Seni Budaya & Bahasa Jawa Kelas XI

Serat Wedhatama iku kaanggit dening

• Mangkunagara III

• Mangkunegara IV

• Mangkunegara VI

• Pakubuwana IV

• Hamengkubuwana IV

Watake tembang gambuh yaiku

• Sereng

• Nantang

• Grapyak

• Luwes

• Lucu

Guru lagu lan guru wilangan tembang gambuh yaiku

• 7u, 11u, 12i, 8u, 8o

• 7u, 10u, 13i, 8u, 8o

• 7u, 10u, 12i, 8o, 8u

• 7u, 10u, 12i, 8u, 8o

• 8u, 10u, 12i, 8u, 8o

Tegese tembung rah ing tembang Gambuh ing dhuwur yaiku

• Sirah

• Manah

• Ati

• Batin

• Getih

Angruwat ruweting batos tegese yaiku

• Ngilangake perkara kang ana ing batin

• Nambah ruweting batin

• Ndadekake ati tansah bingung

• Ndadekake batin tansah seneng

• Ati tansah semrawut

Serat Wedhatama ngajarake supaya awake dhewe manembah mring Gusti kang kondhang sembah raga, cipta, jiwa, lan rasa. Tegese sembah cipta yaiku

• Nindakake prentah-prentah agama

• Ngendhaleni hawa nepsu

• Ngresiki batin kanthi waspada lan eling

• Tansah syukur mring Gusti

• Manteb marang kekuwasaane Gusti

Gatekna crita rakyat ing ngisor iki!

Asal-usule Tulungagung

Adipati Betak lagi nandhang sungkawa amarga akeh pawongan anyar kang teka ing tlatahe, ewadene tlatahe kuwi kanggo nampung pawongan kang anyar iki mau nora ana. Ana panggonan kang amba nanging tlatah kuwi isih awujud rawa kang diarani dhaerah Ngrawa. Gelem ora gelem, Adipati Betak kudu nguras rawa mau kareben dadi panggonan kang bisa dipanggoni.

Adipati Betak banjur ngerahake prajurit kang ana supaya gelem ngrewangi nguras Ngrawa kuwi. Nanging nganti entek tenagane Adipati Betak tetep wae ora bisa surut malah samsaya kembeng banyu.

“Punapa boten langkung prayogi menawi Adipati punika ngawontenaken sayembara? Sinten ingkang saged nyurutaken Ngrawa menika bakal dipunparingi bebungah saha kalenggahan!” usule salah sawijining penasihat Adipati.

“Ya bener kuwi mau usulmu, kabeneran aku butuhake patih. Sapa kang bisa nyurutake dhaerah iki, bakal takangkat dadi patihku!” wangsulane Adipati bungah. Banjur sawise kuwi, para prajurit padha turut desa. Ora suwe, akeh pawongan kang njujug ana ing Ngrawa mau. Nanging nganti semana suwene lan semana akehe ora ana siji-sijia kang bisa nyurutake Ngrawa mau. Nganti tekan pawongan kang jenenge Jaka Baru. Dheweke saka Gunung Wilis, kanga rep melu nyoba mampetake Ngrawa mau. Jaka Baru banjur nyuwun pangestu marang ramane yaiku Ki Ageng Mangir, lan diparingi pituduh supaya golek wit aren banjur dijupuk sadane sakgegem.

Tekan Ngrawa, banjur sada kang digegem dening Jaka Baru mau ditancepake ana ing Ngrawa. Sanalika banyu ing panggonan mau dadi sat. Adipati banjur ngendika “Iki pitulungan agung saka Gusti Kang Murbeng Dumadi!” banjur kabeh pawongan ing kono melu-melu ngomong pitulungan agung, pitulungan agung. Saiki dadi Tulungagung.

Saka crita rakyat ing dhuwur bisa dimangerteni yen Adipati Betak nandang sungkawa amarga....

• Adipati Betak entek tenagane kanggo nguras rawa.

• Adipati Betak kudu nguras rawa kareben dadi panggonan kang bisa dipanggoni.

• Akeh pawongan padha teka ing tlatahe, ananging ora ana panggonan kanggo nampung.

• Ora ana siji-sijia kang bisa nyurutake rawa

• Tlatah wewengkone kebanjiran

Gatekna crita rakyat ing ngisor iki!

Asal-usule Tulungagung

Adipati Betak lagi nandhang sungkawa amarga akeh pawongan anyar kang teka ing tlatahe, ewadene tlatahe kuwi kanggo nampung pawongan kang anyar iki mau nora ana. Ana panggonan kang amba nanging tlatah kuwi isih awujud rawa kang diarani dhaerah Ngrawa. Gelem ora gelem, Adipati Betak kudu nguras rawa mau kareben dadi panggonan kang bisa dipanggoni.

