Мән мәтін

Ерте заманда адамдардың болашағын болжап айтып беретін бір данышпан өмір сүріпті. Оның аты Қорқыт екен. Ол көп саяхат жасаған, көпті көрген және көп білетін адам болады. Жаманды да, жақсыны да көреді, бәрін бүге-шігесіне дейін түсінуге, біліп алуға тырысады. Бірақ өмірде оны бір ой қатты толғандырады. Бір күні Қорқыт түс көреді. Түсінде ол мола қазып жатқан адамдарды көреді. Адамдарға жақындап не қазып жатқанын сұрайды. Адамдардың жауабынан Қорқыт селк ете түседі. Келесі күні жердің басқа жеріне сапар шегеді. Ол Бетпақдаланың сусыз шӛлімен, Сарыарқа төсімен саяхат жасайды, бірақ қайда барса да алдынан өзіне арнап қазылған көрге кездесе береді. Ойлана отырып, Қорқыт бір ұйғарымға тоқтап, еліне қайтып оралады. Қорқыт еліне оралған соң түсінде: «Сен «өлім» деген сөзді ауызға алған кезде ажалыңды табасың» аян береді. Көп уақыт өтеді. Бірде оның өгізшесі байлауынан үзіп қашып кетеді. Қорқыт ашу үстінде: «өліп қалайын, бірақ іздеп тауып аламын»,-деп,өгізшені іздеуге аттанады. Айтады да, өкініп қалады. Оған ажал төніп келген соң қорытынды шешім қабылдайды. «Тезірек бұл жерден кету керек, деп желмаясына мініп ұзақ саяхатқа шығады. Ол өзінің ұзақ саяхаттары кезінде қорытқан ойлары жөнінде тоқтаусыз жырлайды. Оның жырларын құстар ұшуын тоқтатып тыңдайды, жел соғуын доғара қойып тыңдайды. Сарыарқаның аң-құсы оны тыңдау үшін Сырдарияның жағасына келеді. Тіпті өзеннің өзі қобыз үнін тыңдау үшін оқтын-оқтын ағысын тоқтатады екен. Қорқыт мөлдір суға қадала қарап, қобыз күйін тоқтатпай тарта береді. Ажал да Қорқыттың жанға жайлы күйлеріне құлақ салған қалпы жүрегіне жылы тиген жылы әуенді үзуден жасқанып, арбалған күйінде тұрып қала береді. Қорқыт өліммен осылай күреседі. Сӛйтіп бірде тынымсыз күрестен шаршаған әрі қажыған қарт қалғып кетеді. Сол-ақ екен, оны аңдып жүрген ажал улы жыланға айналып, қартты шағып өлтіреді.

Сұрақ

Қорқытты толғандырған ой:

