LATIHAN PAT

Istilah gerong ing

kasusastran Jawa kagunakake kanggo ....

• barengi gendhing

• swaraning gendhing

• nabuh gamelan

• lelagoning gendhing

• bukak gendhing

Tembang

macapat ing serat Wedhatama iku saliyane mawa paugeran uga migunakake basa

rinengga satemah kapenak ditembangake

apadene dirungokake. Basa rinengga kuwi basa kang digawe endah. Dene endahing

basa kasebut ing antarane bisa katitik saka panganggone tembung garba ing

rakitaning ukara. Tembung garba yaiku tembung loro utawa luwih kang

didadekake siji kanthi ngurangi cacahe wanda. Tembung garba ing tembang,

kajaba dadekake supaya endah uga kanggo ngepasake cacahing wanda ing saben

gatra. Tembung kang kena digarba (didadekake siji) iku mung tembung-tembung

pungkasaning karo tembung kang wewatone nggarba. ing antarane kaya tuladha

ing ngisor, yaiku ....

• sedya +

  arsa à sedyarsa

• nara +

  utama à narotama

• siti +

  inggil à sitinggil

• suka +

  ing à sukeng

• lagi +

  antuk à lagyantuk

Isine tembang

macapat serat Wedhatama iku pranyata ngemot piwulang luhur. Piwulang kang

mapan ana ing serat Wedhatama pupuh Pangkur ....

• Ngilmu

  kang sampurna, kang dadi pathokaning kanggo manungsa, yaiku babagan sopan

  santun. Syarat utama kanggo duweni, yaiku ati-ati utawa mawas diri. Manungsa

  kang kasil mawas diri utawa ati-ati anggone nglakoni urip ana ing alam donya

  bakal tentrem.

• Rasa

  nepsu kang kudu diatur kanggo tujuan kang luhur, ngadohi tumindak kang ala,

  ngerti lan bisa milah-milah ngendi wae kang sae lan kang ora dibutuhake, uga

  ngabekti marang tiyang sepuh.

• Rasa

  sukur dhumateng Gusti Allah kang Maha Agung kanthi suci ing batin, ngadohi

  watak angkara murka lan sifat ngendel-ngendelake, sarta tekun nglakoni

  sembahyang.

• Pikolehe

  saka tumindak ngati-ati, tegese yaiku salah sawijining pemimpin teladan sumeh

  lan tresna marang kawulane lan asring nglakoni pasa, ananging ngadohi marang

  kawulane.

• Kawicaksanan

  sejati ora ketara ana sawijining papan panggonan, kawicaksanan kasebut kudu

  kelakon. Legawa utawa lila atine lan pasrah, sabar tulus ikhlas lan sumanah

  dhumateng Gusti Allah.

Filsafat

kauripaning serat Wedhatama gambarake cakra manggilinganing tiyang, awit ….

• bayi nganti tuwek

• lair nganti mati

• isuk tumeka bengi

• rikala jaman

  semanan tumeka saiki

• gingsir teka

  angslup

Tanggapan mujudake

katrangan lisan apadene tulisan kanthi ancas kanggo aweh panemu utawa

jlentrehake sawijining bab kang wis diandharake. Carane aweh tanggapan kang

becik, yaiku ....

• diandharake kanthi

  basa lan sikap kang becik

• diandharake tanpa

  pawadan sing nemu nalar

• diandharake kanthi

  ngayawara

• diandharake kanthi

  tujuwan ngasorake pribadine wong liya

• diandharake kanthi

  duweni sarujuk

Kanggo mangerteni

isine tembang kudu digancarake luwih dhisik. Sing diarani gancaran yaiku ....

• bausastra

• prosa (karangan

  bebas)

• pada

• bait

• gatra

Cara gampang nulis

tembang macapat ....

• Gawe kumpulan

  tembang jumbuh karo gagasan

• nulis paugeraning

  tembung

• nata

  tembang-tembang miturut paugeran

• nemtokake gagasan

  sing arep ditulis dadi tembang

• yen wus awujud

  wanda banjur wacanen

Serat wedhatama

duweni teges ....

• Sawijining susastra

  kang ngemot kawruh piwulang kautaman uga kaluhuran uripe manungsa.

• Kasusastran kang

  nyinau babagan kautamaning bebrayan.

• Tuwuh saka rasa

  pangrasa kang kudu diantebi.

• Mrangguli ruwet

  renteng sakabehe kasunyatan

• Susastra kang

  ngemot tata krama.

Lelagon utawa

tembang macapat iku bisa diarani endah lan kepenak dirungokake menawa laras

lan laras. Lire, diarani leres menawa tembange pas guru gatra, guru wilangan,

lan guru lagune. Dene diarani laras manawa ....

• ora kudu mangerteni

  istilah-istilah ing tembang macapat.

• prelu migunakake

  tembung kang endah kareben kepenak dirungokake

• anggone nglagokake

  wis pas lan jumbuh karo titi laras gamelan Jawa

• ngembangake gagasan

  kanthi nulis tembang

• ngudhari rakitaning

  tembung garba

Tetembungan (lirik/

syair) utawa unen-unen kang dianggo ing sajroning tembang, diarani ....

• laras

• titi laras

• cakepan

• pathet

• irama