Untitled Lesson

BAB 5 PENTADBIRAN
BARAT DI SARAWAK
DAN SABAH

Sejarah Tingkatan 3 KSSM
Oleh Cikgu Norazila Khalid
Smk Ulu Tiram, Johor

5.1 LATAR BELAKANG
PEMERINTAHAN TEMPATAN
DI SARAWAK DAN SABAH

Latar Belakang
Pemerintahan Tempatan
di Sarawak dan Sabah

◦ Sebelum kedatangan kuasa-kuasa
luar, masyarakat tempatan di
Sarawak dan Sabah telah
mempunyai sistem pemerintahan
yang berkesan.

◦ Sistem pemerintahan yang
diamalkan ini membawa kestabilan
dan menyumbang kepada
keharmonian serta kemakmuran di
negeri-negeri ini.

Latar Belakang
Pemerintahan Tempatan
di Sarawak dan Sabah

◦ Sistem ini menjadi panduan
dalam perkembangan
ekonomi, sosial dan politik
masyarakat tempatan di
kedua-dua buah negeri

◦ Di Sarawak, terdapat
beberapa kerajaan Melayu
seperti Sawaku, Kalaka,
Samadong dan Melano.

Sistem Pemerintahan Tempatan

◦ Sistem pemerintahan di Sarawak dan Sabah mempunyai
persamaan dan perbezaan.

◦ Persamaan dan perbezaan yang wujud ini mempunyai kaitan
langsung dengan perkembangan sejarah sosiopolitik yang
berlaku di kedua-dua buah negeri tersebut

◦ Setiap suku kaum di Sarawak dan Sabah mempunyai ketua
rumah tetapi disebut mengikut dialek masing-masing, namun
semuanya mempunyai maksud yang sama.

Sistem
Kesukuan

◦ Sistem ini dilaksanakan
oleh masyarakat tempatan
di Sarawak dan Sabah.

◦ Asas yang penting ialah
pegangan dan kepatuhan
kepada adat masyarakat.

Sistem Kesukuan
Sarawak

◦ Pemimpin menjadi orang
tengah menyelesaikan
pertelingkahan dalam kalangan
penduduk dan memastikan
keharmonian berkekalan.

◦ Antara masyarakat yang
mengamalkan sistem ini
termasuklah Iban, Bidayuh,
Kenyah, Kelabit dan Kayan

◦ Penekanan terhadap kepatuhan
kepada adat.

Bidayuh

Sistem Kesukuan
Sarawak

◦ Bagi masyarakat Melanau,
ketua masyarakat dikenali
sebagai Menteri.

◦ Ketua dalam masyarakat
Kenyah dikenali sebagai
Peran Lepo, sementara
masyarakat Kayan sebagai
Kelunan Maren.

◦ Dalam masyarakat
Bidayuh, sumber autoriti
ialah Tua Kapung.
masyarakat Kenyah

Sistem
Kesukuan
Sarawak

◦ Pemilihan pemimpin
bukan sekadar faktor
keturunan, namun
lebih kepada
kebolehan peribadi.

◦ Dalam masyarakat
Bidayuh, sumber
autoriti ialah Tua
Kapung.

Sistem Kesukuan
Sabah

◦ Antara masyarakat yang
mengamalkan sistem ini
termasuklah Kadazandusun, Murut
dan Bajau.

◦ Pegangan adat menjadi alat
kawalan sosiopolitik yang
berkesan.

◦ Selain itu, sistem pemerintahan
mengandungi Majlis Kampung dan
Tukang-tukang Adat.

Murut

Sistem Kesukuan Sabah

◦ Bagi masyarakat Bajau di pantai timur Sabah, pemimpin dikenali
sebagai matto’a yang menjadi pelindung adat dan kepentingan
anak buah

◦ Tukang-tukang Adat pula memastikan setiap upacara adat
dilakukan dengan betul bagi mengelakkan bencana

Sistem Kesukuan
Sabah

◦ Masyarakat ini mempunyai
pemimpin yang dikenali
sebagai Orang Tua (Ketua
Kampung).

◦ Sebagai pemimpin utama yang
menyelesaikan pertikaian.

◦ Majlis Kampung membantu
Orang Tua dalam pengurusan
adat dan kehidupan seharian.

Sistem Pentadbiran
Tempatan

◦ Pengaruh Kesultanan Brunei
ketara di Sarawak dan
Sabah

◦ Di Sabah, selain
Kesultanan Brunei, wujud
pengaruh Kesultanan Sulu di
bahagian pantai timur
Sabah.

