Инерция құбылысы

Инерция дегеніміз не?

• денеге басқа денелер әсер етпеген кезде жылдамдығын сақтау құбылысы

• дененің басқа денелер әсер еткенде жылдамдығын сақтау құбылысы

• дұрыс жауабы жоқ

• дененің жылдамдығын сақтау қасиеті

Берілген денелердің қайсысы инерциямен қозғалады?

• қар көшкіні

• көпірден өтіп бара жатқан көлік

• соққылар арасындағы футбол добы

• тұрақты жылдамдықпен жүретін пойыз

Answer explanation

Білгенің жөн!

Денеге басқа денелер әрекет етпеген кездегі жылдамдығын сақтау құбылысы инерция деп аталады.

Инерция (латынша inertia) – қозғалыста емес, әрекетсіздік.

Сонымен, дененің оған басқа денелер әсер етпеген кездегі қозғалысын инерциялық қозғалыс деп атайды.

Түсіндіру

Соққылар арасындағы доп инерциямен қозғалады, өйткені қозғалыс басқа денелердің әсерінсіз жүреді.

Адам аяғы тасқа тиіп кетсе қай жаққа қарай құлайды?

• алға құлайды

• құламайды

• артқа құлайды

• дұрыс жауабы жоқ

Егер пойыз бен автомобиль бірдей жылдамдықпен қозғалып келе жатқан болса,қайсысын тоқтату қиын?

• дұрыс жауабы жоқ

• пойызды

• автомобильді

• тоқтату мүмкін емес

Екі арба соқтығысқаннан кейін бірінші арба 80см ге , екінші арба 60см ге қарама- қарсы бағытта қозғалып кетті, қай арбаның инерттілігі жоғары?

• олардың инерттіліктері бірдей

• бірінші

• екінші

• олар инертті емес

Қорап қақпақпен жабылған, қақпағында кішкене дене бар. Қолымен ұстамай денені қорапқа қалай түсіруге болады?

• егер қораптың қақпағын баяу жылжытса

• егер қораптың қақпағын жылдам көтерсе

• егер қораптың қақпағын жылдам тартып қалса

• дұрыс жауабы жоқ

Answer explanation

Білгенің жөн!

Денеге басқа денелер әрекет етпеген кездегі жылдамдығын сақтау құбылысы инерция деп аталады.

Инерция (латынша inertia) – қозғалыста емес, әрекетсіздік.

Сонымен, дененің оған басқа денелер әсер етпеген кездегі қозғалысын инерциялық қозғалыс деп атайды.

Түсіндіру

A денесіне қолды тигізбестен қораптың қақпағын тез тартып қорапқа түсіруге болады. Сонда серпілістің қысқа мерзіміне байланысты үйкеліс күші A денесін қақпақтың бетінде ұстап тұра алмайды, яғни оған қақпақтың қозғалыс жылдамдығымен салыстырғанда үлкен жылдамдық беруге үлгермейді. Сонымен, инерция құбылысының нәтижесінде тірексіз қалған дене қорапқа түседі.

Егер жолаушы орындыққа қарай тақалса, онда автомобильдің қозғалысында қандай өзгерістер болды?

• оңға қарай бұрылды

• дұрыс жауабы жоқ

• жылдамдығын арттыра бастады

• солға қарай бұрылды

Answer explanation

Білгенің жөн!

Денеге басқа денелер әсер етсе, дененің жылдамдық бағыты өзгереді. Бұл дене жылдамдығының өзгеруі (мөлшері мен бағыты бойынша) оған басқа дененің әсер етуі нәтижесінде пайда болады дегенді білдіреді.

Дененің жылдамдығын басқа денелер оған әсер етпеген жағдайда сақтау құбылысын инерция деп атайды.

Түсіндіру

Егер жолаушы орындыққа қарай тақалса, онда автомобиль жылдамдығын арттыра бастаған.

Қайрақ тастың барлық түйіршігі шеңбер бойымен қозғалады. Түйіршік қайрақ тастан бөлінген сәтте оның қозғалысы түзусызықты болады. Неліктен?

• өйткені тас түйіршігіне күш әсер етеді және ол инерциясымен қозғалады

• дұрыс жауабы жоқ

• өйткені тас түйіршігіне ауырлық күшінен басқа ешқандай күш әсер етпейді, ол инерциямен қозғалады

• өйткені тас түйіршігіне ешқандай күш әсер етпейді және ол инерциясымен қозғалады

Answer explanation

Білгенің жөн!

Еркін дененің қозғалысын инерциялдық қозғалыс, ал оның көмегімен жылдамдықтың сақталуын инерция деп атайды.

Басқа дененің әсері неғұрлым аз болса, соғұрлым қозғалыс жылдамдығы ұзақ сақталады және қозғалысы бірқалыпты қозғалысқа жақын болады.

Денеге басқа денелер әсер етсе, дененің жылдамдық бағыты өзгереді. Бұл дененің жылдамдығының өзгеруі (мөлшері мен бағыты бойынша) оған басқа дененің әсер етуі нәтижесінде пайда болады дегенді білдіреді.

Дененің жылдамдығын басқа денелер оған әсер етпеген жағдайда сақтау құбылысын инерция деп атайды.

Түсіндіру

Тас түйіршігі тастан бөлінген бойда оның қозғалысы түзусызықты болады, өйткені тас түйіршігіне ауырлық күшінен басқа ешқандай күш әсер етпейді, ол инерциямен қозғалады.

Неліктен зеңбірек пен зеңбіректен ұшып шығатын снаряд кері бағытта әртүрлі жылдамдықпен қозғалады?

• олардың массалары бірдей болғандықтан

• олардың массалары әртүрлі болғандықтан

• дұрыс жауабы жоқ

• бұл олардың массасына байланысты емес

Answer explanation

Білгенің жөн!

Денелердің инерттілігі инерция құбылысымен байланысты. Массивті денелер жылдамдықтың өзгеруіне массасы аз денелерге қарағанда күшті қарсылық көрсетеді. Өзара әсерлесу нәтижесінде екі дене де жылдамдығын өзгерте алады. Егер өзара әсерлесу кезінде денелердің жылдамдықтары бірдей өзгерсе, онда денелердің массалары тең болады. Егер бастапқыда денелер тыныштықта болған болса, массалар қатынасы = жылдамдықтардың кері қатынасына тең:

Түсіндіру

Снаряд пен зеңбіректің жылдамдықтары әртүрлі, өйткені олардың массалары әртүрлі. Дененің массасы (зеңбіректің) үлкен болған сайын, жылдамдығының да өзгерісі аз болады.