12. SINIFLAR-MÖ6.-MS2. YÜZYIL

Aristoteles Nikomakhos’a Etik adlı eserinde şöyle der: “O halde erdem tercihlere ilişkin bir huy; akıl tarafından ve aklı başında insanın belirleyebileceği, bizle ilgili olarak ortak alanda bulunma huyudur. Bu biri aşırılık, öteki eksiklik olan iki kötülüğün ortasıdır. Kötülük etkilenimlerde ve eylemlerde gerekenden aşırısı ya da eksikliğidir. Erdem ise ortayı bulmadır.”

Buna göre Aristoteles için erdem aşağıdaki değerlerden hangisi ile ilgilidir?

• Deneyim kazanma

• Hak peşinde koşma

• Tutarlı olma

• Ölçülü olma

• Bencil olma

Platon’un Menon adlı diyaloğunda Sokrates, okuma yazma bilmeyen genç bir köleye geometri problemi çözdürme isteğindedir. Problemin geometriden seçilmesi bir rastlantı değildir. Çünkü böyle bir problemin çözümüne duyular yardım edemez. Genç köle problemi çözer; böylece Sokrates insan aklının apriori bilgiyle donatılmış olduğunu da ispat etmiş olur.

Buna göre Platon’un temel iddiası aşağıdakilerden hangisidir?

• Mutlak bilginin var olmadığı

• Bilgilerin doğuştan var olduğu

• Deney öncesi bilginin mümkün olmadığı

• Deneyimlerin doğru bilginin kaynağı olduğu

• Doğru bilgiye ulaşmak için bir bilgenin rehberliğine ihtiyaç olduğu

Felsefenin ortaya çıkışı “Evrenin ana maddesi nedir?” sorusuyla olmuştur. Doğanın bilinmesini temel alan bu soru zamanla yerini “İnsanın bu dünyadaki yeri ve ödevi nedir?” , “Mutluluk nedir?” , “Ahlaki bir yaşayış mümkün müdür?” sorularına bırakmıştır. Bu durumda “aşırılıklardan kaçın” , “mutlu olmak için ölçülü ol” gibi ahlaki yargılar felsefenin konusu haline gelmiştir.

Bu parçaya dayanarak felsefe ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir?

• Felsefe nesnel konularla ilgilenmeye başlamıştır.

• Felsefe önemini kaybetmiştir.

• Konusu doğadan insana doğru yönelmiştir.

• Metafizik ağırlık kazanmıştır.

• Bilginin sınırları ile ilgilenmiştir.

Felsefi soruların net ve değişmez yanıtları, herkese uygulanabilecek hazır reçeteleri yoktur. Bu soruların kişilerin kendileri tarafından sorulup yine kendileri tarafından, kendileri için yanıtlanmaları gerekir. Örneğin hangi eğitim türüyle hangi mesleğin doğanıza daha uygun düşeceğini belirleyip kendinizi daha iyi tanıyabilmek için gençlik psikoloğundan yardım alabilirsiniz. Fakat “eğitimin ne olduğu” veya “insanların kendilerine, ailelerine ve ülkelerine karşı ne gibi sorumlulukları bulunduğu” veya “sorumluluğun ne olduğu” soruları, bir uzman tarafından gereği gibi yanıtlanamaz. Bu soruları sadece felsefe yardımıyla yanıtlayabiliriz.

Buna göre aşağıdakilerden hangisi bir felsefe sorusu değildir?

• Seninle aynı şeye bakıyoruz ama aynı şeyi mi görüyoruz?

• Kırmızı ışık yanınca herkes bekliyor ben de beklemeli miyim?

• İdeal şartlar sağlandığında bir devlet düzeni nasıl olmalıdır?

• Bir davranış bugün iyi yarın kötü olarak değerlendirilebilir mi?

• Bu filmi eleştirmenler beğendi diye ben de beğenmek zorunda mıyım?

