adolescencja

Adolescencja

• adolescencja z lac. adolescere- wzrastanie ku dojrzałości

• od ok. 10.-20. r.ż.

• ok.16. r.ż. kryzys tożsamości (Erison, 1968)

• czas intensywnych przemian:

  ->fizjologicznych (mechanizmy endoneurokrynne, OUN- wysyła impulsy do gruczołów endokrynnych)

  ->psychologiczne (emocjonalne i poznawcze)

  -> socjologiczne (wchodzenie w społeczne role osób dorosłych, procesy tworzenia programów życiowych)

Przemiana fizjologiczna

• zmiany w organizmie występują w indywidualnym i zróżnicowanym tempie, ale zawsze w tej samej kolejności

• mózg nie rozrasta się, ale różnicuje funkcjonalnie

• skok pokwitaniowy ( chłopcy-12. i 15. r.ż., u dziewcząt ok 10. a 13. r.ż.)

• podwzgórze wysyła sygnały do szyszynki , która uwalnia hormony nazywane gonadotropinami, a one pobudzają gonady do przyspieszenia produkcji estrogenu u dziewcząt i testosteronu u chłopców

• menstruacja u dziewczynek-> zakończenie skoku pokwitaniowego (uzysanie dojrzałości płciowej)

• u chłopców obecność spermy w moczu, polucje nocne

faza dziecięca (0-10)->nie stwierdza się zwiastunów pokwitania
faza przedpokwitaniowa (10-12)-> rozwój piersi w postaci "pączka", początek rozwoju owłosienia łonowego, zmiany proporcji ciała związane z przyspieszaniem wzrastania
faza pokwitania właściwego (12-14)-> zaawansowanie rozwoju piersi, dalsze zaawansowanie rozwoju owłosienia łonowego, początek owłosienia pachowego, wystąpienie pierwszej miesiączki(w okresie do 2 lat może być nieregularna), mniejsze przyrosty wysokości ciała, sylwetka długokończynowa, zaczyna się sylwetka kobieca, zgrubienie rysów twarzy, młodzieńczy trądzik
faza młodzieńcza (14-16)->dalszy rozwój piersi, owłosienie łonowe przybiera kształt trójkąta, owłosienie pachowe osiąga ostateczną postać, ustalają się regularne miesiączki, zwolnienie tempa przyrostu ciężaru ciała, zaznacza się kobieca topografia podściółki tłuszczowej, sylwetka przybiera kształt typowo kobiecy, wysubtelnienie rysów twarzy

​u dziewcząt

faza dziecięca (0-11)-> nie stwierdza się zwiastunów pokwitania
faza przedpokwitaniowa (11-13)-> powiększenie jąder, rozwój owłosienia łonowego, zmiany proporcji ciała związane z przyspieszeniem wzrastania
faza pokwitania właściwego (13-15)->dalszy intensywny rozwój narządów płciowych, dalsze zaawansowanie rozwoju owłlsienia łonowego, początek owłosienia pachowego, mutacja głosu, mniejsze przyrosty wysokości ciała, długokończynowość, zgrubienie rysów twarzy, młodzieńczy trądzik
faza młodzieńcza (15-17)-> zakończenie rozwoju narządów płciowych, owłosienie łonowe przybiera kształt zbliżony do rombu, owłosienie pachowe osiąga ostateczną postać, głos męski, "jabłko Adama", pojawia się owłosienie na twarzy i innych częściach ciała, znacznie wolniejsze tempo przyrostu wysokości ciała

​u chłopców

fazy dojrzewania płciowego

• zmiany w wyglądzie i czynnościach ciała wpływają na obraz własnej osoby oraz na związane z nim emocje

• uczucia ambiwalentne, niekiedy dezaprobata dla zmian

• wpływ właściwości fizycznych na samoocenę (zderzenie "Ja"cielesne z "Ja" idealne

• zmiany wyglądu ciała oceniane jako ważniejsze przez dziewczęta niż przez chłopców (dziewczęta są bardziej skłonne łączyć wygląd zewnętrzny z właściwościami psychicznymi, u chłopców ważniejsza sprawność i osiągnięcia)