• кедейлік туралы

• бақыт туралы

• байлық туралы

• ажал туралы

• бақытсыздық туралы

Ерте заманда адамдардың болашағын болжап айтып беретін бір данышпан өмір сүріпті. Оның аты Қорқыт екен. Ол көп саяхат жасаған, көпті көрген және көп білетін адам болады. Жаманды да, жақсыны да көреді, бәрін бүге-шігесіне дейін түсінуге, біліп алуға тырысады. Бірақ өмірде оны бір ой қатты толғандырады. Бір күні Қорқыт түс көреді. Түсінде ол мола қазып жатқан адамдарды көреді. Адамдарға жақындап не қазып жатқанын сұрайды. Адамдардың жауабынан Қорқыт селк ете түседі. Келесі күні жердің басқа жеріне сапар шегеді. Ол Бетпақдаланың сусыз шӛлімен, Сарыарқа төсімен саяхат жасайды, бірақ қайда барса да алдынан өзіне арнап қазылған көрге кездесе береді. Ойлана отырып, Қорқыт бір ұйғарымға тоқтап, еліне қайтып оралады. Қорқыт еліне оралған соң түсінде: «Сен «өлім» деген сөзді ауызға алған кезде ажалыңды табасың» аян береді. Көп уақыт өтеді. Бірде оның өгізшесі байлауынан үзіп қашып кетеді. Қорқыт ашу үстінде: «өліп қалайын, бірақ іздеп тауып аламын»,-деп,өгізшені іздеуге аттанады. Айтады да, өкініп қалады. Оған ажал төніп келген соң қорытынды шешім қабылдайды. «Тезірек бұл жерден кету керек, деп желмаясына мініп ұзақ саяхатқа шығады. Ол өзінің ұзақ саяхаттары кезінде қорытқан ойлары жөнінде тоқтаусыз жырлайды. Оның жырларын құстар ұшуын тоқтатып тыңдайды, жел соғуын доғара қойып тыңдайды. Сарыарқаның аң-құсы оны тыңдау үшін Сырдарияның жағасына келеді. Тіпті өзеннің өзі қобыз үнін тыңдау үшін оқтын-оқтын ағысын тоқтатады екен. Қорқыт мөлдір суға қадала қарап, қобыз күйін тоқтатпай тарта береді. Ажал да Қорқыттың жанға жайлы күйлеріне құлақ салған қалпы жүрегіне жылы тиген жылы әуенді үзуден жасқанып, арбалған күйінде тұрып қала береді. Қорқыт өліммен осылай күреседі. Сӛйтіп бірде тынымсыз күрестен шаршаған әрі қажыған қарт қалғып кетеді. Сол-ақ екен, оны аңдып жүрген ажал улы жыланға айналып, қартты шағып өлтіреді.

Сұрақ

Қорқыт ажалдан құтылу үшін:

• туған жерден алыс кетті

• саяхатқа шықты

• тынымсыз күй тартты

• күй шығарды

• өлең жазды

Ерте заманда адамдардың болашағын болжап айтып беретін бір данышпан өмір сүріпті. Оның аты Қорқыт екен. Ол көп саяхат жасаған, көпті көрген және көп білетін адам болады. Жаманды да, жақсыны да көреді, бәрін бүге-шігесіне дейін түсінуге, біліп алуға тырысады. Бірақ өмірде оны бір ой қатты толғандырады. Бір күні Қорқыт түс көреді. Түсінде ол мола қазып жатқан адамдарды көреді. Адамдарға жақындап не қазып жатқанын сұрайды. Адамдардың жауабынан Қорқыт селк ете түседі. Келесі күні жердің басқа жеріне сапар шегеді. Ол Бетпақдаланың сусыз шӛлімен, Сарыарқа төсімен саяхат жасайды, бірақ қайда барса да алдынан өзіне арнап қазылған көрге кездесе береді. Ойлана отырып, Қорқыт бір ұйғарымға тоқтап, еліне қайтып оралады. Қорқыт еліне оралған соң түсінде: «Сен «өлім» деген сөзді ауызға алған кезде ажалыңды табасың» аян береді. Көп уақыт өтеді. Бірде оның өгізшесі байлауынан үзіп қашып кетеді. Қорқыт ашу үстінде: «өліп қалайын, бірақ іздеп тауып аламын»,-деп,өгізшені іздеуге аттанады. Айтады да, өкініп қалады. Оған ажал төніп келген соң қорытынды шешім қабылдайды. «Тезірек бұл жерден кету керек, деп желмаясына мініп ұзақ саяхатқа шығады. Ол өзінің ұзақ саяхаттары кезінде қорытқан ойлары жөнінде тоқтаусыз жырлайды. Оның жырларын құстар ұшуын тоқтатып тыңдайды, жел соғуын доғара қойып тыңдайды. Сарыарқаның аң-құсы оны тыңдау үшін Сырдарияның жағасына келеді. Тіпті өзеннің өзі қобыз үнін тыңдау үшін оқтын-оқтын ағысын тоқтатады екен. Қорқыт мөлдір суға қадала қарап, қобыз күйін тоқтатпай тарта береді. Ажал да Қорқыттың жанға жайлы күйлеріне құлақ салған қалпы жүрегіне жылы тиген жылы әуенді үзуден жасқанып, арбалған күйінде тұрып қала береді. Қорқыт өліммен осылай күреседі. Сӛйтіп бірде тынымсыз күрестен шаршаған әрі қажыған қарт қалғып кетеді. Сол-ақ екен, оны аңдып жүрген ажал улы жыланға айналып, қартты шағып өлтіреді.

