қазак тілі НИШ

1-мәтін Қоқыс дерті – ғасыр мәселесі 1. Қай қаланың шынайы келбетін көргіңіз келсе, ең бірінші сол қала маңындағы күлқоқысқа мән бергеніңіз жөн. Қазіргі таңда бұл басты мәселенің біріне айналды. Бүгінде республика аумағында 43 миллиард тоннадан астам қоқыс жинақталған. Оның тек 5 пайызы ғана кәдеге жараса, қалғаны жер қойнауына жіберіліп, одан әрісі қауіпті үйінділердің маңына төгіледі. Қазіргі уақытта тұрмыстық қалдықтарды жинау, сақтау және өңдеу мәселесі ұзақ жылдар бойы өзекті жағдайдың қатарында тұр. 2. Қоқыс полигондарының жетіспеушілігінен, оның сыйымдылығына шыдамай, күн сайын қоқыс қалдықтарының саны өсуде. Мынаны қараңыз, адамдар күн сайын тау-тау қылып күл-қоқысқа тастайтын пластмасса құтылар жер бетінде 500 жылға дейін, кәдімгі полиэтилен пакеттері 200 жылдан астам уақыт бойы шірімей, жатып алады екен. Ал консерві қалбырлары мен шыны сынықтары 1 мың жылға дейін жер қойнын ластап, топырақ құнарын жеп жатады. Тау-тау болып үйілген қалдықтардың экологияға кері әсер ететіні белгілі. Дәлірек айтқанда, бүлінген заттар топырақтың құнарын кемітіп, улы газдар арқылы ауаны ластайды. Оны өртесе, адам ағзасына зиянды заттар бөлінеді. Сол секілді басқа да қоқыс қалдығы адамға, ауаға, қоршаған ортаға кері әсерін тигізуде. 3. Қаланың әдемі келбеті, әсіресе, тазалығы табалдырығынан басталған халықтың мәдениетімен тығыз байланысты. Ал, мәдениет бар жерде қалаға деген жанашырлық, сүйіспеншілік те бар. «Тазалық – иманның жартысы» демекші, адамдар тазалыққа ортақ жауапкершілікпен қараса дұрыс болар еді! Қай уақытта да өмір сүріп жүрген ортамызды таза ұстау, Жер-Анаға қиянат жасамау адамзаттың қолында. Ендеше, қаламызды күл-қоқыстан таза ұстайық, ағайын!

1. Мәтіннің құрылымы бойынша ақпарат қалай берілген?

• А) Салдары – себебі – ұсынысы

• В) Ақпарат – статистика – дәлелі

• С) Мәселе – салдары – ұсыныс

• D) Стастистика – деректер – мысалы

2. Мәтіннің екінші бөлімінен қандай ақпарат білдіңіз?

• А) қалдықтарды жинау, өңдеу мәселесі туралы

• В) қоқыс қалдықтарын пайдаға жарату туралы

• С) қоқыстың қоршаған ортаға зияны туралы

• D) тазалық сақтауға жауапкершілікпен қарау туралы

3. Мәтіннің соңғы бөлігінде автор не айтқысы келді?

• А) Тұрғындарды қоқысты өңдеуге шақырады.

• В) Тұрғындарды тазалықты сақтауға шақырады

• С) Тұрғындарды еңбектенуге шақырады.

• D) Тұрғындарды ұйымшыл болуға шақырады.

