15-16.тақырып 18 ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті Lesson

1

Multiple Choice

Мәтіннің авторын анықтаңыз: «Көшпелі адам малмен ішіп-жеп, киінеді, ол үшін мал өз тыныштығынан да бағалы. Қырғыздардағы (қазақтардағы) амандасу да мал-жан аман ба? деген сөзден басталады» деп жазған

1

А.Гейнс

2

Ф.Шварц

3

Георги

4

Ш.Уалиханов

2

Multiple Choice

Қазақтар тұрмысында бұйымдар жасалды

1

тастан

2

металдан

3

теріден

4

ағаштан

3

Multiple Choice

Ағаштан киіз үйді жасаушы адамды атады

1

білікші

2

зергер

3

көрікші

4

үйші

4

Multiple Choice

Далалықтар темір өңдеумен айналысатын адамды атады

1

ерші

2

зергер

3

ұста

4

шебер

5

Multiple Choice

Тоқым, құйысқан, жүген, өмілдірік, тартпа, ойыл, таралғы, қамшы жасаумен айналысқан шеберлер

1

ұсталар

2

тершіілер

3

зергерлер

4

ершілер

6

Multiple Choice

Зергерлер негізінен пайдаланған металл

1

алтын

2

мыс

3

қола

4

күміс

7

Multiple Choice

Металды асыл немесе жартылай асыл тастармен әшекейлеу: Зергерлік өнер

1

ұсталар

2

тершіілер

3

ершілер

4

зергерлер

8

Multiple Choice

Далалықтар өмірінде аса кең таралған материал: Тері

1

жәрмеңкелер

2

тұз өндіру

3

сауда орындары

4

тері өңдеу

9

Multiple Choice

Киіз үйдің бөліктері мен оған қажетті жабдықтарды сәйкестендіріңіз

1. Ағаш бөлігі; 2. Киіз бөлігі; 3. Жиһаз

А. кебеже, В. кереге; С. түндік

1

1-A; 2-B; 3-C

2

1-B; 2-A; 3-C

3

1-C; 2-B; 3-A

4

1-В,2-С,3-А

10

Multiple Choice

«Үйге киіздер немесе кілемдер төселеді» деп жазған

1

М.Мейер

2

Георги

3

Ш. Уалиханов

4

А.Гейнс

11

Multiple Choice

Мәтіннің авторын анықтаңыз;

«Қой жүнінен жасалған киізден бөлек, жіп те иіреді, оларды түрлі түске бояп, ұзын мтаталар тоқиды; бұндай тоқымалар кілем орнына ,ал кейде күймелі арбаның жолым үйдің қоршауын даярлауға және онда шымылдық құруға қолданылады», деп жазған;Далалықтарда дамыған кілем тоқу ісі туралы жазып қалдырған

