TÜRKÇENİN SES ÖZELLİKLERİ VE OLAYLARI

Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde sadece sert ünsüzler bulunmaktadır?

• ÇÖZÜLDÜĞÜNÜ

• ÇİFTÇİ

• SORUŞTURMAK

• YOĞURTÇU

"f, s, t, k, ç, ş, h, p" sert ünsüzlerinden biriyle biten bir sözcüğe "c, d, g" ile başlayan bir ek geldiğinde "c, d, g" ünsüzleri sertleşerek "ç, t, k" ünsüzlerine dönüşür. Bu kurala ünsüz benzeşmesi ya da sertleşmesi denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisi bu kurala uymaktadır?

• Mektupda sana neler anlatıyor?

• Yavaşca oradan ayrıldı.

• Kitaptan öğrendiğim çok şey var.

• Mertce bir hareket oldu bu.

İkinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunan bazı sözcüklere ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde sözcüğün ikinci hecesindeki dar ünlü düşer. Bu kurala ünlü ya da ses düşmesi denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesine uğrayan bir sözcük yoktur?

• Onun yanında boynu bükük duruyor.

• Duvara çarpınca burnum kanadı.

• Omzunda güzel bir şal vardı.

• Akıl yaşta değil baştadır.

Bazı durumlarda ünsüz yumuşamasına aykırılık vardır:

* Bazı tek heceli sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.

* Özel isimlerde yazılışta ünsüz yumuşaması olmaz.

* Dilimize girmiş yabancı sözcüklerde ünsüz yumuşaması olmaz.

Buna göre aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangisinde farklı bir kurala uymamaktan ünsüz yumuşamasına aykırılık vardır?

• Kuzu eti çok da sağlıklı değil.

• Tüpü değiştirmek için yardım istedim.

• 30 büyükşehir ve Zonguldak'a sokağa çıkma kısıtlaması geldi.

• Aç olan tokun halinden anlamaz.

Türkçede "a, e" ile biten bir fiile şimdiki zaman eki "-yor" geldiğinde "a, e" ünlüsü daralarak "ı, i, u, ü" dar ünlülerine dönüşür. Bu kurala ünlü daralması denir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü daralmasına uğramayan bir sözcük kullanılmıştır?

• Babam erken kalkmış gömleklerini ütülüyor.

• Beşiktaş adım adım şampiyonluğa gidiyor.

• Başını çarptığı için kafası kanıyor.

• Yeni eğitim öğretim yılı eylülde başlıyor.

Türkçede bazı sözcükler kurala uysa da ünsüz yumuşamasına aykırılık gösterir.

Aşağıdaki görsellerden hangisi buna uygundur?

• 
• 
• 
• 

Türkçede bir cümlede ünsüzle biten bir sözcükle sonrasında gelen ünlü başlayan bir sözcük birbirine bağlanarak okunur.

Aşağıdakilerden hangisi buna uygun değildir?

• Cüneyt Arkın

• Tarık Akan

• Mustafa Kemal Atatürk

• Sergen Yalçın

Türkçe bir sözcükte ikinci hecede "o" ünlüsü bulunmaz.

Aşağıdakilerden hangisi bu kurala aykırılık göstermektedir?

• KOLONYA

• LİMON

• DİYOR

• BALON

Türkçe bir sözcükte bütün ünlüler kalın ya da ince olmalıdır. Bu kurala büyük ünlü uyumu denir.

Aşağıdaki sözcüklerden hangisi büyük ünlü uyumu kuralına uymaktadır?

• BÜŞRA

• KÜBRA

• ÇAĞRI

• ELVİSA

Türkçede ekler genellikle büyük ünlü uyumuna uyar. Çünkü eklerin ünlülere göre değişik kullanımları vardır. Örneğin “-den” eki “ev” sözcüğüne eklendiği zaman “evden” olur; “yol” sözcüğüne eklendikten sonra “yoldan” olur. Ancak bazı ekler kelimeye eklendiğinde değişime uğramaz ve bu yüzden büyük ünlü uyumuna uymaz.

Aşağıdaki eklerden hangisi bunlardan biri değildir?

• -GİL

• -LEYİN

• -YOR

• -MİŞ