untitled

​Электромагниттік толқындардың таралу жылдамдығы

​Электромагниттік толқындардың толқын ұзындығы

​Механикалық толқындар сияқты электромагниттік толқындар да энергия тасиды. Толқын ұзындығы, жылдамдығы және жиілігі арасындағы қатынаста механикалық толқындардыкі сияқты өзгеріссіз қалады.  

    λ=с*Т 

  λ=с/ν

​

Электромагниттік толқындардың вакуумнен затқа өткенде жиілігі өзгермейді. Жылдамдығы өзгеретіндіктен толқын ұзындығы өзгереді:

   

λІ=λ/n λІ – вакуумдағы толқын ұзындығы,

λ – заттағы толқын ұзындығы​

​Электромагниттік толқынмен механикалық толқындардың ұқсастықтары да, өзгешеліктері де бар. Солардың негізгілерін атап өтейік.

1. Электромагниттік толқын әртурлі заттарда да, вакуумде де тарай алады. Ал механикалық толқындар тек заттардың белшектері қатысатын орталарда ғана (қатты денеде, сұйықта және газда) тарайды. Механикалық толқында ортаны құрайтын заттардың бөлшектері тербеледі. Ал электромагниттік толқында өрістің Е және В векторлары ғана тербеледі. Міне, сондықтан электромагниттік тербеліс вакуумда да толқын түрінде тарай алады.

2. Электромагниттік толқындар — тек көлденең толқындар болып табылады. Шынында да В индукция және Е кернеулік векторлары бір-біріне перпендикуляр бағытта тербеледі. Ал механикалық толқындар көлденең толқындар да, бойлық толқындар да бола алады.

3. Максвеллдің теориялық есептеулері бойынша вакуумдегі электромагниттік толқынның таралу жылдамдығы с = 2,99792458 • 108м/с = 3 • 108м/с тұрақты шама.

Электромагниттік толқынның таралу жылдамдығының с векторы кернеулік Е және индукция В векторларына перпендикуляр болады.

Максвелл көрінетін ақ жарықты с = 3 • 108 м/с жылдамдықпен тарайтын электромагниттік толқын деп жорыды. Кейінірек, жарықтың таралу жылдамдығы эксперимент жүзінде үлкен дәлдікпен өлшенген соң, Максвеллдің бұл болжамы да шындықка айналды.Тәжірибеде өлшенген жарықтың таралу жылдамдығы Максвеллдің теорияда анықтаған электромагниттік толқынның таралу жылдамдығымен дәлме-дәл келді. Осылайша жарықтың электромагниттік табиғаты толық дәлелденді.

​

​4. Вакуумге қарағанда заттағы электромагниттік толқынның таралу жылдамдығы аз болады және ол мына өрнекпен анықталады:

v = c / n.

өйткені ортаның сыну көрсеткіші n > 1 (3-кесте), ал вакуумде

n = 1.

5. Механикалық толқындар сияқты

электромагниттік толқындар да энергия

тасиды. Жер бетіндегі тіршіліктің,

органикалық заттардың (ағаштың,

көмірдің, мұнайдың, газдың, шымтезектің,

т.б.) пайда болуы күн сәулесімен келетін, яғни

электромагниттік толқындармен жететін энергияға тікелей байланысты.

​Бақылау тапсырмалары

Multiple Select

Толқын ұзындығы 300 м радиотолқындар шығаратын ашық тербемелі контурдағы тербеліс периоды қандай?

• 0,09 с

• 1 млс

• 1 мкс

• 9 мкс

Multiple Select

Егер периоды 0,005 с тербеліс суда ұзындығы 7,175 м дыбыс толқының тудырса, онда осы дыбыстың жылдамдығы қандай?

• 1433 м/с

• 1436 м/с

• 1437 м/с

• 1435 м/с

Fill in the Blanks

Механикалық толқындар мен электромагниттік толқындардың ортақ қасиеті?