Kesultanan Sulu

Sistem Pentadbiran di Sarawak

◦ Pengaruh Brunei menyebabkan
pemerintahan di Sarawak dipengaruhi
sistem pentadbiran Kesultanan Brunei

◦ Sistem pentadbiran dipecahkan
kepada tiga bentuk, iaitu Sungai
Kerajaan, Sungai Tulin dan Sungai
Kuripan.

◦ Pentadbiran dijalankan oleh pembesar
tempatan yang menjadi wakil sultan
atau pembesar yang memiliki wilayah
tersebut.

Sungai Tulin

Sistem Pentadbiran
di Sarawak

◦ Kawasan di Sungai Sarawak
ditadbir oleh Datu Patinggi, Datu
Bandar dan Datu Temenggung
sebagai wakil Sultan Brunei.

◦ Kawasan pedalaman ditadbir
oleh Orang Kaya (O.K.) seperti
O.K. Beti di Padeh, O.K. Antau di
Rimbas, O.K. Jugah di Lundu
dan O.K. Gasing di Skrang.

◦ Kuasa Kesultanan Brunei di
Sarawak adalah berasaskan
kepada sistem penguasaan
tanah.

Skrang

Sistem
Kedatuan di
Sarawak

◦ Sistem Kedatuan
merupakan sistem
pemerintahan tradisi
masyarakat Melayu di
Sarawak yang
berpusat di sekitar
Sungai Sarawak

◦ Sistem ini merupakan
kesinambungan
daripada sistem
kerajaan yang
terdapat sebelum ini di
Sarawak.

Sistem Kedatuan
di Sarawak

◦ Sistem ini diamalkan oleh kerajaan-
kerajaan awal yang wujud di Sarawak

◦ Kerajaan Sawaku merupakan antara
kerajaan awal yang terletak di sekitar
Sungai Sarawak ditadbir oleh Datu
Merpati Jepang.

◦ Keturunan Datu Merpati Jepang
secara turun- temurun menguasai
pentadbiran di wilayah ini dengan
memakai gelaran Datu Patinggi, Datu
Bendahara (Datu Bandar) dan Datu
Temenggung.

Sungai Sarawak

Sistem Kedatuan
di Sarawak

◦ Sewaktu pengaruh Kesultanan
Brunei, golongan pembesar
ini menjadi wakil bagi pihak
Sultan Brunei.

◦ Mereka berkuasa mentadbir
Sarawak tanpa campur
tangan Kesultanan Brunei.

◦ Mereka bertanggungjawab
menjalankan pentadbiran dan
membangunkan Sarawak.

Sistem Pentadbiran di Sabah

◦ Kawasan pantai barat dikuasai oleh Kesultanan
Brunei, manakala kawasan pantai timur dikuasai oleh
Kesultanan Sulu.

◦ Kuasa Kesultanan Brunei di Sabah berasaskan sistem
penguasaan tanah.

◦ Pentadbiran dijalankan oleh pembesar tempatan
yang menjadi wakil sultan atau pembesar (pengiran)
yang memiliki wilayah tersebut.

Sistem
Pentadbiran di
Sabah

◦ Sultan Sulu memiliki semua tanah di
bawah pengaruhnya. Namun begitu,
pemerintahan diwakilkan oleh Datu.

◦ Kuasa golongan Datu pula
bergantung pada milikan bilangan
hamba (pengikut) dan kemampuan
menghantar ufti secara tetap kepada
sultan

◦ Golongan Datu inilah yang
sebenarnya menjalankan
pentadbiran di pantai timur Sabah
dan sistem ini dikenali sebagai sistem
Datu.
Sulu

Sistem Ketua
Bebas di Sabah

◦ Pada abad ke-17 dan 18, sistem
pentadbiran Ketua Bebas
dijalankan di kawasan-
kawasan yang kuasa Sultan
Brunei dan Sulu agak lemah atau
tidak berkesan.

◦ Sistem ini bergantung pada
kemampuan individu untuk
memerintah kawasan yang
dikuasainya.

Sistem Ketua
Bebas di Sabah

◦ Ketua bebas ini muncul daripada
sikap berani dan keperwiraan
seseorang tokoh yang mencabar
kewibawaan Sultan di kawasannya.

◦ Mereka tergolong atau
mempunyai pertalian keluarga
dengan Sultan Brunei atau Sultan
Sulu.

◦ Mereka mempunyai undang-
undang tersendiri dan tidak
mengiktiraf kuasa lain.

