YÖNETİM EKO

13.Bölüm

Çokuluslu Şirket ve

Küreselleşme

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-2

• Küreselleşme
• Uluslararası genişleme fırsatları
• Çok uluslu bir şirketin karşılaştığı riskler
• Döviz kurları ve döviz kuru riskinden

korunma

• Doğrudan yabancı yatırım
• Çok uluslu sermaye bütçelemesi
• Fonların yeniden konumlandırılması
• Çok uluslu transfer fiyatlandırması

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-3

Öğrenme hedefleri

• Dünyanın farklı ülkelerinde arz ve talebin

nasıl etkilendiğini anlayın

• Döviz kurunu tanımlayın ve çeşitli riskten

korunma yöntemlerini tanımlayın

• Çok uluslu sermaye bütçelemesini anlamak

ve yerel bir şirketin sermaye
bütçelemesinden nasıl farklı olduğunu
açıklamak

• Transfer fiyatlarını değiştirmenin bir kuruma

nasıl fayda sağlayabileceğini gösterin

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-4

Küreselleşme

• Bir şirketin küresel olarak faaliyet

göstermek istemesinin ana nedenlerinden
biri, yeni büyüme fırsatlarından
yararlanmaktır

• Yeni pazarlara hizmet vermek için genişletin

(ör. gıda ürünleri)

• Yeni tedarikçilerden yararlanın (üretim ve

arka ofis hizmetleri)

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-5

Çok uluslu şirketler, yerli bir şirketle aynı fırsatlar ve
sorunlarla karşı karşıyadır, ancak aynı zamanda ek
zorluklarla da karşı karşıyadır:
Para birimlerindeki dalgalanmalar
Farklı kurallar ve düzenlemeler
Farklı vergi sistemleri
Tarifeler ve diğer kısıtlamalar
Farklı üretim maliyetleri
Farklı kültürler, diller ve iş uygulamaları

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-6

'Küreselleşme' terimi
Dünya ülkelerinin daha yakın bir entegrasyonuyla

sonuçlanır - özellikle artan ticaret düzeyi ve
sermaye hareketleri - daha düşük ulaşım ve iletişim
maliyetlerinin getirdiği.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-7

• E:\Rankings.xlsx

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-8

• Mc Donald’s Hindistanda
• 2023 itibarıyla marka dünya çapında

41.800'den fazla şubeye sahip ve en büyük
pazarı yaklaşık 13.400 restoranın faaliyet
gösterdiği Amerika Birleşik
Devletleri.Avrupa'da Fransa ve Birleşik
Krallık sırasıyla yaklaşık 1.600 ve 1.400
McDonald's şubesiyle başı çekerken, Çin
Asya Pasifik ve Orta Doğu bölgelerinde
McDonald's şubesi sayısında lider konumda.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-9

• McDonald’s’ın “4D” yaklaşımının

(digitalization, delivery, drive-thru, and
development dijitalleşme, teslimat, araçtan
servis ve geliştirme) bir parçası olan bu
strateji, şirketin fast food sektöründeki
öneminin devam etmesini sağlıyor.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-10

• McDonald's, 2023'te küresel satışlarda

%9'luk bir artış yaşadı ve sistemi genelinde
güçlü bir performans ve bağlılık
gösterdi.Şirket, 2024'te 1.600'den fazla yeni
restoran açmayı planlıyor ve %40'ın orta ila
yüksek aralığında bir işletme marjı elde
etmeyi hedefliyor.Viral pazarlama
kampanyaları ve menü geliştirmeleriyle
geçen başarılı bir yıla rağmen McDonald's,
2024'te satış büyümesinde bir yavaşlama
öngörüyor.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-11

•Her 14,5 saatte bir yeni bir McDonald’s mağazası açılıyor.Her
gün McDonald’s’ta yemek yiyen toplam insan sayısı, 68
milyondan fazla olan Birleşik Krallık nüfusundan daha
fazladır.McD ayrıca dünyanın en büyük oyuncak dağıtımcısı
olarak da bilinir.

•İngiltere Kraliçesi de McDonald’s’ın sahibiydi.McD, küresel
olarak 60 milyondan fazla kişiden günde yaklaşık 75.000.000
dolar kazanıyor.Amerika Birleşik Devletleri’nde her 115 milde
bir McDonald’s var.Sadece Bill Gates, McDonald’s Gold Card’ı
olduğu için MCD’den ücretsiz yemek hizmeti alıyor.