Сұрақ

Мәтін мазмұнына сәйкес келетін мақал

• «Білімсіз өмір жоқ»

• Өлімнен қашып құтыла алмайсың»

• «Ашу-дұшпан, ақыл-дос»

• «Еңбектің түбі рахат»

• «Ажал-аяқ астында»

Ерте заманда адамдардың болашағын болжап айтып беретін бір данышпан өмір сүріпті. Оның аты Қорқыт екен. Ол көп саяхат жасаған, көпті көрген және көп білетін адам болады. Жаманды да, жақсыны да көреді, бәрін бүге-шігесіне дейін түсінуге, біліп алуға тырысады. Бірақ өмірде оны бір ой қатты толғандырады. Бір күні Қорқыт түс көреді. Түсінде ол мола қазып жатқан адамдарды көреді. Адамдарға жақындап не қазып жатқанын сұрайды. Адамдардың жауабынан Қорқыт селк ете түседі. Келесі күні жердің басқа жеріне сапар шегеді. Ол Бетпақдаланың сусыз шӛлімен, Сарыарқа төсімен саяхат жасайды, бірақ қайда барса да алдынан өзіне арнап қазылған көрге кездесе береді. Ойлана отырып, Қорқыт бір ұйғарымға тоқтап, еліне қайтып оралады. Қорқыт еліне оралған соң түсінде: «Сен «өлім» деген сөзді ауызға алған кезде ажалыңды табасың» аян береді. Көп уақыт өтеді. Бірде оның өгізшесі байлауынан үзіп қашып кетеді. Қорқыт ашу үстінде: «өліп қалайын, бірақ іздеп тауып аламын»,-деп,өгізшені іздеуге аттанады. Айтады да, өкініп қалады. Оған ажал төніп келген соң қорытынды шешім қабылдайды. «Тезірек бұл жерден кету керек, деп желмаясына мініп ұзақ саяхатқа шығады. Ол өзінің ұзақ саяхаттары кезінде қорытқан ойлары жөнінде тоқтаусыз жырлайды. Оның жырларын құстар ұшуын тоқтатып тыңдайды, жел соғуын доғара қойып тыңдайды. Сарыарқаның аң-құсы оны тыңдау үшін Сырдарияның жағасына келеді. Тіпті өзеннің өзі қобыз үнін тыңдау үшін оқтын-оқтын ағысын тоқтатады екен. Қорқыт мөлдір суға қадала қарап, қобыз күйін тоқтатпай тарта береді. Ажал да Қорқыттың жанға жайлы күйлеріне құлақ салған қалпы жүрегіне жылы тиген жылы әуенді үзуден жасқанып, арбалған күйінде тұрып қала береді. Қорқыт өліммен осылай күреседі. Сӛйтіп бірде тынымсыз күрестен шаршаған әрі қажыған қарт қалғып кетеді. Сол-ақ екен, оны аңдып жүрген ажал улы жыланға айналып, қартты шағып өлтіреді.

Сұрақ

Тынымсыз күрестен шаршаған әрі қажыған қарттың өлімі:

• қасқыр талап өлтірді

• өзенге шөгіп кетті

• желмаясынан құлап түсті

• ажал улы жыланға айналып, қартты шағып алды

• өз ажалымен қайтыс болды

Ерте заманда адамдардың болашағын болжап айтып беретін бір данышпан өмір сүріпті. Оның аты Қорқыт екен. Ол көп саяхат жасаған, көпті көрген және көп білетін адам болады. Жаманды да, жақсыны да көреді, бәрін бүге-шігесіне дейін түсінуге, біліп алуға тырысады. Бірақ өмірде оны бір ой қатты толғандырады. Бір күні Қорқыт түс көреді. Түсінде ол мола қазып жатқан адамдарды көреді. Адамдарға жақындап не қазып жатқанын сұрайды. Адамдардың жауабынан Қорқыт селк ете түседі. Келесі күні жердің басқа жеріне сапар шегеді. Ол Бетпақдаланың сусыз шӛлімен, Сарыарқа төсімен саяхат жасайды, бірақ қайда барса да алдынан өзіне арнап қазылған көрге кездесе береді. Ойлана отырып, Қорқыт бір ұйғарымға тоқтап, еліне қайтып оралады. Қорқыт еліне оралған соң түсінде: «Сен «өлім» деген сөзді ауызға алған кезде ажалыңды табасың» аян береді. Көп уақыт өтеді. Бірде оның өгізшесі байлауынан үзіп қашып кетеді. Қорқыт ашу үстінде: «өліп қалайын, бірақ іздеп тауып аламын»,-деп,өгізшені іздеуге аттанады. Айтады да, өкініп қалады. Оған ажал төніп келген соң қорытынды шешім қабылдайды. «Тезірек бұл жерден кету керек, деп желмаясына мініп ұзақ саяхатқа шығады. Ол өзінің ұзақ саяхаттары кезінде қорытқан ойлары жөнінде тоқтаусыз жырлайды. Оның жырларын құстар ұшуын тоқтатып тыңдайды, жел соғуын доғара қойып тыңдайды. Сарыарқаның аң-құсы оны тыңдау үшін Сырдарияның жағасына келеді. Тіпті өзеннің өзі қобыз үнін тыңдау үшін оқтын-оқтын ағысын тоқтатады екен. Қорқыт мөлдір суға қадала қарап, қобыз күйін тоқтатпай тарта береді. Ажал да Қорқыттың жанға жайлы күйлеріне құлақ салған қалпы жүрегіне жылы тиген жылы әуенді үзуден жасқанып, арбалған күйінде тұрып қала береді. Қорқыт өліммен осылай күреседі. Сӛйтіп бірде тынымсыз күрестен шаршаған әрі қажыған қарт қалғып кетеді. Сол-ақ екен, оны аңдып жүрген ажал улы жыланға айналып, қартты шағып өлтіреді.

Сұрақ

Қорқыттың өмір сүрген уақыты:

• YІІ-YІІІ ғасыр

• YІ-YІІ ғасыр

• ХІ-ХІІ ғасыр

• YІІІ-ІХ ғасыр

• Х-ХІ ғасыр

Таңертең жұмысқа шыққан адам кептеліске тап болып жұмыстан кешігіп жатты, кептелісте тұрып уақытты жоғалтпау үшін ол метро эскалаторымен төмен қарай жүгірді. Төмен қарай түсіп келе жатқанда, ол 2 баспалдақты бір секунд жылдамдықпен жүре отырып, жүз қырық басқышты санап шықты. Арада бір күн өткеннен кейін тағы да осындай жағдай қайталанып, оған жұмыстан көп уақытқа кешігіп қалатын қаупі тӛнді. Ол метроға келіп алдында жүріп өткен эскалатормен үш баспалдақты бір секундта жүгіріп, ол жиырма сегіз баспалдақты артық санады. Ең қызықтысы қанша жылдам жүгірсең, эскалатор соншалықты ұзын болады екен. Жұмыстан кешікпеу үшін не істеу керек?