Sistem Ketua
Bebas di Sabah

◦ Antara Ketua Bebas yang
dikenali ialah Syarif Osman
yang berkuasa di daerah
Marudu antara tahun 1830-1840
dan Datu Kerunding yang
berkuasa di daerah Tungku
pada akhir abad ke-19.

◦ Mereka berkuasa dan
bertanggungjawab menjalankan
pentadbiran di kawasan
masingmasing.

5.2 PELUASAN KUASA
DINASTI BROOKE DI
SARAWAK

Peluasan Kuasa
Dinasti Brooke di
Sarawak

◦ Peluasan kuasa Barat di
Sarawak dilakukan oleh pihak
persendirian, iaitu James
Brooke

◦ Kekayaan Sarawak
terutamanya sagu, antimoni
dan emas menarik perhatian
James Brooke untuk menguasai
Sarawak.

◦ Beliau menggunakan pelbagai
strategi untuk meluaskan
kuasanya.

Peluasan Kuasa Dinasti
Brooke di Sarawak

◦ Selain itu, perpecahan politik di
Sarawak dan alasan kegiatan
pelanunan digunakan sepenuhnya
oleh James Brooke hingga akhirnya
beliau berjaya memperoleh Sarawak
daripada Kesultanan Brunei.

◦ Seterusnya, James Brooke dan
keluarganya berusaha meluaskan
kuasa mereka ke seluruh Sarawak.

James Brooke

Sarawak Ketika
Kehadiran James
Brooke

◦ Kawasan Sungai Sarawak
merupakan kawasan ekonomi
yang penting.

◦ Sultan Brunei menghantar
Pengiran Indera Mahkota ke
kawasan ini sebagai
pembesar Brunei untuk
menguasai ekonomi.

Sarawak Ketika
Kehadiran James
Brooke

◦ Pada tahun 1820-an,kalangan
masyarakat Melayu bertumpu di Lidah
Tanah yang terletak di sekitar Sungai
Sarawak.

◦ Kawasan ini menjadi pusat
perdagangan dan pentadbiran.

◦ Kawasan ini sangat strategik kerana
mampu mengawal kegiatan
perdagangan sungai dan kawasan
pedalaman.

James Brooke

Sultan Omar Ali
Saifuddin II, Sultan
Brunei

◦ Sultan Brunei yang mentadbir
wilayah Sarawak pada
tahun1827 berhasrat
mengawal kegiatan
perdagangan di Sarawak.

◦ Pengiran Indera Mahkota
mendirikan pusat pentadbiran
di Kuching.
Sultan Omar

Sultan Omar Ali Saifuddin
II, Sultan Brunei

◦ Menimbulkan perbalahan dengan
pembesar tempatan kerana
mengenakan cukai yang tinggi dan
kerahan tenaga.

◦ Penentangan dipimpin oleh Datu
Patinggi Ali yangi ngin membebaskan
Sarawak daripada cengkaman
Pengiran Indera Mahkota

Sultan Omar

Pengiran Raja
Muda Hashim

◦ Dihantar oleh Sultan Brune iuntuk
menyelesaikan masalah di
Sarawak.

◦ Merupakan bapa saudara Sultan
Brunei.

◦ Berusaha memujuk Datu Patinggi
Ali dan pembesar Melayu,
namun gagal.

◦ Beliau meminta bantuan James
Brooke

James Brooke

◦ Mencari peluang untuk
mendapatkan Sarawak.

◦ Pada peringkat
awal,menjalankan aktiviti
pengembaraan diantara
Sarawak dan Singapura
dengan kapalnya Royalist.

◦ Mendapat sokongan pihak
British melalui angkatan
tentera laut.

Royalist

James Brooke

◦ Menerima pelawaan Pengiran
Raja Muda Hashim untuk
menyelesaikan masalah di
Sarawak.

◦ James Brooke mengenakan
syarat,iaitu Pengiran Raja
Muda Hashim perlu
menyerahkan Sarawak
kepada beliau.

Datu Patinggi
Ali

◦ Pembesar tempatan di
Sarawak.

◦ Melakukan penentangan
terhadap pentadbiran Brunei
pada tahun1836.

◦ Menentang tindakan-tindakan
wakil Sultan Brunei yang
menjejaskan kehidupan
masyarakat tempatan.
Datu Patinggi Ali

Datu Patinggi
Ali

◦ Bersetuju berunding dengan
James Brooke dan
menamatkan penentangan
terhadap Brunei.

Datu Patinggi Ali

James Brooke
Mendapatkan
Kuasa Pemerintahan

◦ James Brooke
menggunakan kesempatan
terhadap masalah yang
berlaku di Sarawak
sehingga berjaya
menyelesaikannya.