1

Ш.Уәлиханов

2

М.Мейер

3

Георги

4

А.Гейнс

12

Multiple Choice

Көшпелілердің негізгі ою-өрнегі аталды

1

Сыңар мүйіз

2

Арқар мүйіз

3

Табан мүйіз

4

Қошқар мүйіз

13

Multiple Choice

Байлық пен еркіндікті дербестікті, молшылықты білдіретін

1

жылқының бейнеленуі

2

жан-жануарлардың бейнеленуі

3

тек боялған жіпті қолдану

4

ою өрнектің бейнеленуі

14

Multiple Choice

Киіз үйдің ағаш бөліктері

1

шаңырақ, түндік, басқұр

2

шаңырақ, уық, кереге

3

кереге, киіз есік, үзік

4

туырлық, асадал, бау

15

Multiple Choice

Киіз үйдің ағаш бөліктерін жасаушы шебер

1

білікші

2

зергер

3

үйші

4

көрікші

16

Multiple Choice

Киіз үйдің ер адамдарға арналған төрден оңға қарай бөлігінде сақталатын заттар

1

асадал және ас-үй жабдықтары

2

текемет, кебеже, ши

3

текемет, кебеже, ши

4

ер тұрман,қару,ат әбзелдері,тұмарлар

17

Multiple Choice

Киіз үйдегі ең құрметті орын - төрде тұратын бұйымдар

1

сәнді кілем, сандық, қамшы, домбыра

2

адам жатуға арналған төсек, шымылдық

3

кебеже, абдыра, сырмақ, текемет

4

қамшы, ер-тұрман, ат әбзелдері

18

Multiple Choice

Киіз үйдің бөліктері мен оған қажетті жабдықтарды сәйкестендіріңіз

1. Ағаш бөлігі; 2. Киіз бөлігі; 3. Жиһаз

А. кебеже; В. кереге; С. түндік

1

1-А; 2-В; 3-С

2

1-В; 2-А; 3-С

3

1-С; 2-В; 3-А

4

1-В,2-С,3-А

19

Multiple Choice

ҚАЗАҚТАРДЫҢ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСIНIКТЕРI

«...Қазақтар жұлдыздардың жер бетiндегi бағытқа әсер ететiнiне сенедi, халық арасында көк күмбез жайлы әңгiмелер де баршылық. Кейбiреулердiң пiкiрi бойынша, әрбiр жұлдыз жердегi әрбiр адамның жанына сәйкестiк тұтастықта, адам өлгенде, оның аспандағы жұлдызы да жерге ағып түседi. Болып-толған бақытты адамды “жұлдызы жанған” деседi. Шамандық аңыздар бойынша, моңғолдар жұлдыздарға арнап құрбан шалады, қазақтар сияқты, байлық, билiк, бағыт жөнiнде жұлдыздарға үмiт арта қарайды, кереметтiгiне сенедi.

1. “Темiрқазық” (“Полярная звезда”). Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда осы жұлдызбен бағытын анықтайды. Осы жұлдызды Темiрқазық деп атау себебi, оның көк әлемiнде қозғалмай, бiр орында тұруынан болса керек.

2. “Жетiқарақшы” (“Большая Медведица”). Қазақ арасындағы аңыз бойынша, бұл жұлдыз жетi қарақшының рухы,

3. “Үркер” (“Плеяда”). Қазақтар Үркердiң Жетiқарақшыны үнемi өкшелеп жүретiнiн байқаған. Қазақтар Үркерге қарап, түннiң қай сағаты екенiн және жыл мезгiлiн анықтайды.

4. “Бақташы жұлдызы” (“Венера”). Осы жұлдыз туылғанда қазақ малшылары қойды түнемеге, қотанға айдап келедi.

5. “Шолпан жұлдызы” (“Утренняя звезда”) - таңғы жұлдыз. Зодиак белгiлерi және оның шоқ жұлдыздары арабтардан белгiлi болған, бiрақ атаулары бiраз өзгерiске ұшыраған.

Қазақтарда олардың өздерi қойған аттары бар. “Құс жолы” (“Млечный путь”) жұлдыздардың бойымен жыл құстары ұшып кетедi, ұшып келедi.

Қазақ бақсы-балгерлерi. А., 1993. 18—21-бб.

20. Мәтін бойынша түнде жолға шыққанда бағытты анықтайтын жұлдыз

1

Екі ақ ат

2

Үркер

3

Темірқазық

4

Бақташы

20

Multiple Choice

ҚАЗАҚТАРДЫҢ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСIНIКТЕРI

«...Қазақтар жұлдыздардың жер бетiндегi бағытқа әсер ететiнiне сенедi, халық арасында көк күмбез жайлы әңгiмелер де баршылық. Кейбiреулердiң пiкiрi бойынша, әрбiр жұлдыз жердегi әрбiр адамның жанына сәйкестiк тұтастықта, адам өлгенде, оның аспандағы жұлдызы да жерге ағып түседi. Болып-толған бақытты адамды “жұлдызы жанған” деседi. Шамандық аңыздар бойынша, моңғолдар жұлдыздарға арнап құрбан шалады, қазақтар сияқты, байлық, билiк, бағыт жөнiнде жұлдыздарға үмiт арта қарайды, кереметтiгiне сенедi.

1. “Темiрқазық” (“Полярная звезда”). Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда осы жұлдызбен бағытын анықтайды. Осы жұлдызды Темiрқазық деп атау себебi, оның көк әлемiнде қозғалмай, бiр орында тұруынан болса керек.

2. “Жетiқарақшы” (“Большая Медведица”). Қазақ арасындағы аңыз бойынша, бұл жұлдыз жетi қарақшының рухы,

3. “Үркер” (“Плеяда”). Қазақтар Үркердiң Жетiқарақшыны үнемi өкшелеп жүретiнiн байқаған. Қазақтар Үркерге қарап, түннiң қай сағаты екенiн және жыл мезгiлiн анықтайды.

