PRA-PAS X-12

Bakatku horéam nyokot, Dayang Sumbi humandeuar, pokna téh, “Mun aya nu mangnyokotkeun, mun awéwé rék diaku dulur, mun lalaki rék diaku salaki…” cenah. Tapi euweuh sasaha iwal ti si Tumang nu keur héés. Si Tumang ngoréjat ngadéngé kitu téh. Tuluy ku manéhna éta kentreung téh dicokot, dibikeun ka Nyi Dayang Sumbi.

 

Si Tumang nagih jangji hayang diaku salaki. Reuwas Dayang Sumbi téh, tapi lantaran rumasa geus kaleupasan omong, kapaksa inyana daék dikawin ku si Tumang. Kersaning Hyang Widi, Dayang Sumbi ngandeg kakandungan. Sarta geus cunduk kana waktuna brol ngalahirkeun budak lalaki dibéré ngaran Sangkuriang.

 

Dina hiji mangsa, sanggeus Sangkuriang rada gedé, Dayang Sumbi nitah moro hayang dipangmawakeun ati mencek. Sangkuriang da puguh sapopoé di leuweung dititah kitu téh teu baha. Nya caritana inyana miang jeung si Tumang rék moro mencek.

 

Watek palaku nu aya dina sempalan dongéng di luhur anu merenah nyaéta …

• Dayang Sumbi nu resep ka saban lalaki

• Si Tumang anu kedul

• Sangkuriang budak baha

• Dayang Sumbi teu jalir janji

• Sangkuriang piindung

Gunung Tampomas

 

Kacaritakeun, Gunung Gedé anu aya di Sumedang ngaluarkeun sora pohara pikakeueungeunana. Sorana ngaguruh. Tina puncakna kaluar haseup campur lebu anu hurung. Ieu gunung kawas-kawas arék bitu. Rahayat Kabupatén Sumedang harita, pohara rareuwaseunana. Kumaha balukarna lamun éta Gunung Gedé bener-bener bitu?

Teu kacatur saha anu jeneng bupati harita. Ngan éta bupati téh pohara towéksana ka rahayat, wedi asih sarta bijaksana. Atuh sanajan can kalaporan gé anjeunna parantos uningaeun, kumaha tagiwurna rahayat. Anjeunna teras ngémutan sangkan bisa nyalametkeun rahayatna.

…

 

Dongéng di luhur kaasup kana dongéng…

• Sagé

• Fabél

• Parabél

• Sasakala

• Mite

Dina dongéng Sangkuriang aya unsur pamohalan, diantarana waé nyaéta…

• Raja kahampangan dina balokéng

• Dayang Sumbi boga anak Sangkuriang

• Sangkuriang nyieun parahu

• Dayang Sumbi kawin jeung Si Tumang

• Sangkuriang anak raja

Unsur-unsur carita dina dongéng sarua jeung unsur-unsur prosa fiksi séjénna. Ieu di handap anu teu kaasup kana unsur-unsur carita, nyaéta…

• Téma

• Purwakanti

• Palaku

• Galur

• Latar

Salah sahiji ciri dongéng téh nyaéta anonim, maksudna…

• Sumebarna sacara lisan

• Sumebarna sacara tinulis

• Kanyahoan nu ngarangna

• Teu kanyahoan saha nu ngarangna

• Ngabogaan amanat

Ieu di handap nu kaasup kana kalimah pangharepan, nyaéta…

• Muga-muga waé rencana urang bisa laksana!

• Jung baé tiheula, kuring mah aya perlu heula!

• Geus ti iraha atuh gering téh?

• Tiasa nyuhunkeun cai?

• Maca sing bener!

Rupaning hal atawa perkara anu rék ditepikeun ku pangarang dina karyana disebut...

• Amanat

• Galur

• Latar

• Palaku

• Téma

Najan éta paréntah téh teu asup akal, tapi lantaran paréntah raja, Prabu Borosngora ngagugu ogé. Satengahing lalampahan, di hiji tempat anu mayakpak lir sagara keusik, Prabu Borosngora tepung jeung hiji jalma nu ngaranna Sayidina Ali. Ka Sayidina Ali, Prabu Borosngora bébéja seja néangan guru anu mibanda élmu luhung. Ngadéngé omongan Prabu Borosngora, harita kénéh Prabu Borosngora diajak leuleumpangan ku Sayidina Ali.

Dumasar sempalan dongéng di luhur, harti kecap luhung nyaéta...

• Hadé

• Sakti

• Lengkep

• Sagala bisa

• Mangpaat

Dongéng téh asalna sumebar sacara lisan, ngan ayeuna geus aya sawatara dongéng anu geus dibukukeun, umpamana waé …

• Sakadang Kuya jeung Sakadang Monyét

• Si Kabayan Ngadeupaan Lincar

• Sasakala Uncal Tandukan

• Gagak Hayang Jadi Merak

• Sunan Permana Dipuntang

Pupuh mangrupa karya sastra buhun nu dipaké dina nulis wawacan. Ciri utama dina pupuh téh nyaéta ayana guru lagu jeung guru wilangan. Guru lagu jeung guru  wilangan dihasilkeun tina prosés...

• Ngitung kecap dina unggal padalisan

• Ngitung engang dina unggal pada

• Ngitung engang dina unggal padalisan

• Ngitung kecap dina unggal pada

• Ngitung baris