2-мәтін Мен оныншы сыныпты бітірген жылы «Қыз Жібек» фильміне басты рөлдерді ойнаудан үміткер қыздарға байқау жарияланды. Бағымды сынап көргім келіп, киностудияға бардым. Галина Күзембаева апай қарсы алып, фотосынаққа түсуге жіберді. Кімнің сәйкес келетінін сол суреттерге қарап таңдайды екен. Киностудия алдынан бірінен бірі өткен керемет сұлу қыздарды көргенде, «мынадай нағыз арулар тұрғанда, мен неменеге келдім?» деп ойланып қалдым. Егер «қойшы, бұлар емес, бәрібір мен өтемін!» деп мұрнымды шүйіргенде, іріктеуден өтер ме едім, өтпес пе едім, кім біледі... Жібектің бейнесін сомдау үшін алдымен талант керек. Сол жағынан әлгі қыздардан басымдау түскен болуым керек, ақыры режиссер Сұлтан Қожықов бастаған комиссия мені ақтық сынға қатысатын 10 қыздың қатарына енгізді. Сосын бәрімізді Төлеген рөлінен үміткер актерлермен жұптастырып, сценарийдегі оқиғалардан үзінділер ойнатты. Мені бірден Құманмен жұптастырды. Бір жылдай дайындық жұмыстары жүргізілді. Атқа отыруды, басқа да машықтарды үйренуіме тура келді. Ақыры барлығымыздың өнерімізді сараптап шыққан көркемдік кеңес мүшелері бізді – Құман екеумізді таңдады.

4. Жібектің рөліне таңдалған актриса басқа үміткерлерлерден несімен басым түсті?

• А) сұлулығымен

• В) сенімділігімен

• С) еңбекқорлығымен

• D) дарындылығымен

5. Мәтінде айтылатын іс-шара не мақсатпен өткізіліп жатыр?

• А) фотосессия ұйымдастыру үшін

• В) сұлулық байқауын өткізу үшін

• С) негізгі рөлге актриса таңдау үшін

• D) фильмге сценарий жазу үшін

6. Берілген ақпараттың қайсысы мәтінде кездеседі?

• А) Актерлерге арналған байқау телестудияда өтті

• В) Келген қыздарды видеосынаққа түсуге жібереді

• С) Режисcер ақтық сынға көп қыздарды өткізді.

• D) Он екі айға жуық уақыт дайындық жүргізілді.

7. Байқауға қатысуға келген қыздарды не байланыстырады?

• А) Қыздар киностудияда жұмыс істегілері келеді

• В) Қыздардың барлығы фильмге түскілері келеді.

• С) Қыздардың барлығы сұлулық байқауына келді

• D) Төлегеннің рөліндегі актермен танысуға келді.

3-мәтін Бiр кедей адам жалғыз сиырын сауып, соның сүтiн сатып ақша жинайды екен. Соңғы кездері сүтке су қосып сатуды ойлап шығарыпты. Бiр қалта теңге жинаған әлгi кiсi кемеге мiнiп, бiр жағдаймен жолға шығады. Кемеде келе жатып ұйықтап кетедi. Сонда бiр маймыл оның теңге салған қалтасын ұрлап алып, кеме желкенiнiң ұшар басына шығып кетедi. Жолаушы оянып, ары-берi қараса, теңге салған қалтасы жоқ. Ары iздейдi, берi iздейдi. Бір кезде желкеннiң ұшар басында отырған маймылды көредi. Қараса, маймыл бiр теңгені алып мұның қолына лақтырады. Келесi теңгені алып теңiзге лақтырады. Сөйте-сөйте қалтаны босатады. Иесiне лақтырған теңге – таза пайда, ал теңiзге лақтырған теңге – қулықпен жиналған екен. Осылайша маймыл табыстың тең жартысы суға тиесілі екендігінен хабардар еткен сияқты.

8. Автор адамның қандай қасиетіне назар аударғысы келді?

• А) үнемшілдік

• В) тапқырлық

• С) пайдакүнемдік

• D) іштарлық

9. Маймылдың қалтаны ұрлап әкетуінің себебі неде?

• А) Қалтаны өзіне меншіктеп алғысы келді

• В) Ұйықтап қалудың зияндығын көрсеткісі келді.

• С) Жолаушыға қалтаны іздетіп, ойнағысы келді.

• D) Ақшаның жартысы арам екенін көрсеткісі келді.

10. Мәтін негізінде қандай қорытынды жасауға болады?

• А) Жолдас, жолдасқа қиянат еткен оңбас

• В) Кекшіл болма, әрқашан көпшіл бол.

• С) Адалға – есеп, арамға сұрау бар

• D) Сараңдық пен арамдық ағайындас