Mövzu 6

Əsas qrup rentabellik göstəriciləri sistemində aşağıdakılardan hansını xüsusi qeyd etmək olar: 

• Kapitalın rentabelliyi kapitaldan istifadənin səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.

• Ehtiyatlardan istifadənin səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.

• Xammaldan istifadənin səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.

• Materiallardan istifadənin səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.

Rntabelliyin çoxsaylı göstəricilərini hesablayan zaman kəsrin məxrəcində hansı göstəricilər istifadə edilə bilər.

• Məxrəcdə – əsas əməliyyat (satışdan alınan) gəlirləri (netto), satışın maya dəyəri üzrə xərclər, təşkilatın aktivlərinin (əmlakının) orta dəyəri, təşkilatın xüsusi kapitalının orta məbləği, nizamnamə kapitalının məbləği, əsas fondların orta dəyəri, dövriyyə aktivlərinin orta dəyəri, istehsal fondlarının orta dəyəri və s.

• Məxrəcdə – əsas əməliyyat mənfəət (netto), satışın dəyəri üzrə mənfəət, təşkilatın mənfəəti, təşkilatın dövriyyə mənfəətinin məbləği, nizamnamə mənfəətinin məbləği, əsas mənfəətin orta dəyəri və s.

• Məxrəcdə – satışdan alınan mənfəət (netto), satışın plan üzrə mənfəəti, təşkilatın strateji mənfəətinin orta dəyəri, təşkilatın biznes mənfəətinin orta məbləği, əsas fondların oxşar mənfəətinin orta dəyəri, istehsal fondlarının mənfəəti və s.

• Məxrəcdə – əsas əməliyyat (satışdan alınan) mənfəət (netto), satış üzrə mənfəətlər, təşkilatın aktivlərinindən mənfəətin orta dəyəri, təşkilatın xüsusi mənfəətinin orta məbləği, əsas fondların satışından mənfəəti, dövriyyə aktivlərinin mənfəəti, istehsal fondlarından mənfəət və s.

Əsas qrup rentabellik göstəriciləri sistemində aşağıdakılardan hansını xüsusi qeyd etmək olar: 

• Satışın səmərəliliyini məhsulların, malların, xidmətlərin istehsalını əks etdirən satışın (əsas əməliyyat gəlirlərinin) rentabelliyi göstəriciləri. 

• Satışın müddətini, məhsulların, malların, xidmətlərin istehsalını əks etdirən satışın (əsas əməliyyat gəlirlərinin) müddətliliyi göstəriciləri. 

• Satışın (məhsulların, malların, xidmətlərin) istehsalını əks etdirən satışın (əsas əməliyyat gəlirlərinin) intensivliyi göstəriciləri. 

• Satışın aktivliyini, məhsulların, malların, xidmətlərin istehsalını əks etdirən satışın (əsas əməliyyat gəlirlərinin) həcm göstəriciləri. 

Aktivlərin rentabelliyi göstəricilərinin tərkibinə aiddir:

•  İqtisadi rentabellik (bütün aktivlərin rentabelliyi). Dövriyyə aktivlərinin rentabelliyi. Dövriyyədənkənar aktivlərin rentabelliyi. Əsas fondların rentabelliyi. İstehsal fondlarının (əsas fondların və dövriyyədə olan material aktivlərinin) renbatelliyi; və s.  

•  İqtisadi sabitlik (bütün aktivlərin sabitliyi). Dövriyyə aktivlərinin sabitliyi. Dövriyyədənkənar aktivlərin sabitliyi. Əsas fondların sabitliyi. İstehsal fondlarının (əsas fondların və dövriyyədə olan material aktivlərinin) sabitliyi, və s.  

•  İqtisadi inovativlik (bütün aktivlərin inovativliyi). Dövriyyə aktivlərinin  inovativliyi. Dövriyyədənkənar aktivlərin  inovativliyi. Əsas fondların  inovativliyi. İstehsal fondlarının (əsas fondların və dövriyyədə olan material aktivlərinin)  inovativliyi, və s.  

•  İqtisadi ekstensivlik (bütün aktivlərin ekstensivliyi). Dövriyyə aktivlərinin ekstensivliyi. Dövriyyədənkənar aktivlərin ekstensivliyi. Əsas fondların ekstensivliyi. İstehsal fondlarının (əsas fondların və dövriyyədə olan material aktivlərinin) ekstensivliyi, və s.  

