9-сынып қазақ тілі

Сабақтас құрмалас сөйлемнің түрлері нешеу?

• 9

• 6

• 7

• 8

Answer explanation

Сабақтас құрмалас сөйлем құрамындағы бағыныңқы мен басыңқы сөйлемдерінің мағыналық қарым-қатынасына қарай алты түрге бөлінеді: 1) шартты бағыныңқы; 2) қарсылықты бағыныңқы; 3) себеп бағыныңқы; 4) мезгіл бағыныңқы; 5) қимыл-сын бағыныңқы; 6) мақсат бағыныңқы.

Еңбек етсең ерінбей, тояды қарның тіленбей.

Сабақтас құрмаластың қай түрі?

• Мезгіл

• Шартты

• Қимыл-сын

• Мақсат

Answer explanation

Шартты бағыныңқы сабақтас. Құрамындағы жай сөйлемдерінің біріншісі екіншісіндегі істің орындалу не орындалмау шартын білдіретін түрі шартты бағыныңқы сабақтас деп аталады.

Қарсылықты бағыныңқы сабақтас.

• Теңіз бетінен қаншама биік болғанмен, осы өңірдің кез келген жерінен су шығады.

• Бұл оқиға дәл осы күндердің өзінде тыным алмай, ұзын құлақ арқылы тамам Тобықтыны шарлап шықты.

• Бір күні Құрмаш Көксерекке ас беріп тұрғанда, қара ала төбет Көксерекке ұмтылды.

• Қожық Көкшетау оязына қарайтын жерде отырғандықтан, Есенейдің қолына түспей кетті.

Answer explanation

Қарсылықты бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлемнің бағыныңқы сыңары мен басыңқы сыңары бір-біріне қарама-қарсы мағынада қолданылады. Қарсылықты бағыныңқы сабақтастың бағыныңқы сыңары қайтсе де, не етсе де, қайткенмен, не еткенмен, қайткенше, не еткенше, қайткеніне (не еткеніне) қарамастан, қайте тұра, не ете тұра? сұрақтарына жауап береді.

Қимыл-сын бағыныңқы сабақтастың бағыныңқы сыңарына .................................... деген сұрақтар қойылады.

• қалай? қайтіп?

• қашан? қалай?

• неліктін? не себепті?

• қайтседе? не етседе?

Answer explanation

Қимыл-сын бағыныңқы сабақтастың бағыныңқы сыңарына қалай, қайтіп? деген сұрақтар қойылады.

Домбыра шертіп отырған әнші әуелете шырқап (қайтіп?), ән салып қоя берді. Жұпар мен Қалампыр бастарын изей (қалай?), әлдене жайлы қызу әңгімелесіп отыр.

Сабақтас құрмалас сөйлемді табыңыз.

• Әлден уақытта екі атты кісі келді де, мені ағаштан шешіп алды.

• Қыздың маңдайынан сипады да, толқындай қара шашынан бір сүйіп, өз жөнімен кете берді.

• "Oтан" деген сөзді күнде естиміз, себебі Oтaн дегеніміз – адамның туып-өскен жері.

• Жігіттер жабылып болмаған соң, әнші сандыққа отырды.