◦ James Brooke
menggunakan empat
strategi dalam usaha
mencapai matlamatnya.
James Brooke

James Brooke
Mendapatkan Kuasa
Pemerintahan

◦ Rundingan

◦ Ugutan

◦ Perjanjian

◦ Ketenteraan

James Brooke

Rundingan

◦ Strategi ini digunakan oleh James
Brooke apabila berunding dengan
Pengiran Raja Muda Hashim apabila
diminta untuk menyelesaikan
pertelingkahan yang berlaku di
Sarawak.

◦ Dalam rundingan inilah Pengiran Raja
Muda Hashim menawarkan Sarawak
kepada James Brooke dan tawaran ini
dilakukan sebanyak dua kali sebelum
James Brooke menerimanya.

pengiran raja muda hashim

Ugutan

◦ Strategi ugutan dilakukan oleh James Brooke
sebanyak dua kali.

◦ Pertama,terhadap Pengiran Raja Muda Hashim
yang cuba berdolak-dalik dan tidak bersetuju
dengan rundingan yang dilakukan
sebelumnya, iaitu menyerahkan Sarawak
kepadanya.

◦ Bagi mengatasi hal ini, James Brooke
mengugut Pengiran Raja Muda Hashim
dengan bersedia menyerang kedudukan
Pengiran Raja Muda Hashim di Kuching.

pengiran raja muda hashim

Ugutan

◦ Tindakan ini menyebabkan Pengiran Raja Muda
Hashim bersetuju menyerahkan pemerintahan
Sarawak kepada James Brooke.

◦ Ugutan kedua dilakukan secara tidak langsung
kepada pemerintah Brunei,Sultan Omar Ali Saifuddin
apabila James Brooke hadir ke Brunei diiringi oleh
angkatan tentera laut British.

◦ Kehadiran James Brooke adalah untuk
mengesahkan penyerahan Sarawak seperti yang
dilakukan oleh Pengiran Raja Muda Hashim.

◦ Tindakan James Brooke menyebabkan Sultan
bersetuju mengesahkan penyerahan Sarawak
tersebut.

sultan omar ali saifuddin ii

Perjanjian

◦ James Brooke turut menggunakan
perjanjian sebagai strategi untuk
meluaskan kuasa.

◦ Dua perjanjian terpenting berlaku pada
tahun 1841 dan 1842.

◦ Kedua-dua perjanjian inilah yang
membolehkan James Brooke
mendapatkan kekuasaan sebagai
pemerintah Sarawak dan secara
langsung menamatkan kekuasaan
Kesultanan Brunei di Sarawak.

Perjanjian 1841: James
Brooke dengan Pengiran
Raja Muda Hashim

◦ James Brooke memerintah
Sarawak dan menguasai
hasilnya.

◦ James Brooke harus menghormati
dan memelihara undang-undang
dan adat Melayu.

Pengiran Raja Muda Hashim

Perjanjian 1842: James
Brooke dengan Sultan
Brunei, Sultan Omar Ali
Saifuddin

◦ Sultan Brunei menyerahkan
Sarawak dari kawasan Tanjung
Datu ke Sungai Samarahan.

◦ Semua hasil pendapatan
kawasan ini diserahkan kepada
James Brooke.

◦ James Brooke mestilah
memberikan ufti tahunan
sebanyak 2,500 Dolar Sepanyol
kepada Sultan Brunei.

Sultan Omar Ali Saifuddin

Perjanjian 1842: James Brooke
dengan Sultan Brunei, Sultan
Omar Ali Saifuddin

◦ Tidak boleh campur tangan dalam hal
adat dan agama penduduk tempatan.

◦ Tidak boleh dipindah milik tanpa
kebenaran Sultan Brunei.

◦ Sultan Brunei mengiktiraf James Brooke
sebagai Raja Putih Sarawak.

Ketenteraan

◦ James Brooke turut
menggunakan kekuatan
ketenteraan dalam
usahanya untuk
mendapatkan kuasa di
Sarawak.

◦ Bantuan ketenteraan
diperoleh melalui sokongan
kapal HMS Dido yang
dimiliki oleh angkatan
tentera laut British.

kapal HMS Dido

Ketenteraan

◦ Kapal ini digunakan bagi memerangi
ancaman lanun yang mengganggu
perdagangan dan ketenteraman
Sarawak.

◦ Walau bagaimanapun, kejayaan
James Brooke ini hanyalah permulaan
kepada penguasaan yang lebih luas.