4. “Бақташы жұлдызы” (“Венера”). Осы жұлдыз туылғанда қазақ малшылары қойды түнемеге, қотанға айдап келедi.

5. “Шолпан жұлдызы” (“Утренняя звезда”) - таңғы жұлдыз. Зодиак белгiлерi және оның шоқ жұлдыздары арабтардан белгiлi болған, бiрақ атаулары бiраз өзгерiске ұшыраған.

Қазақтарда олардың өздерi қойған аттары бар. “Құс жолы” (“Млечный путь”) жұлдыздардың бойымен жыл құстары ұшып кетедi, ұшып келедi.

Мәтін пайдаланып шамандық аңыздар бойынша, жұлдыздарға арнап құрбандық шалатын халықты анықтаңыз

1

қытай

2

жапон

3

моңғол

4

т

21

Multiple Choice

ҚАЗАҚТАРДЫҢ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСIНIКТЕРI

«...Қазақтар жұлдыздардың жер бетiндегi бағытқа әсер ететiнiне сенедi, халық арасында көк күмбез жайлы әңгiмелер де баршылық. Кейбiреулердiң пiкiрi бойынша, әрбiр жұлдыз жердегi әрбiр адамның жанына сәйкестiк тұтастықта, адам өлгенде, оның аспандағы жұлдызы да жерге ағып түседi. Болып-толған бақытты адамды “жұлдызы жанған” деседi. Шамандық аңыздар бойынша, моңғолдар жұлдыздарға арнап құрбан шалады, қазақтар сияқты, байлық, билiк, бағыт жөнiнде жұлдыздарға үмiт арта қарайды, кереметтiгiне сенедi.

1. “Темiрқазық” (“Полярная звезда”). Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда осы жұлдызбен бағытын анықтайды. Осы жұлдызды Темiрқазық деп атау себебi, оның көк әлемiнде қозғалмай, бiр орында тұруынан болса керек.

2. “Жетiқарақшы” (“Большая Медведица”). Қазақ арасындағы аңыз бойынша, бұл жұлдыз жетi қарақшының рухы,

3. “Үркер” (“Плеяда”). Қазақтар Үркердiң Жетiқарақшыны үнемi өкшелеп жүретiнiн байқаған. Қазақтар Үркерге қарап, түннiң қай сағаты екенiн және жыл мезгiлiн анықтайды.

4. “Бақташы жұлдызы” (“Венера”). Осы жұлдыз туылғанда қазақ малшылары қойды түнемеге, қотанға айдап келедi.

5. “Шолпан жұлдызы” (“Утренняя звезда”) - таңғы жұлдыз. Зодиак белгiлерi және оның шоқ жұлдыздары арабтардан белгiлi болған, бiрақ атаулары бiраз өзгерiске ұшыраған.

Қазақтарда олардың өздерi қойған аттары бар. “Құс жолы” (“Млечный путь”) жұлдыздардың бойымен жыл құстары ұшып кетедi, ұшып келедi.

Мәтін бойынша дұрыс емес дәйекті (-терді) анықтаңыз

І. Қазақ халқы жұлдыздардың жер бетіндегі бағытқа әсер еткеніне сенген

ІІ. Қазақ халқы болып-толған адамды «жұлдызы жанған» деп айтады

ІІІ. Қазақ халқы жұлдыздарға арнап құрбандық шалады

1

III, I

2

I, II, III

3

II

4

III

22

Multiple Choice

ҚАЗАҚТАРДЫҢ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСIНIКТЕРI

«...Қазақтар жұлдыздардың жер бетiндегi бағытқа әсер ететiнiне сенедi, халық арасында көк күмбез жайлы әңгiмелер де баршылық. Кейбiреулердiң пiкiрi бойынша, әрбiр жұлдыз жердегi әрбiр адамның жанына сәйкестiк тұтастықта, адам өлгенде, оның аспандағы жұлдызы да жерге ағып түседi. Болып-толған бақытты адамды “жұлдызы жанған” деседi. Шамандық аңыздар бойынша, моңғолдар жұлдыздарға арнап құрбан шалады, қазақтар сияқты, байлық, билiк, бағыт жөнiнде жұлдыздарға үмiт арта қарайды, кереметтiгiне сенедi.