Adipati Betak banjur ngerahake prajurit kang ana supaya gelem ngrewangi nguras Ngrawa kuwi. Nanging nganti entek tenagane Adipati Betak tetep wae ora bisa surut malah samsaya kembeng banyu.

“Punapa boten langkung prayogi menawi Adipati punika ngawontenaken sayembara? Sinten ingkang saged nyurutaken Ngrawa menika bakal dipunparingi bebungah saha kalenggahan!” usule salah sawijining penasihat Adipati.

“Ya bener kuwi mau usulmu, kabeneran aku butuhake patih. Sapa kang bisa nyurutake dhaerah iki, bakal takangkat dadi patihku!” wangsulane Adipati bungah. Banjur sawise kuwi, para prajurit padha turut desa. Ora suwe, akeh pawongan kang njujug ana ing Ngrawa mau. Nanging nganti semana suwene lan semana akehe ora ana siji-sijia kang bisa nyurutake Ngrawa mau. Nganti tekan pawongan kang jenenge Jaka Baru. Dheweke saka Gunung Wilis, kanga rep melu nyoba mampetake Ngrawa mau. Jaka Baru banjur nyuwun pangestu marang ramane yaiku Ki Ageng Mangir, lan diparingi pituduh supaya golek wit aren banjur dijupuk sadane sakgegem.

Tekan Ngrawa, banjur sada kang digegem dening Jaka Baru mau ditancepake ana ing Ngrawa. Sanalika banyu ing panggonan mau dadi sat. Adipati banjur ngendika “Iki pitulungan agung saka Gusti Kang Murbeng Dumadi!” banjur kabeh pawongan ing kono melu-melu ngomong pitulungan agung, pitulungan agung. Saiki dadi Tulungagung.

Jaka Baru kuwi asale saka tlatah ...

• Gunung Wilis

• Gunung Merbabu

• Gunung Merapi

• Gunung Lawu

• Gunung Agung

Gatekna crita rakyat ing ngisor iki!

Asal-usule Tulungagung

Adipati Betak lagi nandhang sungkawa amarga akeh pawongan anyar kang teka ing tlatahe, ewadene tlatahe kuwi kanggo nampung pawongan kang anyar iki mau nora ana. Ana panggonan kang amba nanging tlatah kuwi isih awujud rawa kang diarani dhaerah Ngrawa. Gelem ora gelem, Adipati Betak kudu nguras rawa mau kareben dadi panggonan kang bisa dipanggoni.

Adipati Betak banjur ngerahake prajurit kang ana supaya gelem ngrewangi nguras Ngrawa kuwi. Nanging nganti entek tenagane Adipati Betak tetep wae ora bisa surut malah samsaya kembeng banyu.

“Punapa boten langkung prayogi menawi Adipati punika ngawontenaken sayembara? Sinten ingkang saged nyurutaken Ngrawa menika bakal dipunparingi bebungah saha kalenggahan!” usule salah sawijining penasihat Adipati.

“Ya bener kuwi mau usulmu, kabeneran aku butuhake patih. Sapa kang bisa nyurutake dhaerah iki, bakal takangkat dadi patihku!” wangsulane Adipati bungah. Banjur sawise kuwi, para prajurit padha turut desa. Ora suwe, akeh pawongan kang njujug ana ing Ngrawa mau. Nanging nganti semana suwene lan semana akehe ora ana siji-sijia kang bisa nyurutake Ngrawa mau. Nganti tekan pawongan kang jenenge Jaka Baru. Dheweke saka Gunung Wilis, kanga rep melu nyoba mampetake Ngrawa mau. Jaka Baru banjur nyuwun pangestu marang ramane yaiku Ki Ageng Mangir, lan diparingi pituduh supaya golek wit aren banjur dijupuk sadane sakgegem.

Tekan Ngrawa, banjur sada kang digegem dening Jaka Baru mau ditancepake ana ing Ngrawa. Sanalika banyu ing panggonan mau dadi sat. Adipati banjur ngendika “Iki pitulungan agung saka Gusti Kang Murbeng Dumadi!” banjur kabeh pawongan ing kono melu-melu ngomong pitulungan agung, pitulungan agung. Saiki dadi Tulungagung.

Ki Ageng Mangir maringi pituduh marang Jaka Baru supaya golek...

• Wit klapa

• Wit maono

• Wit mangir

• Wit gedhang

• Wit aren

Crita rakyat kang isine nyaritakake dumadine sawijining papan yaiku

• Mitos

• Fabel

• Sage

• Dongeng

• Legendha