•Hot Dog, MCD tarafından piyasaya sürülen ilk menü öğesiydi.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-12

Poverty rate at $2.15 a day (2017 PPP)
(% population): 0.44% in 2021

Poverty rate at $2.15 a day

Turkiye

(2017 PPP) (% population): 12.92% in 2021

Hindistan

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-13

• McDonald's'ın Hindistan'daki işi özellikle ilgi

çekicidir çünkü hamburger satmasıyla
bilinen bir şirketin nüfusunun çoğunluğunun
sığır eti yemediği bir ülkede nasıl başarılı
olabildiğini merak edebilirsiniz.

• Hindistan'ın 1,2 milyarlık nüfusunun yaklaşık

%80'i sığır eti yemiyor çünkü inek Hindu
dininde kutsal bir hayvan. Ülkenin
Müslümanlarının yani yaklaşık %13'ü domuz
eti yemiyor. Aslında Hindistan nüfusunun
çoğunluğu vejetaryen.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-14

• McDonald's Hindistan'da iki temel zorlukla

karşı karşıya kaldı: (1) dini duyguları
incitmekten nasıl kaçınılır ve (2) Hindistan
hükümetiyle siyasi çatışmalardan nasıl
kaçınılır.

• McDonald's Hindistan'da pişirme ortamı olarak

yalnızca bitkisel yağ kullanıyor. Mayonez ve çeşniler
bile %100 vejetaryen. Big Mac yerine McDonald’s,
Maharaja Mac’i piyasaya sürdü (susamlı bir çörek
üzerinde iki kuzu köftesi, özel sos, peynir, turşu ve
soğanla yapılır). Dünyanın her yerinde yaptığı gibi
McDonald’s, Hindistan’daki restoranlarını aileler ve
çocuklar için bir yer olarak konumlandırdı.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-16

ÇUŞ'ların Karşı Karşıya Olduğu
Riskler

• Çok uluslu şirket riski: yalnızca ulusal sınırların

ötesinde iş yaptığı için mevcut olan riskler

• Döviz kuru riski: döviz kurlarındaki değişikliklerden

kaynaklanır

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-17

•ÇUŞ'un karşı karşıya olduğu diğer riskler

•Fonların bloke edilmesi ve sermaye kontrolleri

•Kültürel ve dini felsefelerdeki farklılıklar

•Sahiplik kısıtlamaları

•İnsan kaynakları kısıtlamaları

•FİKRİ MÜLKİYET

•ayrımcılık

•Bürokrasi ve yolsuzluk

•İç ve dış savaşlar

•Hükümetteki değişiklikler

•https://www.transparency.org/en/cpi/2023?gad_source=1&gc
lid=CjwKCAiAgoq7BhBxEiwAVcW0LOTVwR3Qx_y-
n_EzOOjALrbKrmAvl56nW_oFv1nzurk7h7UWyPuh_xoC-
ikQAvD_BwE

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-18

Döviz kuru

• Döviz kuru: bir ülkenin para biriminin başka bir

ülkenin para birimi cinsinden fiyatı

e.g. Є1/$1.40 ya da

$1/ Є0.714

• Riskten korunma: Şirketlerin kendilerini kur

dalgalanmalarından kaynaklanan potansiyel
bir kayıptan koruyabilecekleri çeşitli yollar

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-19

Riskten korunma teknikleri:
• Mahsup İşlemleri: Aynı miktardaki malları aynı

zaman diliminde ithal ettiği aynı ülkeye ihraç etmek

• Vadeli Piyasa: Bir şirketin ihtiyaçlarına göre

özelleştirilmiş, belirli bir zamanda belirli bir oranda
para birimi almasına veya satmasına izin verir

• Vadeli İşlem Piyasası: vadeli işlemlere benzer,

ancak standart bir halka açık borsada (belirli
günlerde vadesi gelen belirli tutarlar)

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-20

Riskten korunma teknikleri:
• Para Birimi Seçenekleri: sahibine belirli bir süre

boyunca belirli bir fiyattan belirli bir miktarda para
birimi alma veya satma hakkı verir

• Döviz Swapları: Şirketler, kendi ülkelerindeki diğer

kaynaklardan dengeleyici bir nakit akışı
beklediklerinde para birimlerini takas ederler

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-21

Doğrudan Yabancı Yatırımlar

Doğrudan yabancı yatırım (DYY): Yabancı duran
varlıklarda veya mevcut firmalarda mülkiyet hakkı
elde etmek veya kendi altyapısına sahip yabancı
iştirakler kurmak

