§ 8. Ауа және оның құрамы

1774 жылы француз ғалымы А.Лавуазье

ауаның ..................,....................... тұратын газдар қоспасы

екенін дәлелдеді

• 4/5 бөлігі азоттан,

• 1/5 бөлігі (көлемібойынша) оттектен

• 3/5 бөлігі азоттан,

• 2/5 бөлігі (көлемібойынша) оттектен

XIX ғасырдың соңындағы зерттеулер ауа

құрамына оттек пен азоттан басқа 5 түрлі

газ:

• гелий He,

• неон Ne,

• аргон Ar,

• криптон Kr,

• ксенон Xe

Азоттың ауа құрамындағы көлемдік үлесі және массалық массалық үлестері:

• 78,08

• 75,50

• 20,95

• 23,10

Инертті газдар (негізінен, аргон) көлемдік және массалық үлесі:

• 0,94

• 1,30

• 0,49

• 3,10

Көмірқышқыл газы (CO2) мен су буының мөлшері әртүрлі жағдайға байланысты өзгеріп тұрады. Мысалы, аya райының ылғалды және жылы кезінде ..........................құрғақ және суық кездерде .......болады.

• су буы көптеу,

• аздау

• буы көптеу,

• су көптеу,

Жану процесінің нәтижесінде көміртек (IV) оксидінің мөлшері көбейіп, .........................

• оттек азаяды.

• оттек көбейеді..

• оттек тұрақты болады

• оттек тұрақсыз болады

Табиғаттағы әртүрлі құбылыстардың нәтижесінде, мысалы, жер сілкінгенде, жанар тау атқылағанда, отын жанғанда өндіріс орындарынан ауаға азот оксидтері: .........,..............күкірт оксидтері:.................,........газдары бөлінеді.

• NO,

• NO₂,

• SO₂,

• күкіртсутек H₂S

• SO₃

Қазіргі кезде әсіресе ірі қалаларда қорша ған ортаға бөлінетін зиянды заттардың жар тысынан көбі автомобильдер үлесіне тиесілі. Орта есеппен алғанда, жылына .................... әр автомобиль 2 т отын жағып, .........................................оның ішінде 4,5 т оттек жұмсайды. Бұл адамға қажет ............................................көп.

• 15 мың шақырым жүретін

• оған 26—30 т ауа,

• оттектің мөлшерінен 50 есе

• 16 мың шақырым жүретін

Елімізде қоршаған ортаны қорғау және экологиялық жағдайды жақсарту мақсатында ҚР Үкіметі .......................................қабылдады. Осы бағдарлама аясында Қазақстанда соңғы жылдары ................................., ................................................. қалпына келтірілді. Бұл бағдарлама орман өртін болдырмауды және .................. ...................................................................келтіруді қарастырып отыр.

• “Жасыл ел” бағдарламасын

• 3 млн­нан артық ағаштармен бұталар отырғызылып,

• 200 мыңдай саябақ пен шағын бақтар

• 145,18 мың га жердің орманын қалпына

Ауаның құрамында көлемі бойынша .................., ...............,.......................және басқа газдар кез деседі.

Ауа құрамында жоғарыда айтылған жай заттардан басқа мөлшері өзгеріп отыратын ....................... болады.

• 78% азот,

• 21% оттек,

• 1% инертті

• көмірқышқыл газы және су буы