• konsekwencje emocjonalne i społeczne zmian fizycznych u wcześnie i późno dojrzewających (w porównaniu do późno dojrzewających dziewcząt: zawstydzenie zmianami, objawy psychosomatyczne, częstsze kontakty z alkoholem i narkotykami, , wcześniejsze kontakty seksualne, większe ryzyko molestowania, u chłopców wcześnie dojrzewających: bardziej pewni siebie,, swobodni i aktywni, oceniani jako bardziej atrakcyjni)

Zmiany w zakresie emocji

• zwiększone pobudzenie emocjonalne i labilność na skutek procesów neurohormonalnych przekształcających organizm

• lęk społeczny (13-14 r.ż. najwyższy)

• ambiwalencja uczuć

​zmiany w zakresie czynności poznawczych

• przejście ze stadium operacji konkretnych do stadium operacja formalnych (Piaget, 1972)-> można wyróżnić dwie fazy (Broughton, 1983): wczesną (zwiększająca się zdolność hipotetycznego myślenia, świat ujmowany nadmiernie subiektywnie i idealistycznie), późna (konfrontowanie swojego rozumowania z rzeczywistością, przywrócenie intelektualnej równowagi)

• rozwija się myślenie abstrakcyjne i logiczne

• procesy informacyjne przebiegają u dorastających szybciej niż u dzieci: spostrzeżenia bardziej dokładne, wielostronne i ukierunkowane (najwyższa w ciągu życia wrażliwość zmysłów)

• rozwija się uwaga dowolna

• rozwija się pamięć logiczna i dowolna

• wzrost zasobu słownictwa, zrozumienia struktury gramatycznej języka, kultury języka

• monitoring kognitywny (obserwacja i analiza aktywności własnego umysłu)->młodzieńczy egocentryzm (spojrzenie skierowane do wewnątrz)->"wyimaginowana publiczność"

• młodzieńcze marzenia mają charakter życzeniowy, ucieczkowy i kompensacyjny

Rozwój społeczny

• związki rówieśnicze (wymiana myśli, współdziałanie): paczki, grupy, związki przyjaźni

• antagonizm płci- na samym początku dorastania, częściej pozorny

• przyjaźnie zazwyczaj tej samej płci (przyczyniają się do wzmocnienie poczucia własnej wartości, eksploracja tego "kim jestem")

• kultura młodzieżowa- tworzenie przez młodzież własnego świata symboli, obowiązujących norm i wzorów zachowania

• nasilony konformizm względem grupy młodzieżowej

• miłość szczenięca, cielęca i romantyczna (Hurlock, 1965)

• relacje z dorosłymi (konflikty i wpływ rodziców na przebieg dojrzewania)

Open Ended

Co jest powodem konfliktów pomiędzy nastolatkami a ich rodzicami/opiekunami?

Główne rodzaje działalności

• wyznaczanie odległych celów

• zorganizowana i planowana aktywność

• poszerzanie się działalności

• zmiana kierunku aktywności (ku światu wewnętrznemu, następnie ku zagadnieniom społecznym)

• dążenie do przeżyć wzruszających i pięknych

• intensywność w działaniu (oddawanie się bez reszty)

• w czasie wolnym różne formy aktywności indywidualnej i zbiorowej

• formy aktywności zespołowej

• czas poszukiwań

• główną formą aktywności jest uczenie się

​Funkcje grupy rówieśniczej

• zastępowania rodziny

• stabilizacji osobowości

• wzbudzania poczucia własnej wartości

• określania standardów zachowania

• zapewnienia "bezpieczeństwa wynikającego z liczebności"

• rozwijanie społecznych kompetencji

• przyjęcie wzorów do naśladowania

Postawy i przekonania

• autonomia moralna (Piaget, 1967)- postępowanie uzależnia się od opinii otoczenia, natomiast wyznaczają je intencje wynikające z subiektywnej odpowiedzialności

• współdziałanie z rówieśnikami->wewnętrzna potrzeba traktowania innych ludzi, w taki sam sposób w jaki my sami chcielibyśmy być traktowani

• Kohlberg (1984)- konwencjonalny poziom rozwoju moralnego: 1.ocena zachowania wynika z aprobaty społecznej; 2.ocena zachowania oparta jest na prawie i porządku, oraz odczuwany jest szacunek dla autorytetów

• rygoryzm moralny (młodzież bywa pryncypalna i surowa w swoich ocenach)

