Samadhi Shatak Book 1/4

સમરી ભાગવતી ભારતી,

પ્રણમી જીન જગબંધુ;

કેવળ ______ ‌‌‌ ભોધકો,

કરશું સરસ પ્રબંધ.

• સમાધી

• આતમ

• મોક્ષ

• મુક્તિ

Answer explanation

ભગવતી સરસ્વતીને સ્મરીને અને જગબંધુ જિનેશ્વર પ્રભુને પ્રણમીને ફકત આત્મબોધ માટે સરસ રચના કરીશ.

કેવળ આતમ-બોધ હૈ,

પરમારથ શિવપંથ;

તામેં જીનકું મગનતા,

સો હિ ભાવ ____. (2)

• સમાધિ

• આતમપંથ

• નિર્ગૃંથ

• સિદ્ધપંથ

Answer explanation

માત્ર આત્માનુભૂતિ તે જ પારમાર્થિક – નૈશ્ચયિક મોક્ષમાર્ગ છે. તેમાં જે ડૂબેલ હોય, ઓતપ્રોત હોય તે જ ભાવનિર્ગૃંથ છે.

ભોગ જ્ઞાન જ્યું બાલકો,

બાહ્ય જ્ઞાનકી દોર;

તરુણભોગ અનુભવ જિસ્યો,

_____ ભાવ કછુ ઓર. (3)

• સમાધિ

• શુદ્ધ

• આતમ

• મગન

Answer explanation

તરુણોનાં વૈષચિક સુખનું જ્ઞાન બાળકને હોઈ ન શકે. તેમ બાહ્યજ્ઞાનમાં–પરમાં ફસાયલી ચેતના આત્મભાવની મગ્નતાને શી રીતે જાણી શકે? મગ્નભાવ કોઈ જુદી જ વસ્તુ છે.

‌‌‌‌‌_______ મગન જો,

સો સબ પુદ્‌ગલ ખેલ;

ઈંદ્રજાળ કરી લેખવે,

મિલે ન તિહાં મનમેલ. (4)

• આતમજ્ઞાને

• પરભાવમે

• સંસાભાવમે

• શુભભાવમે

Answer explanation

આત્મભાવમાં ડૂબેલ સાધક પુદ્‌ગલોની રચનાને ઈંદ્રજાળ-આભાસી રચના – જેવી અનુભવે છે અને તેથી તેનો તેમાં મનમેળ જામતો નથી.

____ વિના વ્યવહારકો,

કહા બનાવત નાચ?

રતન કહો કોઉ કાચકું,

અંત કાચ સો કાચ. (5)

• આતમ

• જ્ઞાન

• વિવેક

• અભિનેતા

Answer explanation

જ્ઞાન વિનાનો વ્યવહાર સાધના-જગતમાં પ્રતિષ્ઠિત નથી. ભીતર જોડે જેનું સામંજસ્ય છે તે જ વ્યવહાર વાસ્તવિક ગણાયેલ છે.

કોઈ કાચને રત્ન કહે પણ તેથી શું થાય?

કાચ તો કાચ જ છે.

રાચે સાચે _____,

યાચે વિષય ન કોઈ;

નાચે માચે મુગતિ રસ;

આતમજ્ઞાની સોઈ. (6)

• માનમેં

• સંસારમેં

• ધ્યાનમેં

• સમાધિમેં

Answer explanation

સાચા ધ્યાનમાં જે ડૂબે છે, અને એને કારણે વિષયોની – પરમાં જવાની ઈચ્છા નથી થતી અને મુક્તિના રસમાં જે નાચે છે, જેણે એમાં ધૂમ મચાવી છે, તે આત્મજ્ઞાની છે.

બાહિર અંતર પરમ એ,

‌‌‌‌____-પરિણતિ તીન;

દેહાદિક આતમ-ભરમ,

બહિરાતમ બહુ દીન. (7)

• આતમ

• જીવ

• ચિત્ત

• બુદ્ધિ

Answer explanation

આત્મદશાનાં ત્રણ અવસ્થાંતરો દર્શાવેલ છે: બહિરાત્મદશા, અંતરાત્મદશા અને પરમાત્મદશા.

બહિરાત્મદશા કઈ?

દેહ વગેરેમાં આત્માને ભ્રમ કરી, પરિણામે દીનતાને મેળવનાર બહિરાત્મદશા છે.

‌‌____ દોષ આતમભરમ,

અંતર આતમ ખેલ;

અતિ નિર્મલ પરમાતમા,

નહિ કર્મકો ભેલ. (8)

• મન

• બુદ્ધિ

• ચિત્ત

• દેહાદિક

Answer explanation

મનમાં ઊઠતા રાગ, દ્વેષ, અહંકાર આદિ દોષોમાં (અહંકાર-જન્ય ‘હું’પણા આદિમાં) આત્મદશા નથી, પણ તે દશામાં આત્મદશા માનવી તે ભ્રમ છે, આવું માનવું તે અંતરાત્મદશા.

પરમાત્મદશા અત્યંત નિર્મળ છે, ત્યાં કર્મનું મિશ્રણ બિલકુલ નથી. સ્વનું રૂપ ત્યાં પૂર્ણતયા નીખરેલું છે.

નરદેહાદિક દેખકે,

આતમજ્ઞાને હીન;

____ બહિરાતમા,

અહંકાર મન લીન. (9)

• વચનબળ

• કાયાબળ

• મનોબળ

• ઈંદ્રિયબળ

Answer explanation

મનુષ્યનો હેહ, ઈંદ્રિયોનું બળ, ધન વગેરેને જોઈને આત્મજ્ઞાન વગરનો બહિરાત્મા અહંકારમાં લીન બને છે.

અલખ નિરંજન ___ ગતિ,

વ્યાપી રહ્યો શરીર;

લખ સુજ્ઞાને આતમા,

બીર લીન જ્યું નીર. (10)

• શુદ્ધ

• અકળ

• અમલ

• શુભ

Answer explanation

અલક્ષ્ય (ન દેખાતો), નિરંજન (કર્મરૂપી અંજન – કર્મરૂપ કલંકથી રહિત) અને અકળ ગતિ (જેની ગતિ કળી ન શકાય) આત્મા શરીરમાં વ્યાપીને રહેલ છે. દૂધમાં પાણી વ્યાપીને રહે તેમ. સારા જ્ઞાન વડે આ તું જો!