Կոմիտաս

1896 թվականին Խրիմյան Հայրիկի միջնորդությամբ Ալեքսանդր Մանթաշյանցը հանձն է առնում Կոմիտասին Բեռլին ուղարկելու և կրթություն ստանալու ծախսերը։ Մի քանի ամիս անց նա հասնում է Բեռլին, որտեղ միաժամանակ երկու բուհ է ընդունվում և երկուսն էլ մեծ հաջողությամբ ավարտում։ Նշվածներից ո՞ր հաստատությունում չի սովորել Կոմիտասը․

• Բեռլինի արքունական կոնսերվատորիա

• Ֆրիդրիխ Վիլհելմի անվան արքունական համալսարան

• Ռիխարդ Շմիդտի կոնսրվատորիա

Կոմիտասը հայ ազգային երաժշտության առանձնահատկությունները հասկանալու և փոխազդեցությունները պարզելու համար ուսումնասիրել է նաև հայերի հարևան ժողովուրդների ժողովրդական երգերն ու եղանակները, իսկ միջազգային լսարաններում ցույց էր տալիս հայկականի ու դրանց միջև եղած տարբերությունները։ Ըստ տեղեկությունների, Բեռլինի համալսարանում Կոմիտասի դիպլոմային աշխատանքը նվիրված է եղել՝

• ասորական երաժշտությանը

• քրդական երաժշտությանը

• վրացական երաժշտությանը

Կոմիտասը բանահավաքային գործունեության ընթացքում արել է նաև ազգագրական դիտարկումներ, իսկ հնագետ Արսեն Բոբոխյանի հավաստմամբ՝ նրա գործունեությունը զգալի առնչություններ ունի նաև հնագիտության հետ։ Օրինակ, հայտնի է, որ Կոմիտասն առաջիններից մեկն է տեսել ժայռապատկերները։ Իսկ 1908 թ․ Կոմիտասն իր երգչախմբի և պատմաբան Հակոբ Մանանդյանի հետ այցելում է Անի, որտեղ Ն․ Մառի ղեկավարությամբ հնագիտական պեղումներ էին արվում։ Ո՞րն էր Անի այցելության հիմնական նպատակը․

• Իր սաների հետ միասին լսել է Անիի պատմության մասին Հ. Մանանդյանի և Ն. Մառի դասախոսությունները:

• Հնագետների համար դասախոսություն է կարդացել հայ երաժշտության վերաբերյալ:

• Հնագետների ներկայությամբ ներկայացրել է իր մշակած Պատարագը:

Կոմիտասը համոզված էր, որ հայ ժողովրդական և հոգևոր երաժշտությունը «քույր-եղբայր են»՝ նույն արմատն ու կազմությունն ունեն և քննադատում էր նրանց, ովքեր մակերեսային և սխալ պատկերացումների հիման վրա հայ երաժշտության այդ երկու տեսակները լրիվ տարբեր էին համարում։ Ըստ Կոմիտասի՝ այդ թյուրիմացության գլխավոր պատճառն է.

• Ժողովրդական երաժշտությունը թուրքական և պարսկական երաժշտությունների ազդեցությամբ փոփոխվել է, կորցրել է ազգային ոգին:

• Կ.Պոլսի հոգևորականները մեծահարուստներին հաճոյանալու համար սկսել են հայակական եղանակները կլկլացնել, որոնք էլ կորցրել են հայկական ոճը:

• Թուրքական և պարսկական երաժշտությունը ազդվել են հայ ժողովրդականից, և այդպես համարողները չէին տարբերում հայ և օտար ժողովրդական եղանակները:

Կոմիտասն իր կոմպոզիտորական գործունեության ընթացքում ունեցել է 4 օպերային ստեղծագործությունների ստեղծման մտահղացումներ և ձեռնարկել է որոշ աշխատանքներ, որոնք բոլորն էլ ցավոք անավարտ են մնացել։ Ընտրեք այն շարքը, որտեղ նշված թեմաներով Կոմիտասը չի ստեղծագործել։

• «Սասունցի Դավիթ», «Անուշ»

• «Քաղաքավարության վնասները», «Վարդան»