◦ Kemudiannya, ia meliputi kawasan-
kawasan lain di Sarawak yang masih
dalam kekuasaan Kesultanan Brunei.

kapal HMS Dido

PENGUKUHAN
KUASA JAMES
BROOKE

Setelah memperoleh kuasa di
Sarawak, James Brooke
berusaha mengukuhkan
kuasanya.

Kekuatan
Tentera

◦ James Brooke memperoleh
bantuan dan sokongan
daripada tentera laut British.

◦ Kapal perang HMSDido
berjaya menghancurkan
kubu kuat orang Iban di
Sungai Saribas dan Sungai
Skrang

Sungai Saribas

Menentang
Kebangkitan
Orang Tempatan

◦ James Brooke menganggap
kebangkitan orang
tempatan sebagai lanun.

◦ Isu ini menjadi alasan
tindakan meluaskan kuasa
di kawasan orang Iban
sebagai tindakan yang sah
dan mendapat sokongan
British.

orang Iban

Memperoleh Sokongan
Sebahagian
Masyarakat Tempatan

◦ James Brooke berjaya
memperoleh sokongan
daripada sebahagian
orang tempatan
termasuklah
sebahagian orang
Melayu dan Iban.

Mengambil Kesempatan
daripada Pertelingkahan
yang Wujud dalam
Masyarakat Tempatan

◦ Di Mukah, James Brooke
menyokong Pengiran Matusin
yang berkonflik dengan
Pengiran Ersat.

◦ Pengiran Ersat dan anaknya
Pengiran Nipa lebih dihormati
oleh penduduk tempatan.

◦ Brooke menyokong Pengiran
Matusin hingga membolehkan
Brooke memecahkan kekuatan
masyarakat tempatan di Mukah.

Mukah

Menghapuskan Tokoh
Tempatan yang Menentang
Kedudukannya

◦ James Brooke berjaya menyingkirkan
tokoh tempatan yang menentangnya.

◦ Sharif Masahor yang dituduh terlibat
dalam pakatan menyingkirkan Brooke
dibuang ke Singapura.

◦ Datu Patinggi Abang Abdul Ghafur bin
Abang Qahar pula dibuang ke Melaka.

Sharif Masahor

Memperkukuh
Pertahanan Sarawak

◦ Benteng dan kubu yang dilengkapi dengan meriam
didirikan dikawasan yang strategik bagi mengawal
kawasan tersebut

◦ Kubu di Sungai Skrang dibina pada tahun1849
selepas Perang Beting Maru tamat bagi memerhati
pergerakan kaum Iban Skrang daripada menentang
pentadbiran Brooke di kawasan tersebut.

◦ Pada tahun 1849, kubu ini dinamakan Fort James.

◦ Pada tahun1862,Renjer Sarawak ditubuhkan bagi
mengawasi keamanan dan pertahanan.

Fort James

Sokongan
Kewangan

◦ Dalam usaha meluaskan
kuasa diSarawak,James
Brooke memperoleh
sokongan kewangan
daripada pemodal Eropah
terutama Baroness Angela
Burdett-Counts.

Baroness Angela Burdett-Counts.

Kronologi
Peluasan
Kuasa Dinasti
Brooke

Kronologi
Peluasan
Kuasa
Dinasti
Brooke

5.3 PELUASAN KUASA
SYARIKAT BORNEO
UTARA BRITISH DI SABAH

Peluasan Kuasa Syarikat Borneo
Utara British di Sabah

◦ Sebelum kehadiran kuasa-kuasa Barat di Sabah,
pentadbiran di Sabah dikuasai oleh Kesultanan
Brunei dan Kesultanan Sulu serta Ketua-ketua
Bebas.

◦ Kedudukan Sabah yang strategik dan mempunyai
potensi ekonomi yang besar menyebabkan Sabah
menjadi perhatian pemodal asing

◦ Dengan strategi pajakan, pembelian dan perjanjian,
akhirnya Sabah berjaya dikuasai oleh pemodal
asing seterusnya dimiliki oleh Syarikat Borneo Utara
British (SBUB).

Kemakmuran
Sabah Menarik
Pemodal Asing

◦ Dua faktor penting
yang
menyebabkan
Sabah menjadi
tarikan kepada
pemodal luar
ialah
kedudukannya
yang strategik
dan kekayaan
ekonomi.

Kedudukan
Strategik

◦ Sabah berada di tengah-tengah
laluan perdagangan di antara
China dan Singapura.

◦ Sabah juga berhampiran
dengan laluan Pulau Palawan
yang merupakan laluan
maritim bagi kapal-kapal
dagang untuk belayar ke
China dan Jepun.

