Бастауыш 4 -вариант

Қорық

     Жаз кезі еді. Қалада күн қапырық ыстық. Біз демалыс күні тауға демалуға бардық. Адамға лық толы, іші қыз-қыз қайнаған автобус таудың етегіне дейін апарып тастады.  -Енді әрі қарай жаяу жүреміз,-деді әкем.

    Тауға қарай біраз жүргеннен кейін таудың салқын, таза ауасымен демалып інім екеуіміз шаршағанымызды ұмытып, гүлден-гүлге қонған көбелектерді қуып ойнап кеттік. «Назар аударыңыз, мемлекеттік қорық»- деген үлкен тақтайшаға жазылған жазуды оқыдық. «Қорық» деген сөзді түсінбеген інім екеуіміз:  -Әке, қорық деген не?-деп жарыса сұрадық.   Бұл – мемлекет қарауына алған ерекше қорғалатын жерлер.Бір кездерде адамдар қымбат терісі, дәмді еті үшін көптеген аңдарды жер бетінен аяусыз қырып, жойып жіберген. Сондықтан да кейбір аз қалған аңдарды қорғау үшін қорық құрылған.Онда сиреп, құрып бара жатқан өсімдіктер мен жануарлардың еркін тіршілік етуіне қамқорлық жасалады.Бұл жерді Қазақстанда құрып бара жатқан қар барысы, тауешкі, арқар, аю сияқты аңдар тіршілік етеді. Біз біраз жоғары жүріп, кең жасыл алаңға келіп демалдық. Жол бойы біз тек көкектің дауысы мен әр жерден шыққан шымшықтың даусынан басқа ешнәрсе ести алмадық.  -Жаңа сіз айтқан аңдардың бәрі қайда кеткен?-деді інім әкеме. - Олар зообақтағыдай тордың ішінде емес қой, олар анау биік шыңдарда, адамдарға көрінбей, өте сақ тіршілік етеді,-деді әкем.  - Оларды адамдар бұл жерде де атып, жойып жібермей ме?- дедім мен.

  -Бұл жерде аңға шығуға рұқсат етілмейді. Табиғатты сүйетін,  адамдар оған жол бермейді.

    Қайтқан кезде жол бойы аңдарды қорғайтын бұндай жерлердің бар екенін біліп, іштей риза болып отырдым.

 1.Шығарма мазмұнына сәйкес келетін   тақырыпты тап.

• Аңдар  

• Қорық

• Табиғат

• Үлкен  зообақ

Қорықтың зообақтан ерекшелігі

• аңдар өз еркімен жүреді  

• торда мекен етеді  

• ерекше қорғалады

• аңдар торда қамаулы тұрады

Қорықтардың қызметі қандай?

• жануарларды ату 

• цирк ұйымдастыру

• табиғатты қорғау

• жануарларды қорғау

Мәтінде қандай жыл мезгілі суреттелген?

• күз

• жаз

• қыс

• көктем

Орманды қорғау

 

     Ормандар – ерекше өсімдіктер мен жануарлардың мекені. Ормандардың адамға берер пайдасы ұшан-теңіз. Жер бетінің 30% -ын ормандар алып жатқанымен, ормандардың экологиялық жағдайы нашарлап барады.

        Орман қорғау– орман қорын тиімді пайдалану, оны толықтыру, өрттен, зиянкестерден және аурулардан қорғау, сондай-ақ, ағаш өнімін арттыру шаралары болып табылады. Ормандыалқаптарда орман қорғау шараларын тиянақты жүргізу үшін орман бірнеше телімдерге бөлінедіде, олардың әрқайсысы бір орманшыға бекітіледі. Орманшының жұмысына техникалық орман қорғау инженері басшылық етеді, бақылайды. Орман қорғау жұмысында өртке қарсы шаралардың мұқият орындалуы бақыланады. Орманды рұқсатсыз кеспеу, ағаш дайындаушылар мен пішен шабушылардың, малшылардың орманда демалушы адамдардың  орман қорын сақтау ережелерін орындауы қадағаланады. Зиянды жәндіктер мен жануарлардың, өсімдік ауруларының пайда болуы бақыланып, қажет жағдайда тиісті мекемелерге тез хабарланады, күрес шаралары ұйымдастырылады. Орманда аң аулау, оның маусымдық ережелерін сақтау бақыланады.Орман қорғау ісінде, орман шаруашалығында радиостанция, телефон болуы керек, өрт-химиястанциялары құрылып, өрт сөндіру топтары ұйымдастырылады.Орман ұшақ,тікұшақтармен барланады.                                 

                     Қазақстанда орман қорғау жұмысымен  Қазақ орман шаруашылығы, ғылыми-зерттеу институты, орман шаруашылығы мекемелері  айналысады. 

5. Мәтін неше бөліктен тұрады?

• Мәтін 5 бөліктен тұрады       

• Мәтін 3 бөліктен тұрады       

• Мәтін 2 бөліктен тұрады       

• Мәтін 4 бөліктен тұрады       

Орманды қорғау дегенді қалай түсінесіз?

• орман ағаштарын кесу 

• оны толықтыру,өрттен,зиянкестерден және аурулардан қорғау

• орманға қоқыс лақтыру  

• орманды жайылым ретінде пайдалану

Мәтінде қозғалатын мәселе

• Орманды қорғау            

• Орманның келбеті

• Орман алаңы                 

• Орман тұрғындары

Мәтін мазмұнын ашатын мақал-мәтелді табыңыз

• Орман көп болса — олжаң көп

• Нөсер алдында найзағай ойнайды.

• Күн күркіресе, көп дүркірер.       

• Боранда күні ит пен бала құтырады.

Қазақстанда орманды қорғау ісімен айналысатын мекемелерді ата.

• табыс табу  мекемелері    

• сумен қамтамасыз ету мекемелері

• Қазақ орман шаруашылығы, ғылыми-зерттеу институты

• сауда мекемелері

24санының ондығын тап. 

• 4 бірлік

• 3 ондық

• 20 бірлік

• 2 ондық