• «Ուստա Կարո», «Մեծապատիվ մուրացկաններ»

Մի անգամ Կոմիտասը ֆրանսիացի հայտնի հայագետ Ֆրեդերիկ Մակլերին նկարագրել է, թե ինչպես են ծնվում գեղջկական երգերը, և ինչպես է ինքը գրառում դրանք։ Կոմիտասը բերում է «Աման, Թելո» երգի օրինակը, որը նա գրառել էր Շիրակի Հառիճ գյուղում։ Փորձեք պատասխանել, թե ինչպես էր Կոմիտասը հավաքում ժողովրդական երաժշտության նմուշները․

• Հերթով հյուրընկալվում էր գյուղական տներում, խնդրում երգել տարբեր երգեր, գրառում էր դրանք:

• Երբեմն գրառում էր հենց բնական միջավայրում, օրինակ, ցորեն կալսող գյուղացու երգը կալում, նրա շուրթերից:

• Երկու եղանակով էլ հավաքագրում էր:

Իր բարեկամներից մեկին ուղղված հետևյալ նամակում Կոմիտասը ստեղծագործական համագործակցության հարցերը քննարկում է հետևյալ ոճով․ «․․․ Էջմիածին չեկար, մոծակից վախեցար. էդ պիծի մոծակն ի՞նչ է, որ մարդս նորանեն վախենա, ես քեզ այնպիսի տեղ տայի, որ մոծակ չէ՝ մոծակի աղբերն իր ճտերով չէր կարող մուտք գործել: Բան չունեմ ասելու: Ուզում ես Դիլիջան, բարի՛. դաշնամուրի հոգ մի՛ անիր. իմ գալու կամ քո գալուդ նպատակն է լինելու միայն կազմել լիբրետտոն»։ Ու՞մ էր ուղղված նամակը․

• Մանուկ Աբեղյանին

• Հովհաննես Թումանյանին

• Մակար Եկմալյանին

1909 թ․ Կոմիտասը պաշտոնապես դիմում է Մատթեոս Իզմիրլյան կաթողիկոսին՝ խնդրելով ազատել իրեն Ս․ Էջմիածնի միաբանությունից, նամակն անպատասխան է մնում, իսկ հաջորդ տարի նա թողնում է Էջմիածինը և տեղափոխվում Կ․ Պոլիս։ Ո՞րն էր Հայաստանից հեռանալու և Կ․ Պոլիս տեղափոխվելու հիմնական պատճառը․

• Խրիմյան Հայրիկի մահից հետո հետադեմ հոգևորականները սկսում են խանգարել նրա գործունեությանը:

• Նա Կ.Պոլսում կոնսերվատորիա բացելու հրավեր էր ստացել և ընդունել:

• Պարզապես որոշել էր հրաժարվել հոգևորականի կոչումից, ապրել աշխարհականի կյանքով:

Կոմիտասը Ժողովրդական երգերը համարում էր ժողովրդի հույզերի ու մտորումների հարազատ թարգման հանդիսացող բարձրարվեստ ստեղծագործություններ, որոնց մեջ դրոշմված է «գեղջուկ կյանքի լրիվ պատկերը․․․շինականի կյանքի մութն ու լույսը, գործն ու հույսը»։ Ժողովրդական երգերը նա բաժանում էր 6 հիմնական տեսակների։ Ընտրեք այն շարքը, որտեղ նշված տեսակները Կոմիտասը չի առանձնացրել․

• Մանկական երգեր, աշխատանքի երգեր:

• Սիրերգեր, բերքահավաքի երգեր:

• Հարսանեկան երգեր, պարերգեր:

Հայտնի է, որ Կոմիտասը, բացի բանահավաք և կոմպոզիտոր լինելուց, նաև մեծ երաժշտագետ էր։ Սակայն քչերին է հայտնի, որ նա երեք հոդված է գրել նաև եվրոպացի նշանավոր կոմպոզիտորների ու նրանց ստեղծագործության մասին։ Որո՞նք են այդ կոմպոզիտորները․

• Վերդի, Լիստ, Վագներ

• Դեբյուսին, Բեռլիոզ, Սեն-Սանս

• Բեթհովեն, Շտրաուս, Բրամս