• idealizm młodzieńczy: idealizm antycypacyjny (idealny obraz rzeczywistości), kompensacyjny (protest, ucieczka od rzeczywistości), normatywny (przyjęta norma, świadomy wybór)

Tożsamość

• Obuchowska (1996a)-> poszukiwanie własnej tożsamości w ciągłości istnienia, w próbach zmieniania siebie, w sprawdzaniu siebie

• Erikson (1968), wg. koncepcji rozwoju psychicznego-> kryzys tożsamości

• Tożsamość syntetyczna-przejmowanie gotowych wzrorów tożsamości ukształtowane przez zbiorowość

• negatywna tożsamość-opozycja w stosunku do przypisanych ról, prowadząca do depersonalizacji i alienacji

Obuchowski (1983, 2000) wyróżnia następujące fazy poszukiwania własnej tożsamości:
1. identyfikacji-> utożsamianie z zewnętrznymi wzorami
2.kosmiczna->rozmach a zarazem chaos w poszukiwaniu celu i sensu życia
3..dojrzałego sensu życia->człowiek potrafi określić siebie i sens swojego istnienia

Identyfikacja jest koniecznym etapem w rozwoju tożsamości!

Rozwój tożsamości można rozpatrywać z punktu widzenia trzech dymensji (Oerter, Montada, 1982):
1.wzrastającej dyferencjacji
2.wzrastającej stabilizacji
3.wzrastającej realistycznej postawy w samoocenie i w tworzeniu koncepcji własnej osoby

Identyfikacja z własną płcią

• kompleks Diany- dorastająca dziewczyna nie chce być kobietą i strojem oraz zachowaniem naśladuje chłopców

• wyniki badań przedstawione przez Oertera wskazują na bardziej jednolity wpływ na tożsamość synów ich identyfikacji z ojcami, niż ma to miejsce w przypadku identyfikacji córek z matkami.

• koncepcja androgyniczna-osoba może posiadać i wyrażać cechy zarówno męskie jak i żeńskie, bez konieczności identyfikowania się z tradycyjnymi stereotypami płci.

Późna adolescencja- wiek młodzieńczy

• wychodzenie z chaosu uczuciowego (uczucia stabilizują się, nabierają indywidualnego wyrazu, następuje rozwój uczuć wyższych np. uczucia estetyczne, moralne, patriotyczne itp.

• rozbudowa związków interpersonalnych (większe zrozumienie dla argumentów rodziców

• rozwija się potrzeba seksualna

• pierwsza miłość

• pierwsze inicjacje seksualne

• postkonwencjonalny poziom rozwoju moralnego wg. Kohlberga (1984)- zinternalizowana moralność, nie oparta na cudzych standardach, Kohlberg wyróżnia dwa stadia: 1. prawa społeczne przeciw prawom indywidualnym, 2. stadium uniwersalnych praw etycznych

• Gurycka (1991)-światopogląd młodzieży zależy od świata w jakim żyje, "czas społeczny" stanowi tworzywo podmiotowego rozumienia świata->badania wykazały, że: pozycja wykształcenia systematycznie rośnie, wzrasta liczba celów, jakie młodzież sobie stawia, wzrasta przekonanie o decydującym wpływie na życie takich negatywnych zjawisk, jak przemoc, nienawiść i egoizm, młodzież wykazuje przekonanie, że sama kształtuje swoje poglądy

• Gurycka wyodrębniła w światopoglądach młodzieży trzy typy dojrzałe: pierwszy-wyraźne tendencje humanistycze, zorientowana podmiotowo, najmniej ceni wartości obywatelskie; drugi-humanizm i konkretność; trzeci-obraz świata zagrożonego: o ludzkim losie decyduje przemoc

• 10 typów orientacji społecznych charakteryzujących polską młodzież (Galas, 1994): konformizm, autorytaryzm, patriotyzm, optymizm, orientacja proreformatorska, poczucie anomii, lęk, poczucie deprywacji, roszczeniowy egalitaryzm, przedsiębiorczy pragmatyzm

• w badaniach Przecławskiej (1997) najwyższe wskaźniki wyborów przypadały takim wartościom, jak "odwzajemniona miłość i szczęśliwe życie rodzinne" (74,6%)

"Dojrzewanie"

1.Rozwój emocjonalny
2.Rozwój poznawczy
3.Rozwój społeczny










Jamie Miller, 13l.