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-22

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-23

• DYY Nedenleri
• Kazancını artırın ve şirketin değerini artırın
• Yabancı ülke ithalat kısıtlamaları

uygulayabilir

• Ölçek ekonomilerinin yanı sıra daha düşük

üretim ve nakliye maliyetlerinden yararlanın

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-24

ÇUŞ Sermaye Bütçelemesi

• Yerli bir şirketle benzer bir süreç, ancak birkaç

ekstra değişkeni dikkate almalıdır

• Şirketler arası fon akışları: Ana şirketten bağlı

kuruluşa nakit akışları

• Enflasyon oranları: Ana şirketin ve bağlı ortaklığın

ülkesinde farklılık gösterebilir

• Döviz Kurları: Ana ve bağlı ülke arasındaki döviz

kuru proje süresi boyunca değişecektir.

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-25

ÇUŞ Sermaye Bütçelemesi

• Vergi farklılıkları: birçok tür ülkeler arasında

farklılık gösterebilir

• Gelir vergisi oranları
• Ebeveynin ülkesine yapılan havaleler

üzerindeki vergi

• İştirak kârı ve ana şirkete yapılan havale

üzerinde çifte vergilendirme, yabancı vergi
kredisi ile dengelenmiştir

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-26

ÇUŞ Sermaye Bütçelemesi

Nakit akışları: Ana şirket tarafından alınan ve
kaydedilen nakit akışları, bağlı ortaklığın
ülkesindekilerden önemli ölçüde farklı olabilir

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-27

• Sermaye maliyeti: ana ve bağlı ortaklık için

sermaye maliyetindeki fark

• Nihai proje değerlendirmesi: farklılıklar o

kadar önemlidir ki, bir proje bir ülkede kabul
edilebilirken diğerinde kabul edilemez

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-28

ÇUŞ Sermaye Bütçelemesi

Fonların Yeniden Konumlandırılması
Örnekler:
Telif hakları ve lisans ücretleri, fonları şirketin en karlı şekilde

kullanılabilecekleri alanlara yönlendirmek için kullanılabilir

Ana şirkete temettü ödemeleri
Dağıtılan ve dağıtılmayan kazançlar üzerindeki vergi oranları
Ana şirkete iletilen temettüler üzerinden alınan vergiler
Yeniden faturalandırma merkezleri

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-29

ÇUŞ Transfer Fiyatlandırması

•Çok uluslu transfer fiyatlandırması: Ana şirketten bağlı şirkete
veya bağlı ortaklıklar arasında devredilen ürün veya
hizmetlere ilişkin fiyatlar

•Yüksek veya düşük fiyatlar talep ederek para transferini
etkileyebilir

•Bir şirketin karlılığını etkileyebilir

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-30

ÇUŞ Transfer Fiyatlandırması

Devir fiyatındaki değişiklik nedeniyle vergi
yükümlülüğü
DT = (Q · DP · te) – (Q · DP · tm)

DT

= Toplam vergi faturasındaki değişiklik

Q

= tarafından sevk edilen ürün miktarı

E'den (ihracatçı) M'ye (ithalatçı)

DP

= Ürünün fiyatındaki değişiklik

te
= İhracat yapan ülkedeki vergi oranı

Tm
= İthalatçı ülkedeki vergi oranı

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-31

ÇUŞ Transfer Fiyatlandırması

• İç Gelir Yasası bölüm 482, IRS'ye 'hükümetin daha

adil bir sonuç olarak gördüğü şeye ulaşmak için
gelir ve gider rakamlarını değiştirme' yetkisi verir.

• IRS, transfer fiyatlandırmasının 'emsallere uygun'

bir ilişki üzerinden yapılmasını gerektirir.

• Gelişmekte olan ülkeler transfer fiyatlandırmasının

düzenlenmesi alanında daha aktif hale gelmektedir

Copyright ©2014 Pearson Education, Inc. All rights reserved.

13-32

Özet

• Çok uluslu bir şirket sadece yurt içinde değil, dünya

çapında da rekabet etmelidir.

• Firma, ürünlerine olan talebi, tedarik maliyetlerini,

üretkenliklerini ve teknolojideki değişiklikleri
dikkate almalıdır.

• Bir ÇUŞ, iş kararlarında ekonomik faktörleri, politik

faktörleri ve sosyal ve kültürel faktörleri göz
önünde bulundurmalıdır.

• Transfer fiyatlandırması daha yüksek karlar elde

etmek için kullanılabilir, ancak hükümetler bu
faaliyeti daha yakından izlemektedir.