1. “Темiрқазық” (“Полярная звезда”). Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда осы жұлдызбен бағытын анықтайды. Осы жұлдызды Темiрқазық деп атау себебi, оның көк әлемiнде қозғалмай, бiр орында тұруынан болса керек.

2. “Жетiқарақшы” (“Большая Медведица”). Қазақ арасындағы аңыз бойынша, бұл жұлдыз жетi қарақшының рухы,

3. “Үркер” (“Плеяда”). Қазақтар Үркердiң Жетiқарақшыны үнемi өкшелеп жүретiнiн байқаған. Қазақтар Үркерге қарап, түннiң қай сағаты екенiн және жыл мезгiлiн анықтайды.

4. “Бақташы жұлдызы” (“Венера”). Осы жұлдыз туылғанда қазақ малшылары қойды түнемеге, қотанға айдап келедi.

5. “Шолпан жұлдызы” (“Утренняя звезда”) - таңғы жұлдыз. Зодиак белгiлерi және оның шоқ жұлдыздары арабтардан белгiлi болған, бiрақ атаулары бiраз өзгерiске ұшыраған.

Қазақтарда олардың өздерi қойған аттары бар. “Құс жолы” (“Млечный путь”) жұлдыздардың бойымен жыл құстары ұшып кетедi, ұшып келедi.

Мәтін бойынша дұрыс сәйкестендіру жасаңыз

1. «Темірқазық» 2. «Шолпан жұлдызы» 3. «Үркер»

А. жыл мезгілін анықтауға мүмкіндік береді. Ә. көк әлемде қозғалмай бір орында тұрады. Б. таңғы жұлдыз

1

1-Ә; 2-А; 3-Б

2

1-Б; 2-Ә; 3-А

3

1-А; 2-Ә; 3-Б

4

1-Ә; 2-Б; 3-А

23

Multiple Choice

ҚАЗАҚТАРДЫҢ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСIНIКТЕРI

«...Қазақтар жұлдыздардың жер бетiндегi бағытқа әсер ететiнiне сенедi, халық арасында көк күмбез жайлы әңгiмелер де баршылық. Кейбiреулердiң пiкiрi бойынша, әрбiр жұлдыз жердегi әрбiр адамның жанына сәйкестiк тұтастықта, адам өлгенде, оның аспандағы жұлдызы да жерге ағып түседi. Болып-толған бақытты адамды “жұлдызы жанған” деседi. Шамандық аңыздар бойынша, моңғолдар жұлдыздарға арнап құрбан шалады, қазақтар сияқты, байлық, билiк, бағыт жөнiнде жұлдыздарға үмiт арта қарайды, кереметтiгiне сенедi.

1. “Темiрқазық” (“Полярная звезда”). Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда осы жұлдызбен бағытын анықтайды. Осы жұлдызды Темiрқазық деп атау себебi, оның көк әлемiнде қозғалмай, бiр орында тұруынан болса керек.

2. “Жетiқарақшы” (“Большая Медведица”). Қазақ арасындағы аңыз бойынша, бұл жұлдыз жетi қарақшының рухы,

3. “Үркер” (“Плеяда”). Қазақтар Үркердiң Жетiқарақшыны үнемi өкшелеп жүретiнiн байқаған. Қазақтар Үркерге қарап, түннiң қай сағаты екенiн және жыл мезгiлiн анықтайды.

4. “Бақташы жұлдызы” (“Венера”). Осы жұлдыз туылғанда қазақ малшылары қойды түнемеге, қотанға айдап келедi.

5. “Шолпан жұлдызы” (“Утренняя звезда”) - таңғы жұлдыз. Зодиак белгiлерi және оның шоқ жұлдыздары арабтардан белгiлi болған, бiрақ атаулары бiраз өзгерiске ұшыраған.

Қазақтарда олардың өздерi қойған аттары бар. “Құс жолы” (“Млечный путь”) жұлдыздардың бойымен жыл құстары ұшып кетедi, ұшып келедi.