Kapitalın rentabelliyi göstəricilərinin tərkibinə aiddir:

• Tətbiq edilmiş bütün kapitalın rentabelliyi - bütün aktivlərin rentabelliyinə bərabərdir, çünki hesabatı üzrə atkivin yekunu kapital və öhdəliklərin (passivin) yekununa bərabərdir.  Xüsusi kapitalın rentabelliyi (maliyyə rentabelliyi); və s.  

• Tətbiq edilmiş bütün kapitalın sabitliyi - bütün aktivlərin sabitliyinə bərabərdir, çünki hesabatı üzrə atkivin yekunu kapital və öhdəliklərin (passivin) hasilinə bərabərdir.  Xüsusi kapitalın sabitliyi (maliyyə sabitliyi); və s.  

• Tətbiq edilmiş bütün kapitalın inovativliyi - bütün aktivlərin inovativliyinə bərabərdir, çünki hesabatı üzrə atkivin yekunu kapital və öhdəliklərin (passivin) nisbətinə bərabərdir.  Xüsusi kapitalın inovativliyi (maliyyə inovativliyi); və s.  

• Tətbiq edilmiş bütün kapitalın rekstensivliyi - bütün aktivlərin ekstensivliyinə bərabərdir, çünki hesabatı üzrə atkivin yekunu kapital və öhdəliklərin (passivin) cəminə bərabərdir.  Xüsusi kapitalın ekstensivliyi (maliyyə ekstensivliyi); və s.  

Aktivlərin rentabelliyi əmsalı modeli aşağıdakılardan hansı kimi təqdim edilə bilər:

• Müəyyən dövr ərzində mənfəət məbləğinin təşkilatın həmin dövr ərzində aktivlərinin orta dəyərinə nisbəti kimi. 

• Müəyyən dövr ərzində kapitalın məbləğinin təşkilatın həmin dövr ərzində öhdəliklərinin orta dəyərinə nisbəti kimi. 

• Müəyyən dövr ərzində malların məbləğinin təşkilatın həmin dövr ərzində xərcin orta dəyərinə nisbəti kimi. 

• Müəyyən dövr ərzində məhsulun məbləğinin təşkilatın həmin dövr ərzində gəliin orta dəyərinə nisbəti kimi. 

Rentabellik nəyi əks etdirir:

• Mənfəətlilik yaxud gəlirlilik səviyyəsini əks etdirir. 

• Məsrəflilik yaxud xərclilik səviyyəsini əks etdirir. 

• Material yaxud xamal səviyyəsini əks etdirir. 

• Maddilik yaxud mənəvilik səviyyəsini əks etdirir. 

Əsas qrup rentabellik göstəriciləri sistemində aşağıdakılardan hansını xüsusi qeyd etmək olar: 

• Kommersiya təşkilatının əmlakından istifadənin səmərəliliyi-aktivlərin rentabellik göstəriciləri kimi.

• Kommersiya təşkilatının əmlakından istifadənin likvidliyi-likvidlik göstəriciləri kimi.

• Kommersiya təşkilatının əmlakından istifadənin dinamikliyi-dinamiklik göstəriciləri kimi.

• Kommersiya təşkilatının əmlakından istifadənin sabitliliyi-sabitlik göstəriciləri kimi.

Rntabelliyin çoxsaylı göstəricilərini hesablayan zaman kəsrin surətində  hansı göstəricilər istifadə edilə bilər:

• Surətdə – əməliyyat (satışdan alınan) mənfəəti, vergiqoymadan əvvəl mənfəəti, hesabat dövründə xalis mənfəət; 

• Surətdə – əməliyyat (satışdan alınan) zərəri, vergiqoymadan əvvəl borc, hesabat dövründə borc. 

• Surətdə – əməliyyat (satışdan alınan) faizlər, vergiqoymadan əvvəl aktivlər, hesabat dövründə aktivlər. 

• Surətdə – əməliyyat (satışdan alınan) xərcləri, vergiqoymadan əvvəl öhdəlik, hesabat dövründə öhdəlik. 

Əsas qrup rentabellik göstəriciləri sistemində aşağıdakılardan hansını xüsusi qeyd etmək olar: 

• Xərclərin rentabelliyi xərclərin səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.

• Xərclərin rentabelliyi mənfəətin səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.

• Xərclərin rentabelliyi kapitalın səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.

• Xərclərin rentabelliyi aktivlərin səmərəliliyini əks etdirən göstəricilər kimi.