İnsan felsefesi bir taraftan Sokrates diğer taraftan da Sofistler tarafından temsil edilen felsefi bir döne­mi adlandırır. Felsefenin her iki yanı da eleştirel du­ruşlarıyla öne çıkarlar. Bu taraflardan birini oluşturan Sofistler felsefeye; dine, gelenek ve göreneklere, bunlara dayanan kurallara meydan okumuş ve onla­rın kendilerini akla dayalı olarak haklı kılıp temellen­dirmeleri için gerekli zemini hazırlamışlardır. Gerek akla, gerekse algıya dayanan bilginin imkansızlığını dile getirirken, bilgi için ölçütlerin sağlanması zorun­luluğuna işaret etmişlerdir.

Parçaya göre Sofistlerin felsefi tavrı ve felsefeye katkılarına ilişkin olarak aşağıdakilerden han­gisi söylenemez?

• İnsanın etik ve siyaset alanında yaşamına temel olacak objektif ölçütler geliştirmişlerdir.

• Eleştirel tavırları, karşıt görüşleri temellendirme yapmaya zorlayarak tartışma ortamını geliştir­miştir.

• Toplumsal kurumlara yönelik tavırları sorgulayı­cı bir nitelik taşımaktadır.

• Felsefe yapma biçimleri yoğun şekilde eleştiri­nin kullanılmasına dayanır.

• Bilginin kesinliğinin imkânsız olduğunu vurgula­yarak karşıt görüşü harekete geçirmişlerdir.

“Hiçbirşey diye birşey yoktur

Olsaydı da bilinemezdi

Bilseydik de başkasına aktaramazdık”

diyen Gorgias aşağıdaki akımlardan hangisini savunuyor olabilir?”

• Materyalizm

• Pozitivizm

• Dogmatizm

• Nihilizm

• Rasyonalizm

Sofistlerin önemi dikkatlerini doğadan insana, evrenden topluma çevirmeleri ve insanın insan olarak Öz’ü ve dünyayla olan ilişkisi üzerine düşünmelerinden gelmektedir.

Buna göre Sofistlerin insan merkezli bakış açılarının epistemolojik sonucunu en doğru şekilde aşağıdakilerden hangisi ifade eder?

• İnsan aklı her şeyi bilebilir.

• Doğruluğun ölçütü insandır.

• Mutlak bilgiye ulaşılabilir.

• Duyular en güvenilir bilgi kaynağıdır.

• Bir takım insanlar otorite olarak kabul edilebilir.

Septiklere göre;

• İnsanlarda bazı yapısal farklılıklar vardır.

• Duyu organlarının getirdiği bilgiler insandan insana farklılık gösterir.

• Özneyi etkileyen koşullar farklıdır.

• Nesnenin yeri, uzaklığı duyuma etki eder.

• Yasaların, gelenek ve göreneklerin insanların üzerinde farklı etkileri olur.

Buna göre bilgi edinmede septiklerin tutumu aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

• Otoritelere güven duymak

• Yargıda bulunmaktan kaçınmak

• Bilimsel bilgiyi doğru kabul etmek

• Kuşkuyla apaçık bilgiye ulaşmak

• Duyumlardan gelen bilgiye güvenmek

Felsefenin kelime anlamı nedir?

• Bilgelik sevgisi

• Bilgi

• Düşünme

• Sevgi

• Gerçeğe ulaşma

Herakleitos, evrendeki sürekli değişmeyi, oluşu görmekte ve kabul etmektedir. Ancak bu değişmenin altına değişmeyen, hep aynı kalan varlığı yerleştirmek istemektedir. Buna olanak var mıdır? Her şeyin değiştiğini söylemek, değişmenin her şey olduğunu söylemek değil midir? Eğer her şey değişmekte ise kalıcı olan hiçbir şey yok mudur?

Bu parçada Herakleitos’un öncelikle anlatmak istediği aşağıdakilerden hangisidir?

• Bilgi kişiden kişiye değişir.

• Değişimin nedeni varlıktır

• Dış dünya insanı yanıltır.

• Değişmeyen tek şey değişimdir

• Değişme varlığın iç dinamikleri ile gerçekleşir.