Pulau Palawan

Kedudukan
Strategik

◦ Sabah penting
dalam aktiviti
perdagangan
yang
melibatkan
kepulauan
Sulu hingga
New Guinea
dan Australia.

New Guinea

Kedudukan
Strategik

◦ Pelabuhan-pelabuhan di
sepanjang pantai barat dan
timur Sabah merupakan
pelabuhan semula jadi yang
strategik.

◦ Kapal boleh berlabuh dengan
selamat daripada tiupan
angin monsun.

◦ Antara pelabuhan utama
termasuklah di Teluk Gaya.

Teluk Gaya.

Kekayaan
Ekonomi

◦ Hasil-hasil ekonomi Sabah
terutamanya sarang burung,
sagu, rotan,getah
perca,gamat dan sirip ikan
yu telah lama memasuki
pasaran antarabangsa.

◦ Barangan ini didagangkan
oleh masyarakat tempatan
dengan pedagang -
pedagang asing yang
datang ke Sabah

sirip ikan yu

Kekayaan
Ekonomi

◦ Sarang burung mendapat
permintaan yang tinggi dalam
pasaran di China.

◦ Keadaan ini menyebabkan
pedagang Barat yang berminat
mendapatkan barangan China
menjadikan sarang burung
sebagai barang dagangan
yang penting untuk dibawa ke
China.
sarang burung

Kekayaan
Ekonomi

◦ Dikawasan dataran dan
lembah pula, tanaman
seperti indigo dan kapas
hidup subur.

◦ Hal ini membolehkan
pertanian komersial
dijalankan dengan giat.

kapas

Sabah
Sebelum
Penguasaan
Syarikat
Borneo Utara
British (SBUB)

◦ Pulau
Balambangan

◦ Pulau Labuan

Pulau Balambangan

◦ Pada tahun 1763,Alexander Dalrymple
yang membuat perjanjian dengan
Kesultanan Sulu telah mengibarkan
bendera British di Pulau Balambangan
yang menandakan pulau tersebut menjadi
milik British.

◦ Namun begitu,penempatan British di sini
menghadapi pelbagai masalah termasuk
serangan lanun.

◦ British meninggalkan pulau ini pada bulan
November 1805.

Alexander Dalrymple

Pulau Labuan

◦ James Brooke berusaha meluaskan
daerah kekuasan dengan
mengadakan perjanjian dengan
Sultan Brunei berhubung dengan
Pulau Labuan.

◦ Sultan Brunei menyerahkan Labuan
kepada pihak British melalui
perjanjian pada 18 Disember 1846
dan pihak British bertanggungjawab
menumpaskan lanun di kawasan
tersebut serta melindungi
perdagangan.

◦ James Brooke dilantik sebagai
Gabenor yang pertama.

Pertapakan Syarikat Borneo Utara
British (SBUB)

◦ Kedudukan strategik dan potensi kekayaan Sabah
menarik perhatian pemodal asing.

◦ Beberapa strategi digunakan oleh mereka, iaitu
dengan menyewa, memajak dan mengadakan
perjanjian dengan Kesultanan Brunei dan Kesultanan
Sulu.

◦ Perkembangan ini membawa perubahan ekonomi,
sosial dan politik yang penting di Sabah.

Peluasan Kuasa
Syarikat Borneo
Utara British (SBUB)

◦ Kedudukan Syarikat Borneo Utara
British (SBUB) sebagai sebuah
syarikat berpiagam menjadi asas
penting dalam usahanya untuk
meluaskan pengaruh dan
kedudukan di Sabah

◦ Piagam Diraja memberikan kuasa
kepada SBUB untuk memiliki Sabah.

◦ Piagam Diraja yang diterima oleh
SBUB diberikan oleh kerajaan British
yang mengiktiraf kedudukan SBUB
sebagai wakil kerajaan British.

◦ Hal ini secara tidak langsung
menunjukkan peluasan kuasa British
ke atas Sabah.

Syarat yang perlu dipatuhi oleh
SBUB untuk menerima Piagam
Diraja

◦ SBUB menerima Penasihat British

◦ SBUB perlu memelihara adat resam,agama
dan undang-undang penduduk tempatan.

◦ SBUB hendaklah memerintah Sabah
dengan adil dan saksama.

◦ SBUB mesti melantik Pegawai Tadbir
daripada pegawai yang diakui British.

◦ SBUB tidak dibenarkan menyerahkan
Sabah kepada pihak lain tanpa kebenaran
British.

◦ Dua matlamat utama SBUB ialah
pembangunan ekonomi melalui
eksploitasi sumber-sumber yang
terdapat di Sabah dan
melindungi serta
mempertahankan hak-hak
masyarakat tempatan.

