Қазақ тілі. Марафон. Н4

Тұрақты сөз тіркесін табыңыз

• А) Жаулардан тығылды

• В) Өкпесі аузына тығылды

• С) Әкесінің қасына тығылды

• Д) Ауылға тығылды

Көнерген сөздер қатарын табыңыз

• А) Айбалта, найза

• В) Көсек, құлақ

• С) Меридиан, экватор

• Д) Аренда, серіктестік

Answer explanation

Дұрыс жауап: Айбалта, найза

Көнерген сөздер – тарихи шығармаларда ғана кездесетін, қолданыстан шығып қалған, мағынасы көмескі сөздер. Көнерген сөздер екіге бөлінеді: 1) тарихи сөздер; 2) архаизмдер.

Тарихи сөздер – ескі заманда қолданылған, дәуірі өткен тарихи сөздер атауы. Тарихи сөздер бірнеше салаға бөлінеді:

 

– ел басқаруға байланысты атаулар: хан, патша, уәзір, би, ағасұлтан, болыс, ауылнай, т.б.

– пайдаланудан шығып қалған қару-жарақ атаулары: садақ, жебе, сауыт, айбалта, найза, адырна, т.б.

– кеңес дәуірі тұсында қолданылған әкімшілік сөздер: қызыл әскер, қызыл отау, т.б.

 

Архаизмдер – халықтың тұрмыс-тіршілігіне, салт-санасына, әдет-ғұрпына байланысты қолданылатын, әр дәуірде өзгеріп, басқа сөздермен ауысып отыратын ескірген сөздер. Архаизмдерге мынандай сөздер жатады:

 

– мата атаулары: патсайы, торқа, биқасап, дүрия, т.б.

– әдет-ғұрып атаулары: бесік құда, сауын айту, ұрын бару, т.б.

– үй тұрмысына қатысты атаулар: жаппа, лашық, саптыаяқ, кебеже, әбдіре, шидем, күпі, шекпен, сәукеле, т.б.

 

Езулік дауыстысы бар сөзді табыңыз

• А) Сулау

• В) Жина

• С) Жуу

• Д) Құлау

Answer explanation

Дұрыс жауап: Жина

Езулік дауыстылар езудің кейін тартылуы арқылы жасалады. Олар: а, ә, е, и, э, ы, і.

Буынға бөлінбейтін сөзді табыңыз

• А) Іні

• В) Дала

• С) Қарт

• Д) Әпке

Answer explanation

Дұрс жауап: Қарт

Сөздің құрамынды бір ғана дауысты дыбыс болса, ол сөз буынға бөлінбейді.

Қосымшаның түрі нешеу екенін көрсетіңіз

• А) 2

• В) 3

• С) 4

• Д) 5

Answer explanation

Дұрыс жауап: 2

Қосымшаның екі түрі бар: Жұрнақ және жалғау

Қабысу бар сөйлемді белгілеңіз

• А) Көшеді ел, көшеді замандар да

• В) Ақыл - адам көрігі

• С) Ірімшігін қайнатып, құртын жайды

• Д) Сыпайы мінезің сәлемдесуден-ақ танылады

Answer explanation

Дұрыс жауап: Сыпайы мінезің сәлемдесуден-ақ танылады. (Сыпайы мінез)

Қабысу – сөз бен сөздің ешбір жалғаусыз, тек орын тәртібі арқылы іргелес байланысқан түрі. Мысалы, кең бөлме, орындалған арман, тоғызыншы сынып, үйдегі қызық оқиға, т.б.

Күрделі сан есім қатысқан қатарды анықтаңыз

• А) Концерт төртінші, бесінші сынып оқушыларының қатысуымен болды

• В) Бұл Алматының миллионыншы тұрғыны дүниеге келген жылы болатын

• С) Атамның жасы сексен бес, сексен алтыларда

• Д) Бала жеті жасқа дейін жерден таяқ жейді

Answer explanation

Дұрыс жауап: С) Атамның жасы сексен бес, сексен алтыларда

Күрделі сан есім екі не одан көп сөзден құралған сан есім

Сөйлемдегі еліктеу сөз қай сөйлем мүшесі болып тұрғанын белгілеңіз:

Жүргіншілер кілт тоқтады

• А) Анықтауыш

• В) Баяндауыш

• С) Пысықтауыш

• Д) Бастауыш

Answer explanation

Дұрыс жауап: Пысықтауыш

Жүргіншілер кілт тоқтады

Тоқтады (не істеді?) - баяндауыш

Жүргіншілер (кімдер?)- бастауыш

Кілт (қалай?)- пысықтауыш

Пысықтауыш еліктеу сөз болып тұр.

Ма, ме, ба, бе, па ,пе шылауларының қатысуымен жасалатын сөйлемді анықтаңыз

• А) Хабарлы сөйлем

• В) Бұйрықты сөйлем

• С) Лепті сөйлем

• Д) Сұраулы сөйлем

Answer explanation

Дұрыс жауап: Сұраулы сөйлем

Сұраулы сөйлемге тән негізгі белгілер: сұрау есімдіктерінен және ма, ме, ба, бе, па, пе, ше (мы, мі, бы, бі, пы, пі, ші) сұраулық демеулік шылауларының қатысуымен жасалады. Мысалы, Бізбен бірге саяхатқа барасың ба?

Антоним сөздерді табыңыз

• А) Ылди -өр

• В) Ымырт - іңір

• С) Істеу -жасау

• Д) Малу - батыру

Answer explanation

Дұрыс жауап: Ылди -өр

Ылди - аласа жер

өр - биік жер