Bilginin Kaynağı Çıkmış Sorular

2013-YGS

Sadece duyusal verilerle yetinirsek örneğin su, çeşitli

ve farklı hatta çelişkili şekillere girmiş gibi gözükür;

kaynayan su sıcak, yağmur soğuk, kar yumuşak, buz

serttir. Oysa hep aynı şeyle karşı karşıyayızdır. Bundan

dolayı duyusal olmayıp tamamen akli olan su fikrine

ulaşmak için duyulur olanın ötesine geçmek, hatta

ona karşı düşünmek gerekir. Nitekim bugün su fikrini,

duyusal olmayıp tamamen düşünsel olan bilimsel bir

soyutlamayla H2O gibi kimyasal bir formülle ifade

ediyoruz.

Bu parça aşağıdaki yargılardan hangisine karşı

örnek oluşturur?

• Bilimsel bilgi genellemelere ulaşmak ister.

• Genel fikirlere ulaşmada akıl etkin araçtır.

• Duyusal bilgi hakikatin bilgisidir.

• Duyusal bilgiyle bilim yapılamaz.

• Soyut bilgi duyusal bilgiden doğar.

2007 ÖSS

Başkalarının dertlerini inceleyip kendi dertlerini bilmeyen bilginlerle, çalgılarını akort etmesini bilip de yaşayışlarını akort etmeyi bilmeyen müzikçilerle, adaletten söz etmeyi öğrenip adaletli davranmayanlarla alay edermiş Kral Dionysius.

Bu parçada Kral Dionysius’un alay ettiği belirtilen kişilerin ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

• Bilgilerinin yetersizliği

• Olaylara farklı açılardan bakmamaları

• Bildiklerini yaşama uyarlamamaları

• Öznel olmaları

• Olduklarından farklı görünmeleri

ÖSS-2006

Kaf Dağı’nın ardında Zümrüdüanka kuşu var mı yok

mu? Var dediğimizde de yok dediğimizde de fark etmiyorsa

bunu bilmenin benim için önemi yoktur. Bununla

birlikte, “Kaf Dağı var, onun ardında da Zümrüdüanka

kuşu var.” diyorsam ve bu bilgiler benim

işime yarıyorsa bunlar doğrudur.

Bunları söyleyen kişinin görüşü, bilgi kuramıyla

ilgili aşağıdaki yaklaşımlardan hangisine uymaktadır?

• Kuşkuculuk

• Pragmatizm

• Empirizm

• Sezgicilik

• Fenomenolojizm

2012-YGS

Bence metafizikçiler ve skolastik dönem düşünürleri, masa başında oturup kendi zihinlerinde oluşan materyallerden mükemmel teoriler üreten örümceklere benzer. Onların gerçeklere büyük bir dikkatle yaklaşmalarını bekleyemem. Bu arada mistikleri hiç hesaba katmıyorum bile. Ben aynı zamanda, karıncalar gibi hiçbir şeye aldırış etmeden bilgi toplayan ancak bunları hipotez geliştirmekte kullanmayı düşünemeyen, sözde “deneyciler”in yaklaşımını da benimsemiyorum. Bana göre bilim insanları arılar gibi olmalıdır: Deney ve gözlemlerden veri toplamalı, sonra da doğa kanunlarıyla

ilintili hipotezleri bir çerçeveye oturtmak için olgularla

da uygunluklarını araştırmalıdır.

Bu parçadaki kişinin görüşleri aşağıdakilerden

hangisine yakındır?

• Descartes’ın rasyonalizmine

• A. Comte’un pozitivizmine

• H. Bergson’un entüisyonizmine

• J. Dewey’nin pragmatizmine

• J. P. Sartre’ın egzistansiyalizmine

İmmanuel Kant “Gelecekte Bilim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Metafiziğe Önsöz” adlı yapıtında, metafiziği uğraşmaya değer bulan herkesi “Acaba metafizik gibi bir şey hiç olanaklı mıdır?” sorusunu sormasının zorunlu olduğuna ikna etmeyi amaçladığını söyler. “Eğer metafizik bir bilimse, nasıl oluyor da diğer bilimler gibi genel ve sürekli onay kazanmıyor? Yok, değilse, nasıl oluyor da bilim kisvesi altında, durmadan böbürlenerek insanın anlama yetisini oyalıyor? Ayrıca diğer bilimler ilerlediği halde o hep aynı yerde dönüp duruyor.” diye devam eder.

Parçaya göre, Kant’ın metafiziğe yaklaşımının aşağıdakilerden hangisi olduğu söylenebilir?