Сұрақ

Эскалатордағы баспалдақтар саны

• 140

• 168

• 224

• 210

• 280

Таңертең жұмысқа шыққан адам кептеліске тап болып жұмыстан кешігіп жатты, кептелісте тұрып уақытты жоғалтпау үшін ол метро эскалаторымен төмен қарай жүгірді. Төмен қарай түсіп келе жатқанда, ол 2 баспалдақты бір секунд жылдамдықпен жүре отырып, жүз қырық басқышты санап шықты. Арада бір күн өткеннен кейін тағы да осындай жағдай қайталанып, оған жұмыстан көп уақытқа кешігіп қалатын қаупі тӛнді. Ол метроға келіп алдында жүріп өткен эскалатормен үш баспалдақты бір секундта жүгіріп, ол жиырма сегіз баспалдақты артық санады. Ең қызықтысы қанша жылдам жүгірсең, эскалатор соншалықты ұзын болады екен. Жұмыстан кешікпеу үшін не істеу керек?

Адамның жүгіру жылдамдығы

• 5 басқыш/с

• 3 басқыш/с

• 1 басқыш/с

• 4 басқыш/с

• 2 басқыш/с

Таңертең жұмысқа шыққан адам кептеліске тап болып жұмыстан кешігіп жатты, кептелісте тұрып уақытты жоғалтпау үшін ол метро эскалаторымен төмен қарай жүгірді. Төмен қарай түсіп келе жатқанда, ол 2 баспалдақты бір секунд жылдамдықпен жүре отырып, жүз қырық басқышты санап шықты. Арада бір күн өткеннен кейін тағы да осындай жағдай қайталанып, оған жұмыстан көп уақытқа кешігіп қалатын қаупі тӛнді. Ол метроға келіп алдында жүріп өткен эскалатормен үш баспалдақты бір секундта жүгіріп, ол жиырма сегіз баспалдақты артық санады. Ең қызықтысы қанша жылдам жүгірсең, эскалатор соншалықты ұзын болады екен. Жұмыстан кешікпеу үшін не істеу керек?

Адамның эсклатордан бірінші жағдайда жүгіріп түсуіне кеткен уақыт

• 56 с

• 70 с

• 64 с

• 80 с

• 46 с

Таңертең жұмысқа шыққан адам кептеліске тап болып жұмыстан кешігіп жатты, кептелісте тұрып уақытты жоғалтпау үшін ол метро эскалаторымен төмен қарай жүгірді. Төмен қарай түсіп келе жатқанда, ол 2 баспалдақты бір секунд жылдамдықпен жүре отырып, жүз қырық басқышты санап шықты. Арада бір күн өткеннен кейін тағы да осындай жағдай қайталанып, оған жұмыстан көп уақытқа кешігіп қалатын қаупі тӛнді. Ол метроға келіп алдында жүріп өткен эскалатормен үш баспалдақты бір секундта жүгіріп, ол жиырма сегіз баспалдақты артық санады. Ең қызықтысы қанша жылдам жүгірсең, эскалатор соншалықты ұзын болады екен. Жұмыстан кешікпеу үшін не істеу керек?

Жылдамдықтыңформуласы

• S = V : t

• V = S : t

• t = S : V

• S = V ∙ t

• V = S ∙ t

Таңертең жұмысқа шыққан адам кептеліске тап болып жұмыстан кешігіп жатты, кептелісте тұрып уақытты жоғалтпау үшін ол метро эскалаторымен төмен қарай жүгірді. Төмен қарай түсіп келе жатқанда, ол 2 баспалдақты бір секунд жылдамдықпен жүре отырып, жүз қырық басқышты санап шықты. Арада бір күн өткеннен кейін тағы да осындай жағдай қайталанып, оған жұмыстан көп уақытқа кешігіп қалатын қаупі тӛнді. Ол метроға келіп алдында жүріп өткен эскалатормен үш баспалдақты бір секундта жүгіріп, ол жиырма сегіз баспалдақты артық санады. Ең қызықтысы қанша жылдам жүгірсең, эскалатор соншалықты ұзын болады екен. Жұмыстан кешікпеу үшін не істеу керек?

Уақытты табу үшін

• қашықтық пен жылдамдықты көбейту керек

• жылдамдықты қашықтықта бөлу керек

• жылдамдықты уақытқа бөлу керек

• қашықтықты уақытқа бөлу керек

• қашықтықты жылдамдыққа бөлу керек