◦ Melalui piagam ini,SBUB
mempunyai kuasa mentadbir
Sabah.

◦ Sir Rutherford Alcock menjadi
presiden pertama, manakala
Alfred Dent dilantik sebagai
pengarah urusan.

Sir Rutherford Alcock

◦ Kuasa sebenar syarikat
terletak ditangan
kalangan pemodal di
London.

◦ Di Sabah pula, sistem
birokrasi yang diterajui
oleh Gabenor dibentuk
bagi memastikan usaha
syarikat untuk mengaut
keuntungan.

◦ Gabenor pertamanya
ialah William Hood
Treacher(1881-1887).

5.4 BENTUK
PENTADBIRAN BARAT DI
SARAWAK DAN SABAH

Bentuk Pentadbiran
Barat di Sarawak
dan Sabah

◦ Peluasan kuasa oleh Dinasti Brooke di
Sarawak dan SBUB di Sabah bermatlamat
mengaut keuntungan daripada
eksploitasi terhadap sumber hasil dan
kuasa politik mereka.

◦ Bagi memastikan matlamat mereka
tercapai, pelbagai perubahan
pentadbiran dilakukan.

◦ Perubahan pentadbiran ini memberikan
kesan besar kepada kehidupan
masyarakat di Sarawak dan Sabah.

Pemantapan
Pentadbiran
Barat di
Sarawak dan
Sabah

◦ Pengekalan Golongan
Elit Tempatan

◦ Pembahagian
Wilayah

◦ Pentadbiran
Berhierarki

◦ Pentadbiran
Berasaskan Kaum

◦ Perundangan

Pembahagian
Wilayah

◦ Pentadbiran Dinasti
Brooke di Sarawak
dan SBUB di Sabah
menyusun semula
sistem pentadbiran
dengan membuat
pembahagian
terhadap wilayah-
wilayah yang dikuasai.

◦ Hal ini dilakukan bagi
membolehkan
pentadbiran dijalankan
dengan lebih
berkesan.

Sarawak

◦ Pada tahap awal,Raja Brooke membahagikan
Sarawak kepada tiga bahagian bagi
memudahkan pentadbiran.

◦ Charles Brooke menambahkan dua bahagian
pada tahun1885 dan1890.

◦ Setiap bahagian dipecahkan kepada daerah
dan kampung.

◦ Sempadan kawasan ini menjadi asas pemilikan
dan kekuasaan Dinasti Brooke.

◦ Hal ini berbeza daripada amalan sebelumnya
yang lebih menekankan kepada hak
percukaian.

Charles Brooke

Sabah

◦ SBUB turut melaksanakan
pembahagian residensi di Sabah.

◦ Pada tahap awal hanya terdapat dua
Residensi, iaitu Residensi Pantai Timur
yang berpusat di Sandakan dan
Residensi Pantai Barat yang berpusat
di Jesselton.

◦ Pada tahun1922,kawasan pentadbiran
terdiri daripada lima residensi, iaitu
Kudat, Pantai Barat, Pedalaman,
Pantai Timur dan Tawau yang
kesemuanya berjumlah 17 daerah.

Sabah

◦ Setiap Residensi diketuai oleh
Residen, sementara di daerah
pula diketuai oleh Pegawai
Daerah.

◦ Setiap Pegawai Daerah dibantu
oleh Penolong Pegawai Daerah.

◦ Kebiasaannya, Residen,
Pegawai Daerah dan Penolong
Pegawai Daerah berbangsa
Inggeris atau Eropah.

Pengekalan
Pembesar
Tempatan

◦ Dasar yang dijalankan oleh Dinasti
Brooke di Sarawak berasaskan
kepada amanah

◦ Sarawak merupakan milik
penduduk peribuminya dan Raja
Brooke memerintah bagi pihak dan
untuk kepentingan mereka.

◦ Dengan asas ini, sikap mengambil
berat terhadap usaha
mempertahankan hak dan
kepentingan kaum dijadikan
pegangan

Pengekalan
Pembesar
Tempatan

◦ Keadaan yang hampir sama
turut berlaku di Sabah
apabila SBUB perlu
memenuhi syarat Piagam
Diraja, iaitu menghormati dan
mempertahankan masyarakat
peribumi.

Pengekalan
Pembesar Tempatan
di Sarawak

◦ Dinasti Brooke melibatkan
kalangan pembesar
tempatan dalam sistem
pentadbiran atas nama
dasar amanah

◦ Dasar ini digunakan bagi
mengisi kekurangan
pegawai-pegawai Eropah
yang jumlahnya kecil.

