kronikarskich możemy przeczytać, że po radykalnym wprowadzeniu ograniczeń w całym Kraju Warty, a tym samym i w Leslau, opieka duszpasterska nad udręczonymi ludźmi naszego miasta prowadzona była przez ojców: Narcyza Turchana, przełożonego, Laurentego Korzonka i Krystyna Gądka, których wspierali bracia: Marcin Oprządek, Ubald Kula i Tymoteusz Chrząszcz; wszystkich ich aresztowano 26 VIII 1940 r., z wyjątkiem pierwszego, który dołączył do nich 6 X 1941 r., (jednak w tzw. międzyczasie bywał kilkakrotnie, na dłużej bądź krócej, aresztowany). Wszyscy zostali osadzeni we wspomnianym już obozie koncentracyjnym w Dachau.

Narcyz Jan Turchan OFM
Urodzony 19 IX 1879 r., w miejscowości Biskupice k. Wieliczki. W zakonie od 1899 r., wyświęcony na kapłana 1 VII 1906 r.; we Włocławku, gdzie był przełożonym klasztoru, pracował w latach 1936 - 1941. Zmarł z powodu powikłań chorobowych i wycieńczenia w obozie w Dachau dnia 19 III 1942 r.

​Krystyn Wojciech Gądek OFM
Urodzony 6 IV 1909 r., we wsi Słona k. Zakliczyna nad Dunajcem. Do zakonu wstąpił w roku 1928, a święcenia kapłańskie otrzymał 21 VI 1936 r.; w klasztorze włocławskim pracował w latach 1936 - 1940, skąd wywieziono go do KL Dachau gdzie zmarł, wskutek wycieńczenia morderczą pracą, 23 VII 1942 r.

Marcin Jan Oprządek OFM

Urodził się 4 III 1883 r. we wsi Kościelec (dziś są to przedmieścia Chrzanowa, na pograniczu Małopolski i Zagłębia Śląsko-Dąbrowskiego). Do zakonu wstąpił w roku 1912. We Włocławku mieszkał w latach 1933 - 1940. W KL Dachau zaliczono go do tzw. transportu inwalidów i zagazowano w Schloss Hartheim 18 V 1942 r.

Czym była ofiara ich życia, jakie przesłanie płynie z niej dla nas po niemal osiemdziesięciu latach od zakończenia II wojny światowej?
Pozwólcie, że przytoczę w tym momencie najbardziej inspirujący mnie fragment z Jasnych promieni w Dachau (s. 66 - 67, w maszynopisie):
"W różnych okolicznościach umierali nasi księża-więźniowie: przy taczce, przy warsztacie, na polu, na placu apelowym, w rewirze, z wycieńczenia, i powodu choroby, przez złe traktowanie... Najczęściej umierali w osamotnieniu, bez żadnej ludzkiej pociechy. Wyjątkowo ktoś umarł na bloku lub gdzie indziej w obecności bliskiej sobie, bratniej duszy.

Takim szczęśliwcem był ks. Czesław Domachowski, proboszcz parafii Samarzewo. Kapłan ten wiele wycierpiał w Dachau. Kiedyś przyszliśmy z pracy na obiad. A wśród drakońskich przepisów był i taki przepis, że nie wolno nam było siadać do jedzenia, nie wolno było usiąść w ogóle w czasie całej przerwy obiadowej! Byliśmy wszyscy wycieńczeni, więc każdy oglądał się na wszystkie strony, czy nie patrzy esesman, blokowy lub izbowy; zmęczony oglądał się też ks. Domachowski, gdzieby spocząć choć chwilę. W przekonaniu, że nikt z oprawców obozowych nie patrzy, a przeto niebezpieczeństwo pobicia nie grozi, usiadł sobie na kamiennym krawężniku ulicy blokowej.

Niestety, pomylił się; bo oto dostrzegł go blokowy, dobiegł do niego i zbił go, skopał aż do krwi. Biedak cierpiał bardzo, a my z nim.

Pan Bóg dobrotliwy wszystkie cierpienia wynagrodził mu naprawdę piękną śmiercią. Zachorował ciężko i udało mu się dostać do szpitala. Jakimś cudem dotarł do niego jego przyjaciel, również kapłan polski. Czując swój bliski koniec, ks. Czesław rzekł do przyjaciela: „Słuchaj, ja umieram, a ty może wrócisz do Polski, do swoich. Jeśli wrócisz, powiedz moim parafianom, że za nich ofiarowałem swe życie”.
Umarł.
Ale i ów przyjaciel w Dachau oddał Bogu swe ofiarne młode życie.

Pan Bóg zaś tak zrządził, że parafianom samarzewskim ktoś trzeci przekazał testament ich duszpasterza.
Jako biskup wizytowałem kanonicznie parafię Samarzewo i w mowie ingresowej opowiedziałem śmierć proboszcza Domachowskiego, przytoczyłem jego testament.
Łatwo wyobrazić sobie, jak zareagowali na to parafianie samarzewscy. Tak jak oni płakali wtedy, płakać można tylko po stracie kogoś, kogo się bardzo ceniło i kochało."