Мәтін бойынша жұлдыздарға қатысты дұрыс дәйектерді анықтаңыз

І. «Бақташы жұлдызы» туылғанда қазақ малшылары қойды түнемеге, қотанға айдап келеді

ІІ. Қазақтар «Темірқазыққа» қарап, түннің қай сағаты екенін және жыл мезгілін анықтайды

ІІІ. Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда «Темірқазық» жұлдызымен бағыт анықтаған

IV. «Шолпан жұлдызына» қарап қазақтар жыл мезгілін анықтаған

1

ІІІ, IV

2

ІІ, ІV

3

І, ІІ

4

І, ІІІ

24

Multiple Choice

ҚАЗАҚТАРДЫҢ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ ТҮСIНIКТЕРI

«...Қазақтар жұлдыздардың жер бетiндегi бағытқа әсер ететiнiне сенедi, халық арасында көк күмбез жайлы әңгiмелер де баршылық. Кейбiреулердiң пiкiрi бойынша, әрбiр жұлдыз жердегi әрбiр адамның жанына сәйкестiк тұтастықта, адам өлгенде, оның аспандағы жұлдызы да жерге ағып түседi. Болып-толған бақытты адамды “жұлдызы жанған” деседi. Шамандық аңыздар бойынша, моңғолдар жұлдыздарға арнап құрбан шалады, қазақтар сияқты, байлық, билiк, бағыт жөнiнде жұлдыздарға үмiт арта қарайды, кереметтiгiне сенедi.

1. “Темiрқазық” (“Полярная звезда”). Қазақ саяхатшылары түнде жолға шыққанда осы жұлдызбен бағытын анықтайды. Осы жұлдызды Темiрқазық деп атау себебi, оның көк әлемiнде қозғалмай, бiр орында тұруынан болса керек.

2. “Жетiқарақшы” (“Большая Медведица”). Қазақ арасындағы аңыз бойынша, бұл жұлдыз жетi қарақшының рухы,

3. “Үркер” (“Плеяда”). Қазақтар Үркердiң Жетiқарақшыны үнемi өкшелеп жүретiнiн байқаған. Қазақтар Үркерге қарап, түннiң қай сағаты екенiн және жыл мезгiлiн анықтайды.

4. “Бақташы жұлдызы” (“Венера”). Осы жұлдыз туылғанда қазақ малшылары қойды түнемеге, қотанға айдап келедi.

5. “Шолпан жұлдызы” (“Утренняя звезда”) - таңғы жұлдыз. Зодиак белгiлерi және оның шоқ жұлдыздары арабтардан белгiлi болған, бiрақ атаулары бiраз өзгерiске ұшыраған.

Қазақтарда олардың өздерi қойған аттары бар. “Құс жолы” (“Млечный путь”) жұлдыздардың бойымен жыл құстары ұшып кетедi, ұшып келедi.

Мәтіннің авторын анықтаңыз;

«Қырғыз қайсақтардың қысы жазы бірдей тұра беретін бірден бір баспасы киіз үй болып табылады Киіз үй адамның қашаннан бергі ойлап тапқан ең ғажайып практикалық өнер табысының бірі екенінде дау жоқ»

1

А.Гейнс

2

Георги

3

Ш. Уалиханов

4

Ф.Шварц

25

Multiple Choice

3-суретте бейнеленген қазақтың ертедегі мүлкі(бұйымы)

1

ер-тұрман

2

ағаш төсек

3

киіз үй

4

әшекей бұйымдар

26

Multiple Choice

4-суреттегі бұйымды жасауда қазақтар жиі қолданған шикізат

1

мырыш

2

қола

3

күміс

4

тері

27

Multiple Choice

Суреттерде берілген бұйымдардың ортақ атауы

1

қазақтың жазбаша мәдени туындылары

2

қазақтың дәстүрлі діни атрибуттары

3

қазақтың фольклорлық туындылары

4

қазақтың материалдық мәдениеті

28

Multiple Choice

Киіз, туырлық, сықырлауық, желбау бұйымдары сәйкес келетін сурет

1

Сурет 1

2

Сурет 3

3

Сурет 4

4

Сурет 2

29

Multiple Choice

Берілген суреттен «материалдық әлем белгісі» болып табылатын нышанды анықтаңыз

1

4-сурет

2

2-сурет

3

1-сурет

4

5-сурет

15-16.тақырып 18 ғасырдағы қазақтардың материалдық мәдениеті

Similar Resources on Wayground

Popular Resources on Wayground

Discover more resources for History