Цахилгаанжих үзэгдэл

​Цахилгаанжих үзэгдэл

Э.Өлзийсайхан

8-р анги

Home

Open in new tab

Copy link

1753 онд Америкийн нэрт улс төрч, физикч Бенджамин Франклин аянгатай борооны үед цахилгаан ниргэлэг явуулж аянга нь цахилгаантай нэгэн ижил болохыг анх тогтоосон юм.
Аянгатай борооны үүл нь хэдэн километр зузаан байдаг. Ийм үүлний дотор температурын огцом уналт үүсдэг. Үүний улмаас үүлний дээд хэсэгт мөсөн ширхгүүд бий болж хүндрэн доош унаж эхэлдэг. Үүлэн дэх мөсний жижиг талстууд усан дусалтай шүргэлцэж цахилгаанждаг байна.​

​Байгаль дээрх цахилгааны үзэгдэл бол “АЯНГА' гэсэн.

Эртний Грект хувыг ноосоор үрэхэд хөнгөн биесийг татах чадвартай болдгийг мэддэг байв. Грекээр хувыг электрон гэдэг.
XIX зууны сүүлээр цахилгаанжсан хувны шинжбодисын бүтцэд ордог нэгэн эгэл бөөмийн илүүдэлтэй холбоотой болохыг илрүүлж түүнийг электрон гэж нэрлэжээ.

​Цахилгаанжсан бие хөнгөн биеийг татна.

Ноосон эдлэлээр үрсэн хуванцар бие хөнгөн зүйлийг татах чадвартай болсон байна. Үүнийг физикт цахилгаанжсан байна, цэнэгжсэн байна гэж ярьдаг.

Цахилгаанжих гэж юу вэ?

​Цахилгаан цэнэгтэй болох

Бие цахилгаанжсан эсэхийг хэрхэн мэдэх вэ?

Электроскопыг бие цахилгаанжсан эсэхийг шалгахад ашигладаг. Электроскопын үндсэн хэсэг нь дамжуулагч бөмбөрцөг, металл гол дээр бэхэлсэн нимгэн, хөнгөн хоёр цаасан дэлбээ юм.
Цэнэглэгдсэн савааг электроскопын дамжуулагч бөмбөрцөгт шүргүүлэх эсвэл шүргүүлэхгүйгээр ойртуулахад багажийн дэлбээ хоёр тохиолдолд хоёуланд нь дэрвийнэ.

​Цахилгаанжсан биес хэрхэн үйлчилдэг вэ?

Эсрэгээр цахилгаанжсан хоёр бие хоорондоо таталцдаг. Ижилхэн сөрөг болон эергээр цахилгаанжсан хоёр бие хоорондоо түлхэлцдэг.

Цахилгаанжсан биеийг цахилгаан саармаг биед ойртуулахад цахилгаан саармаг байсан биеийн цэнэгийн түгэлтэнд өөрчлөлт орно.
Цэнэглэгдсэн биеийн үйлчлэлээр цахилгаан саармаг биеийн электронууд бие дотроо шилжин хөдөлснөөр эерэг, сөрөг цэнэгүүдийн ялгарал үүсдэг. Энэ үзэгдлийг физикт туйлшрах гэнэ.

Хэрхэн цахилгаанжуулах вэ?

Бид юу мэдсэн бэ

Multiple Choice

Цахилгаан ба аянга нь ижил зүйл гэдгийг анх хэн баталсан бэ?

• Исаак Ньютон

• Альберт Эйнштейн

• Никола Тесла

• Бенжамин Франклин

Multiple Choice

Хуванцар савааг ноосоор үрэхэд ямар бөөм шилжих вэ?

• Протон

• Атомууд бүхэлдээ

• Электрон

• Нейтрон

Multiple Choice

Цахилгаан цахих үед хийн хамгийн ихээр цэнэглэгддэг шалтгаан юу вэ?

• Мөсний ширхэг ба усны дусал мөргөлдөхөд цахилгаанжих

• Газар дэлхийн соронзон талбай

• Нарны гэрэл

• Агаарын гүйдэл

Multiple Choice

Цэнэгтэй биеийн ойролцоо байгаа цахилгаан саармаг бие яагаад татагдах вэ?

• Бие халж цахилгаанжин

• Цэнэгийн туйлшрал үүсдэг

• Гравитацаар татагдана

• Бие соронзлогдоно

Multiple Choice

Цахилгаанжсан савааг электроскопын бөмбөлөгт ойртуулахад дэлбээнүүд салж эхэлсэн бол энэ юуг харуулж байна вэ?

• Бие хөндийрсөн байна

• Бие халсан байна

• Бие соронзлогдсон байна

• Бие цахилгаанжсан байна

Multiple Choice

Хоосон нейлон хувцас тайлахад биед наалдах нь ямар үзэгдэлтэй холбоотой вэ?

• Цахилгаанжих үзэгдэл

• Гравитаци

• Хөдөлгөөн

• Дулаан дамжуулалт

Multiple Choice

"Бөмбөлөг таны цээж рүү татагдаж, наалдлаа. Тэгвэл бөмбөлөг нь таны цээжтэй эсрэг цэнэгтэй байна уу, эсвэл ижил цэнэгтэй байна уу?"

• Эсрэг цэнэгтэй

• Ижил цэнэгтэй

Multiple Choice

Цаасны өөдөснүүд бөмбөлгийн гадаргуу руу татагдаж байна. Цаасны өөдөснүүдийг бөмбөлөг рүү юу татаж байна вэ?

• Үрэлт

• Цахилгаанстатик

• Соронзон

• Потенциал энерги

Гэрийн даалгавар

1. Сурах бичгийн 80-83-р хуудсыг унших

2. Сурах бичгийн 84-р хуудасны даалгаварыг дэвтэртээ зураад хийх

3. Цахилгаанжих үзэгдлийг ашигласан жишээ 3-г бичих

Хичээлдээ идэвхтэй оролцсонд баярлалаа.