Czy ktoś chciałby powiedzieć, choćby kilka, słów komentarza?

Wskazani wcześniej zakonnicy z klasztoru franciszkanów we Włocławku zostali zaliczeni do grona 108 męczenników czasu II wojny światowej i beatyfikowani 13 czerwca 1999 r.
W okolicznościowym kazaniu św. Jan Paweł II powiedział z głębokim przekonaniem, że "dziś świętujemy zwycięstwo tych, którzy w naszych czasach oddali życie dla Chrystusa, aby posiąść je na wieki w Jego chwale. Jest to zwycięstwo szczególne, bo dzielą je duchowni i świeccy, młodzi i starzy, ludzie różnego pochodzenia i stanu. (...) Ci błogosławieni męczennicy i męczennice wpisują się w dzieje świętości Ludu Bożego pielgrzymującego od ponad tysiąca lat po polskiej ziemi.

Jeśli dzisiaj radujemy się z beatyfikacji stu ośmiu męczenników duchownych i świeckich, to przede wszystkim dlatego, że są oni świadectwem zwycięstwa Chrystusa - darem przywracającym nadzieję. (...) Błogosławieni męczennicy wołają do naszych serc: Uwierzcie, że Bóg jest miłością! Uwierzcie na dobre i na złe! Obudźcie w sobie nadzieję! Niech ta nadzieja wyda w was owoc wierności Bogu we wszelkiej próbie!"
Na koniec dodał: "Raduj się, Polsko, z nowych błogosławionych (...). Oto fundament naszej niewzruszonej ufności w zbawczą obecność Boga na drogach człowieka w trzecim tysiącleciu!"

Literatura przedmiotu:
1. Korszyński Franciszek, Jasne promienie w Dachau, Włocławek 1955, maszynopis (są też dostępne wydania drukowane i opublikowane w roku 1957 oraz roku 1985);
2. Homilia podczas mszy świętej i beatyfikacji w Warszawie, 13 czerwca 1999 r., cytowane za serwisem www.opoka.org.pl;
3. Życiorysy zakonników z klasztoru włocławskiego, którzy ponieśli śmierć męczeńską w KL Dachau, cytowane na podstawie publikacji zawartych na stronie www.historia.reformaci.pl;
4. Pozostałe odwołania opatrzone linkami w treści prezentacji.

Multiple Choice

Pora zatem na powtórzenie i utrwalenie wiadomości przedstawionych w dzisiejszej lekcji.

Co powiedział Georg Santayana, hiszpańsko-amerykański filozof, które to słowa rzeczowo oddają zgłębione dziś treści?

• Kto w Kutnie nie był, ten życia nie zna.

• "Uparcie i skrycie, och życie kocham Cię, kocham Cię, kocham Cię nad życie..."

• Kto nie pamięta historii, skazany jest na jej ponowne przeżycie.

• "Żyj z całych sił i uśmiechaj się do ludzi, bo nie jesteś sam..."

Multiple Choice

Dla utrwalenia wiadomości przypomnę, że większa część diecezji włocławskiej podczas okupacji znajdowała się w Reichsgau Wartheland; czy potrafisz powiedzieć, jak nazywał się Włocławek w tym okresie?

• Landshut

• Lebach

• Leipzig

• Leslau

Multiple Choice

W jakim dniu aresztowano wiele osób duchownych we Włocławku i okolicach, w tym ks. Michała Kozala, biskupa pomocniczego włocławskiego?

• 7 listopada 1939 r.

• Wigilia Bożego Narodzenia 1939 r., wszak dopiec w takim dniu, to nie lada gratka!

• 11 listopada, czyli Święto Niepodległości Rzeczypospolitej, która straciła swój niepodległy byt

• 1 stycznia 1940 r., bo "dobry początek, to połowa sukcesu"

Multiple Choice

Konzentrationslager Dachau powstał w opuszczonych zakładach zbrojeniowych nieopodal Monachium i był pierwszym w hitlerowskich Niemczech; czy potrafisz wskazać rok jego utworzenia?

• 1939

• 1940

• 1936

• 1933

Multiple Choice

Wskaż, proszę, poprawną grupę osób - zakonników z klasztoru włocławskiego, którzy ponieśli śmierć męczeńską w niemieckim obozie koncentracyjnym w Dachau, w roku 1942:

• Narcyz, Krystyn, Marcin

• Norbert, Krzysztof, Mateusz

• Natanael, Kamil, Marek

• Nikodem, Klemens, Michał

Multiple Choice

Jak duża grupa wiernych wszystkich stanów życia w Kościele została w dniu 13 czerwca 1999 r. zaliczona w poczet Błogosławionych Męczenników czasu II wojny światowej?

• 102

• 99

• 72

• 108