9-KLass 1-sabaq

Kompyuter qurılmaları hám programmalıq támiynat.
Kompyuter sistemasınıń tiykarǵı komponentleri

Tayarlaǵan A.Bekniyazov

Hár qanday kompyuter sisteması tiykarınan eki bólekten dúziledi.


1.Texnikalıq támiynatlar (Hardware)
2.Programmalıq támiynat (Software)

​Kompyuter qurılmaları kompyuter sistemasınıń fizikalıq komponentleri esaplanadi. Basqasha aytqanda, kompyuterdiń qol menen uslasa bolatuǵın barlıq bólegi qurılma esaplanadı.

Bularǵa sistema blokı, monıtor, klaviatura, tıshqansha, printer, fleshka, sonıń menen birge, sistema bloktıń ishki bólimleri, mısalı, qattı disk, tiykarǵı plata, videokarta sıyaqlılar mısal boladı.

​Sistema bloktıń ishki bólimleri

​Qattı disk

Video karta

Operativ yad

Tiykarǵı plata

Stol kompyuterinde (desktop) sistema blokı, monıtor, klaviatura hám tıshqansha boladı.
Ádetde ol stol ústine jaylastırıladı, sol sebepli desktop (jumıs stolı) dep ataladı.
Sonıń menen birge, “all ın ones” (barlıǵı birde) dep atalıwshi stol kompyuterleri de bar. Bunday kompyuterlerde qurılmalar monıtor ishine ornatıladı. Sonı da aytıw kerek, eki túrdegi kompyuter de portativ emes.

​​Stol kompyuterleri

Noutbuklerde (laptop) monıtor, klaviatura hám sensorlı panel bir portativ korpusqa birlestirilgen boladı.

​​Noutbuk

​Kiritiw qurılmaları maǵlıwmattı kompyuterge kiritiw ushın xızmet etedi. Olar periferiya qurılmalar dep ataladı. Olardıń keń tarqalǵan túrleri: klaviatura, tıshqansha, sensorlı panel, mikrofon, shtrix -kod, rider, skaner, cifrlı kamera, joystik.

​​INPUT

​Shıǵarıw qurılmaları protsessor jumısınıń nátiyjesin sáwlelendiriwge xızmet etedi. Shıǵarıw qurılmaları da sırtqı qurılmaiar qatlamına tiyisli bolıp tabıladı. Olardıń eń keń tarqaigan túrleri: printer, karnay, plotter, proyektor, ekran (monitor).

​​OUTPUT

​Kompyuter sistemasın jumısqa tusiriwshi kórsetpeler kompleksi programmalıq támiynat dep ataladı.

Qurılmalar qanshelli jetilisken, zamanagóy yamasa qımbat bahalı bolmaydıin, kompyuterden programmalıq támiynatsız paydalanıp bolmaydı.

Programmalıq támiynattıń eki túrge bólinedi:

• tizim programmalıq támiynatı-ol kompyuterdiń islewi ushın zárúr ;

• amaliy programmalıq támiynat -kompyuterde kúndelik wazıypalardı orınlawǵa xızmet etedi.
Mıs Teks teriw yamasa kestede islew, kórgizbeli slayd prezintatciya jaratıw ushın MS Office dástúri kerek boladı.

Ámeliy programmalarda isley alıw ushın operatsion sistema talap etiledi.

​​Dástúriy (programmalıq) támiynat

​Operativ yad (RAM - Random Access Memory) tiykarǵı plataǵa biriktirilgen bolıp, ámeldegi waqıtta paydalanılıp atırǵan programmalar hám islenip atırǵan hújjetlerdi ózinde saqlaydı.
Operativ yad maǵlıwmatlardı tek kompyuter islep atirǵanda saqlaydı. Kompyuter óshirilse, RAMdagi hámme maǵlıwmatlar joǵaladı. Sol sebepli, operativ yad waqtınsha yamasa elektr deregine baylanıslı boladı.

​​Tiykarǵı yamasa ishki yad

​Turaqlı yad (ROM - Read-Only Memory)

kompyuter qosılǵanda jumısqa túsiwi ushın kórsetpelerdi saqlaydı. ROM kontentini ózgertirip bolmaydı.Kompyuter óshirilgende de ROMdaǵı kontent saqlanıp qaladı. Usınıń sebebinen ol turaqlı yamasa elektr dereginen ǵárezsiz esaplanadı.

​Sırtqı yad apparatı : maǵlıwmatlardı saqlawshı qurılma bolıp kompyuterge USB arqalı jalǵanadı.

Fill in the Blank

Bul qanday qurılma?

Drag and Drop

​ Bul qaysı qurılma ​ ​

Placeholder

Drag these tiles and drop them in the correct blank above

Klaviatura

Tekst mashinkası

klaviatura

klavisha

Match

Sáykeslikti tabıń

Tiykarǵı plata (ana plata)

Fleshka

Monitor

Operativ yad (tez yad)

Sistema Blok

• Tiykarǵı plata (ana plata)

• Fleshka

• Monitor

• Operativ yad (tez yad)

• Sistema Blok

Fill in the Blank

Kirirtiw qurılmaları ne dep ataladı?

Fill in the Blank

Shıǵarıw qurılmaları qanday at penen ataladı?

Fill in the Blank

Kiritiw (input) qurılmaların jazıń

,

,

,

,

-

,

,

,

Open Ended

Kompyuterdiń ózińiz bilgen barlıq sırtqı qurılmaların jazıń. Olardıń wazıiypaların hám qaysısı input yaki output toparǵa kiretuǵınlıǵın jazıń.