• Bilimle eş değer görme

• Reddetme

• Sorgusuz sualsiz benimseme

• Eleştirel olma

• Sistemli olmasını sağlama

2008-ÖSS

Descartes, mutlak anlamda kesin olan başlangıç doğrusuna ulaşabilmek için, doğru olduğu açık ve seçik bir biçimde bilinmeyen hiçbir şeyi doğru kabul etmemek gerektiğini düşünür. Kuşku duymayacağı açık ve seçik bilgiden hareket etmek ister. Bu nedenle her şeyden kuşku duymaya, yanlış ya da kuşkulu olması muhtemel olduğunu düşündüğü her şeyi reddetmeye karar verir. Ancak yine de kuşku duyamayacağı tek şey olduğunu söyler. Bu da kuşku duyduğundan kuşku duymamasıdır.

Bu parçaya dayanarak Descartes’la ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi ileri sürülebilir?

• Açık seçik bilgiye ulaşabildiği

• Kuşkuyu sonuna kadar götürdüğü

• Akıl bilgisini diğerlerinden üstün gördüğü

• Doğuştan fikirlerinin var olduğunu kabul ettiği

• Süjeden bağımsız nesneler dünyasının varlığını kabul ettiği

2013-YGS

Descartes, Metot Üzerine Konuşma adlı kitabına sağduyunun eşit olarak dağıtıldığını söyleyen cümleyle başlar. Ona göre bunun kanıtı, başka konularda kendilerine verilenle yetinmeyen insanların, sağduyu söz konusu olduğunda kendilerinde bulunandan şikâyetçi olmamasıdır. Sağduyu doğruyu yanlıştan, iyiyi kötüden ayırma yetisidir. Sağduyu eşit dağıtılmış olduğuna göre, bütün insanların aynı konularda aynı sonuçlara varması gerekirdi. Ancak öyle olmadığını, aynı konularda akıl yürüten insanların farklı farklı sonuçlara vardıklarını görüyoruz. Bunun nedeni farklı yollardan akıl yürütmeleridir.

Bu parçadan aşağıdaki yargıların hangisine ulaşılamaz?

• Aynı biçimde akıl yürütenler aynı sonuçlara varırlar.

• Herkes kendi sağduyusundan hoşnuttur.

• Aynı konularda farklı sonuçlara varılmasının nedeni sağduyu eksikliğidir.

• Sağduyu, ahlak alanında doğruya ulaşmamızda yardımcı olabilir.

• Sağduyu; iyinin, kötünün, doğrunun, yanlışın farkında olma yetisidir.

ÖSS 1999

Sokrates, konuşmalarında, kendisinin hiçbir şey bilmediği gerekçesiyle, karşısındaki kişiye sorular yöneltir. Bu sorular ve onlara aldığı cevaplarla, önce, o kişinin ortaya koyduğu düşüncenin üstünkörülüğünü, temelsizliğini, gösterir. Sorularına devam ederek, konuştuğu kişinin doğru düşünceye ulaşmasına yardımcı olur. Kendi deyişiyle "ruhta uyku halinde bulunan düşünceleri doğurtmaya" uğraşır.

Sokrates'in bu yaklaşımının temelinde aşağıdaki görüşlerden hangisi vardır?

• Bilgiye, o konuda uzman kişilerin görüşleri alınarak ulaşılır.

• Bilgi, karşıt görüşlerin uzlaştırılmasıyla oluşur.

• Saklı olan doğrular, insanın sorgulama yoluyla düşündürülmesi sonucu ortaya çıkarılabilir.

• Apaçık olmayan gerçeklere, erdemli kişiler gibi, erdemsiz kişiler de ulaşabilir.

• Doğrular, duyularımızın ve aklımızın kavrayabilme gücüyle sınırlıdır.

YGS 2010

Bir akşam yürüyüşü sırasında önümde iki araç birbirine çarptı. Sürücüler yaralı ve baygındı. Etrafta benden başka kimse yoktu. İlk yardım ekiplerini arayıp gelmelerini beklerken yaralılara başka nasıl yardım edebileceğimi düşündüm. Yardıma ihtiyaçları vardı ama yardım ederken zarar verebilirdim. Bir eylemin diğerinden daha akıllıca olduğundan emin olmak için asla yeterince bilgiye sahip olamayacağımı düşünerek eylemsiz kaldım.

Bu parça aşağıdaki özgün görüşlerden hangisiyle ilişkilendirilebilir?

• Pyrrhon'un kuşkuculuğuyla

• Kant'ın ahlaki emir anlayışıyla

• John Dewey'nin yararcılığı esas alan görüşüyle

• Thomas Hobbes'un bencilik görüşüyle

• Jeremy Bentham'ın hazzı temel alan yararcı an­layışıyla