Dopełniacz

Dopełniacz
w języku polskim

By Oleksy Kazakow

Dopełniacz to jeden z przypadków w języku polskim, który najczęściej wyraża:

1. Brak czegoś w zdaniu przeczącym, np. „Nie mam książki.”

2. Przynależność lub związek, np. „Dom Ani.”

3. Część całości, np. „Kawałek chleba.”

4. Zaprzeczanie wykonania czynności, np. "Nie piję wódki".

   Dopełniacz w języku polskim odpowiada na pytania kogo? czego?

Rodzaj nijaki

1.Rzeczowniki zakończone na „-o”:

• duże okno → dużego okna

• małe radio → małego radia

  2.Rzeczowniki zakończone na „-e”:

• szerokie pole → szerokiego pola

• piękne morze → pięknego morza

  3.Rzeczowniki zakończone na „-ę”:

·słabe zwierzę → słabego zwierzęcia

·zielone prosię → zielonego prosięcia

Rodzaj żeński

1.Rzeczowniki zakończone na „-a”

• wysoka kobieta → wysokiej kobiety

•  dobra koleżanka → dobrej koleżanki

• interesująca książka→ interesującej książki

2.Rzeczowniki zakończone na „-ść”

• Końcówka zmienia się na „-ci”.

• miłość → miłości

• młodość → młodości

  3. Rzeczowniki zakończone na spółgłoski

• piękna noc → pięknej nocy

• zimna krew → zimnej krwi

​Rodzaj męski

Końcówkę -a nabierają:
1.Rzeczowniki żywotne:
brat - brata
słoń - słonia (ale wołu, bawołu, piżmowołu)
2. Nazwy części ciała:
nos - nosa
brzuch - brzucha
3. Nazwy miast polskich:
Kraków - Krakowa
Gdańsk - Gdańska (ale dużo niezrozumiałych "ale")

Rodzaj męski

Końcówkę -a nabierają:
4.Nazwy narzędzi i naczyń
młot - młota
widelec - widelca
5.Zakończone na -ak/nik oraz formy zdrobniałe zakończone na -ek, -ik/yk:
czainik - czajnika
ziemniak - ziemniaka
papierek - papierka
kamyk - kamyka

Rodzaj męski

Końcówkę -u nabierają:
1.Nazwy niepoliczalne
piasek - piasku
cukier - cukru
2.Pojęcia abstrakcyjne:
honor - honoru
gniew - gniewu
3. Nazwy zbiorowe:
las - lasu
pułk - pułku

Rodzaj męski

Końcówkę -u nabierają:
4.Nazwy miast niepolskich:
Londyn - Londynu
Rzym - Rzymu
5. Wyrazy obcego pochodzenia:
tramwaj - tramwaju
bar - baru

Przyimki z dopełniaczem

Przyimki takie jak bez, dla, do, od, poza, obok, wśród, wokół, z, znad, spod zawsze wymagają dopełniacza:

• Bez nadziei.

• Dla dzieci.

• Wokół ogrodu.

czasowniki, po których występuje dopełniacz

życzyć, bać się, szukać potrzebować, unikać, pragnąć, zazdrościć, spodziewać się, słuchać, uczyć (się), zapominać, żądać, żałować, pilnować, dotykać (i nie tylko)

ciekawostki o dopełniaczu

• Dopełniacz w zaprzeczeniach: W dawnych formach języka polskiego zdarzało się, że nie używano dopełniacza przy zaprzeczeniach. Dziś "Nie widzę brat" brzmi błędnie, ale kiedyś takie użycie było spotykane!

• Wspólnota z innymi językami słowiańskimi: Dopełniacz jako przypadek występuje także w innych językach słowiańskich, takich jak ukraiński (родовий відмінок) czy czeski. Warto zauważyć, że struktura użycia bywa podobna, ale końcówki często się różnią.

• Zastosowanie z przyimkiem "do": Wyrażenie "do" z dopełniaczem jest tak popularne, że często symbolizuje cel: Idę do domu. Jest to jedno z pierwszych wyrażeń, których uczą się osoby uczące się polskiego.

ćwiczenia

• Bez _______ (cukier) nie mogę pić herbaty.

• To prezent dla _______ (kolega).

• Idziemy do _______ (lekarz).

• Obok _______ (dom) jest sklep.

• Nie ruszaj się bez _______ (paszport)!

Fill in the Blanks

Mam brata, ale nie mam (siostra)

Fill in the Blanks

Lubię herbatę ale nie lubię (kawa)

Fill in the Blanks

Pilnuj (swój nos)!

Fill in the Blanks

Pan Aleksy lubi uczyć (język polski)

Fill in the Blanks

Na festiwal filmów jedziemy do (Gdynia)

Fill in the Blanks

Pijemy kawę bez (cukier)

Fill in the Blanks

W Poznaniu nie ma (gdańska wódka)

Fill in the Blanks

Jan wyjechał do (Białystok)

Fill in the Blanks

Ostatnią zimą nie było ani (mróz) ani (śnieg)

Fill in the Blanks

Prof. Miodek jest z (Wrocław)

Fill in the Blanks

Jasia je barszcz bez (chleb)