Dinasti Brooke

Pengekalan Pembesar
Tempatan di Sarawak

◦ Penglibatan orang tempatan seperti
kalangan Datu, iaitu Datu Patinggi, Datu
Bandar, Datu Temenggung serta dua
jawatan baharu, iaitu Datu Imam dan
Datu Hakim.

◦ Ketika zaman Charles Vyner Brooke,
beberapa gelaran diwujudkan, iaitu
Datu Menteri, Datu Pahlawan, Datu
Bentara dan Datu Amar.

Charles Vyner Brooke

Pengekalan
Pembesar
Tempatan di
Sarawak

◦ Para pembesar tidak
lagi dibenarkan
mengutip cukai,
sebaliknya diberikan
gaji dan peranan
membantu
pentadbiran.

◦ Mengekalkan semua
undang-undang
tempatan dan adat
yang tidak
bercanggah dengan
sistem barat

Pengekalan
Institusi Peribumi
di Sabah

◦ Bagi menjamin
kecekapan dan
pentadbiran yang baik,
SBUB membahagikan
ketua-ketua peribumi
kepada kategori ketua
yang diakui dan yang
tidak diakui.

◦ Ketua Anak Negeri yang
diakui diserapkan ke
dalam sistem pentadbiran
SBUB dan dibayar gaji,
sementara Ketua Anak
Negeri yang tidak diakui
tidak dibayar gaji.

Pengekalan Institusi
Peribumi di Sabah

◦ Institusi peribumi yang utama
ialah Institusi Ketua Anak
Negeri, Ketua Kampung
(Orang Tua) dan Mahkamah
Anak Negeri.

◦ Ketua bergaji akan
memelihara keamanan dan
peraturan serta mengutip
cukai kepala dan mentadbir
keadilan.

Pengekalan Institusi Peribumi di
Sabah

◦ Ketua Anak Negeri yang juga digelar Orang Kaya-
Kaya (O.K.K.) membantu Pegawai Daerah menjalankan
pentadbiran pada peringkat daerah.

◦ Ketua Anak Negeri juga dilantik menjadi hakim di
Mahkamah Anak Negeri dan bertugas dalam menjaga
keamanan daerah mereka, memungut cukai dan
mengurus pentadbiran pengadilan (pembantu
majistret).

Pentadbiran yang Berhierarki

◦ Bagi menyelaraskan sistem
pentadbiran yang berkesan,
Dinasti Brooke di Sarawak dan
SBUB di Sabah membentuk sistem
pentadbiran berhierarki.

Dinasti Brooke

Sarawak

◦ Raja Brooke mengetuai pentadbiran di Sarawak yang dibantu oleh Majlis
Tertinggi dan Majlis Negeri.

◦ Residen pula mengetuai pentadbiran di setiap bahagian yang terdiri
daripada Kuching, Simanggang, Sibu, Marudi dan Lawas.

◦ Setiap bahagian dibahagikan kepada beberapa daerah yang diketuai
oleh Pegawai Daerah.

◦ Pentadbiran pada peringkat kampung turut diperkemaskan melalui
jawatan penghulu yang menjadi ketua bagi satu atau lebih kampung.

Marudi

Sabah

◦ SBUB di Sabah diketuai oleh
Gabenor yang
bertanggungjawab kepada
lembaga pengarah syarikat
di London.

◦ Majlis penasihat ditubuhkan
pada tahun 1883 untuk
menasihati gabenor dalam
hal ehwal pentadbiran.

Sarawak

◦ Bagi orang Cina diwujudkan jawatan
Kapitan dan Kangcu

◦ Dinasti Brooke mengamalkan sistem
pecah dan perintah.

◦ Tiga kategori masyarakat
dikelompokkan, iaitu Melayu, Iban
dan Cina.

Pentadbiran
Berasaskan
Kaum

Sarawak

◦ Charles Brooke mewujudkan
jawatan tertinggi masyarakat
Iban, iaitu Temenggung.

◦ Orang Melayu dalam
pentadbiran, orang Cina dalam
ekonomi dan orang Iban dalam
keselamatan dan ketenteraa

Charles Brooke

Sabah

◦ Pentadbiran berasaskan
peribumi di Sabah

◦ Pentadbir dikenali
sebagai Penolong
Pegawai Daerah.

Sabah

◦ Ketua-ketua etnik berperanan dan dipilih berdasarkan
personaliti dan kepakaran.

◦ Memberikan kesan kepada pentadbiran kerajaan
peringkat tempata

TAMAT