3. ÜNİTE KTT

14. yüzyılda İtalya'da doğan, insanı evrende tek ve en yüce değer sayan, insanı geliştirme ve yüceltme amacını güden düşünce akımıdır. Kilise ve devlet baskısına dayanan Ortaçağ zihniyetine tepki olarak doğmuştur. İnsanın varlığını ve değerlerini düşüncenin odağına koyan, aklı bütün sorunların çözümünde temel ilke olarak benimseyen Rönesans akımıdır.

Parçada sözü edilen akım aşağıdakilerden hangisidir?

• Kartezyen felsefe

• Pozitivizm

• Rasyonalizm

• Realizm

• Hümanizm

Descartes mutlak doğru bilgiye açık ve seçik bir biçimde bilinmeyen her şeyden şüphe ederek ve adım adım ilerleyerek ulaşılabileceğini söyler. Bu tür bir bilgiye ulaşmak için her şeyden kuşku duymaya, kendini açık seçik duyurmayan her şeyi reddetmeye karar verir. Bu noktada kuşku duymayacağı tek bir şey olduğunu söyler: “Kuşku duyduğumdan kuşku duymadığım gerçektir.”

Bu parçadan hareketle Descartes ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

• Kuşkuyu amaç edindiği

• İki farklı töz kabul ettiği

• Açık seçik mutlak bilgiye ulaşabildiği

• Apriori bilgilerin varlığını kabul ettiği

• Nesneler dünyasının varlığını araştırdığı

Descartes modern düşünceyi başlatan bir yönelime sahiptir: “İyi bir yargı verme ve doğruyu yanlıştan ayırt etme gücü, (tam olarak söylemek gerekirse sağduyu veya akıl olarak adlandırılan güç), doğal olarak bütün insanlarda eşittir”. Bütün insanlara eşit olarak dağılan bir yargılama ve ayırt etme gücü biçiminde akıl, modern akıl düşüncesinin başlangıcıdır.

Descartes’ın, modern felsefenin kaynağı olarak düşünülmesinin nedeni hangi seçenekte kapsamlı olarak verilmiştir?

• Özneyi akıl yolu ile doğru bilgiye ulaşabilen bir varlık olarak epistemolojinin merkezine yerleştirilmiş olması

• Aklın tüm insanlarda doğuştan var olduğu düşüncesi

• Tanrının insanlara bildirdiği doğrulara, akıl sahibi bir varlık olan insanın bu yetisi ile ulaşabilmesi

• Akıl ve inancı birbirinden kesin olarak ayırması

• Tüm insanlarda aklın ortak olarak var olduğu fikri

Spinoza'ya göre, eğer aşağı doğru akan bir su düşünebilen bir varlık olsaydı, kendi özgür istenci ve iradesiyle aşağı doğru akmakta olduğunu düşünürdü. Karar verme durumumuzu başka bir açıdan da özgürlük olarak kabul edemeyiz. Çünkü kararlarımız çoğunlukla hafıza denilen yapının etkileriyle oluşur. Spinoza'ya göre hafızaya hâkim olabildiğimiz söylenemez. Spinoza için özgürlük, insanın kendi doğasında mevcut olan zorunluluklara uyması durumudur.

Bu parçaya göre özgürlük aşağıdaki ifadelerden hangisiyle açıklanabilir?

• Hafızayı kullanmadır.

• Doğayla bütünleşmektir.

• Hafızaya hakim olmaya çalışmaktır.

• Zorunluluğun tanınmasıdır.

• Çevreye uyum sağlamaktır.

Hobbes, devletin oluşum felsefesini "İnsan, insanın kurdudur." düşüncesine dayanarak ortaya koymuştur. Herkesin herkesle savaşı durumu bireye yarar sağlamaz. Bu durum bireyin çıkarlarını engeller. Bireyler bu durumdan kurtulmak ister. Böylelikle eylemlerinin kaynağı olan kendini sevme ve varlığını devam ettirme içgüdüsü ortaya çıkar. Bu süreç kendinden üstün bir yapı olan devlete toplum sözleşmesi ile gönüllü bir teslimiyeti getirir.

Hobbes'a göre devletin ortaya çıkışını sağlayan neden aşağıdakilerden hangisidir?

