Bizidunen osagai kimikoak

Izaki bizidunak eta materia bizigabea osatzen duten elementu kimikoak EZ dira berdinak.

• Zuzen
• Oker

Izaki bizidunak eta materia bizigabea osatzen duten elementu kimikoak berberak dira, aldatzen dena elementuen PROPORTZIOA da.

• Zuzen
• Oker

Bizidunen osagai diren elementu kimiko (bioelementuak) nagusiak...

• C, N, O eta P dira
• C, H, O, N eta gatz mineralak
• C, H, O eta N dira
• P eta S dira

C, H, N eta O rekin batera, fosforoa (P) eta azufrea (S) ere oso garrantzitsuak dira, zeluletan aurkitzen diren elementuen %99 baitdira guztira.

• Zuzen
• Oker

Bioelementu nagusiak baino kopuru txikiagotan aurkitu ditzakegun beste elementu kimiko behar-beharrezkoak bizitzarako oligoelementuak deitzen dira eta honako hauek dira: Ca, Na, K, Mg, Cl, Fe, I, Cu, F

• Zuzen
• Oker

Bioelementuak elkartzerakoan biomolekulak sortzen dira eta hauek hurrengo taldeetan sailkatu daitezke:

• Gluzidoak, lipidoak, azido nukleikoak, bitaminak eta proteinak.

• Ura eta gatz-mineralak

• Substantzia ez organikoak eta substantzia organikoak

• Substantzia ez organikoak eta gluzidoak eta lipidoak.

Substantzia ez organikoen artean ura eta gatz-mineralak daude. Zeintzuk dira bere funtzio nagusiak?

• Ura energia lortzeko eta gordetzeko erabiltzen dute zelulek batez ere.

  Gatz-mineralek, berriz, funtzio-estrukturala betetzen dute, bizidunen maskorrak eta hezurdurak eratuz.

• Ura zelulen barruko substantzia da eta erreakzio kimikoak ahalbideratzen ditu.

  Gatz-mineralak hemoglobina molekulan agertzen dira, nerbio-bulkadaren transmisioan parte hartzen dute eta presio osmotikoa sortzen dute baina ez dute funtzio-estrukturalik.

• Ura zelulen barruko substantzia da eta zeluletan gertatzen diren erreakzio kimikoak ahalbideratzen ditu.

  Gatz-mineralak bizidunen atal solidoak osatzen dituzte (maskorrak, hezurdura, etab), presio osmotikoa sortzen dute, nerbio-bulkadaren transmisioa ahalbideratzen dute, ...

Substantzia organikoen artean gluzidoak, lipidoak, proteinak, bitaminak eta azido nukleikoak daude.
Gluzidoei dagokionez...

• Karbohidratoak edo azukreak, C, H eta O-z osatuta daude.
  Bi funtzio nagusi dituzte: zelulen osagai dira (funtzio estrukturala: zelulosa edo kitina molekulak eratzen dituzte) eta energia "gordetzen" duten molekulak dira (almidoia edo glukogenoa esate baterako)
• Azukreak dira, guztiak zapore gozoa daukate eta uretan disolbagarriak dira. Adibidez: glukosa, sakarosa, laktosa, almidoia, etab.
• Bere monomeroak monosakaridoak dira. Monosakarido hauek lot daitezke disakaridoak sortzeko baina ezin dira hiru monosakarido baino gehiago elkartu. Beraz, polisakaridoak gizakiak laborategian egindako molekulak dira eta osasunerako kaltegarriak dira.

Substantzia organikoen artean gluzidoak, lipidoak, proteinak, bitaminak eta azido nukleikoak daude.
Lipidoei dagokionez...

• Gantzak edo koipeak, gluzidoak bezala, substantzia energetikoak dira baina hobe da azukreak kontsumitzea lipidoak baino, azken hauek epe luzerako gordetzen dutelako energia.
• Gluzidoak bezala, bi funtzio nagusi dute: energetikoa (epe luzerako energia-gordailu dira) eta, disolbagarriak EZ direnez, zelularen mintz-plasmatikoa eratzen dute (funtzio estrukturala)
• Lipidoen artean gantz-azidoak eta kolesterola dira ezagunenak.
  Gluzidoak bezala C, H eta O-z osaturik daude nagusiki eta epe luzerako gordetako erregaiak dira (funtzio energetikoa besterik ez daukate).

Substantzia organikoen artean gluzidoak, lipidoak, proteinak, bitaminak eta azido nukleikoak daude.
Proteinei dagokionez...

• Entzimak dira, mota asko daude eta bakoitzak erreakzio kimiko batean hartzen du parte.
• C, H, O eta N-az gain, sufrea (S) aurkitu dezakegu proteina batzuetan. Funtzio asko betetzen dituzten biomolekulak dira: estrukturala, defentsa, garraioa, mugimendua, entzimatikoa, etab.
• Proteina berezi batzuk, antigorputzak eta bitaminak, birusetatik eta bakterioetatik babesten gaituzte.