• İnsanın güce sahip olmayı istemesi

• İnsanın varlığını devam ettirme isteği

• İnsanın kötüden uzaklaşma isteği

• İnsanın toplumsal barışı sağlama isteği

• İnsanın ahlaklı bir topluma ulaşma isteği

"Bilmek, egemen olmaktır." Ne var ki nedensel yasaların bilgisine ulaşmanın önünde engeller bulunmaktadır. İnsan zihni boş düşüncelerle, kuruntularla dolup taşmaktadır. Bacon doğayı anlamaya çalışırken acele kestirimlerde bulunmamıza yol açan yanlış kanı ve önyargılara dayalı düşünceleri "zihnin putları" diye adlandırır. İnsanoğlu doğayı kendi gerçekliği içinde kavrayıp doğru bilgilere ulaşmak istiyorsa ilk yapması gereken şey, zihnine yer etmiş bu putlardan kurtulmaktır. Bu putlardan uzaklaşmadıkça doğaya egemen olma ülküsü boş bir hayalden öteye geçemez.

Bacon'ın bu görüşlerinden hareketle aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez?

• Doğayı olduğu gibi bilmek güçtür.

• Bilgi insana güç kazandırır.

• Doğayı bilmek için zihindeki engellerden kurtulmamız gerekir.

• Zihnimizdeki kanılar doğayı anlamayı kolaylaştırır.

• İnsanın doğaya egemen olma ülküsü vardır.

Filozoflar, bazı eserleriyle akıl ve yaratıcı düşünceyi birleştirerek yeni bir toplum düzeni hayal etmişlerdir. Tasarlanan birçok düzende toplumlar özgürlükten, adaletten ve eşitlikten beslenirler. Bu tür tasarıları yapan filozoflar, hayal güçleriyle gerçekleşmesi mümkün olmayacak bir devlet ve toplum tasarımını ortaya koymuşlardır.

Bu parçada, siyaset felsefesinin aşağıdaki hangi temel kavramı ele alınmıştır?

• Ütopya

• Meşruiyet

• Egemenlik

• Bürokrasi

• Devlet

Montesquieu'ya göre cumhuriyet, monarşi ve despotizm olmak üzere üç yönetim biçimi vardır. Bir kişi, toplumu belli temel yasalara göre yönetiyorsa orada monarşi, yasasız tek kişinin yönetimi söz konusuysa despotizm görülür. Cumhuriyet yönetiminde ise egemenliği elinde bulunduran halk, temsilciler aracılığıyla yönetme yetkisini kullanır.

Buna göre yönetim biçimlerini ayırmak için kullanılan ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?

• Egemenliği elinde bulunduranların kim olduğu

• Yönetimin doğal duruma göre nasıl yapılandığı

• Yetki kullanımında halkın tercihinin hangi yönde olduğu

• İktidarın gücünün bir kişiye dayandığı

• Yönetme yetkisinin kim tarafından ve neye dayanarak uygulandığı

Newton yaptığı çalışmalar konusunda şu sözleri söyler: “Bilimsel öngörülerde bulunabiliyor olmamı, doğayı insanlara tanıtabilmemi, bilimde yeni bakış açıları getirebilmemi kısacası bunların her birini omuzlarında yükseldiğim kişilere borçluyum.”

Newton bu sözlerinde bilimin aşağıdaki özelliklerinden hangisini vurgulamıştır?

• Olgusallık

• Nedensellik

• Birikimlilik

• Nesnellik

• Seçicilik

Galileo’nun Güneş merkezli evren kuramı ölümünden yıllar sonra bile kiliseyi huzursuz etmeye devam etmiştir. 18. yüzyılın ortalarında, ancak 100 yılı aşkın bir süre sonra Galileo’nun kuramı onaylanmış ve kabul görmeye başlamıştır.

Bu açıklamadan hareketle aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılabilir?

• Bilimsel kuramların doğrusal bir hızla ilerlediği

• Bilimsel gelişmelerin ortaya çıktığı çağda ön yargı ile karşılanabileceği

• Bilimde ölçütün doğrulanabilirlik olduğu

• Bilimsel gelişmelere yeni buluşların ivme kazandırdığı

• Bilim insanlarının mantık ilkelerine göre hareket ettiği