§3. Нарықтық экономика

«Нарық» ұғымын тұтастай алғанда, сатып алушылар мен сатушылардың қарым-қатынасы, бағаларды жеңіл әрі тез теңестіретін мүмкіндік деп есептеген француз математигі, экономист

• О. Курно

• У.Петти

• К.Маркс

• Мальтус

• Ф.Кэне

Кәсіпкерлік белсенділікті жан-жақты қолдау жүйесіне, халықтың аса белсенді бөлігін байытуға бағытталған нарықтық жүйе:

• Жапондық

• Шведтік

• Германдық

• Кеңестік

• Америкалық

Нарықтық экономиканың негізгі белгісі:

• Мемлекеттік меншіктің басымдылығы

• Орталықтан жоспарлау

• Кәсіпкердің бизнес саласын таңдау еркіндігі

• Экономикалық қызметтің қатаң жоспарлануы

• Мемлекеттік жоспарды орындау қажеттілігі

Халықтың өмір сүру деңгейінің (оның ішінде, жалақы деңгейі) еңбек өнімділігінің өсуінен артта қалуымен сипатталатын нарықтық жүйе:

• Америкалық

• Жапондық

• Шведтік

• Германдық

• Кеңестік

Жекелеген тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді сатып алушылар (тұтынушылар) мен сатушылар (өнім берушілер) арасындағы айырбасты қамтамасыз ететін процестер мен рәсімдердің жиынтығы

• билік

• шығын

• нарық

• пайда

• қолөнер

Ұлттық табысты әлеуметтік жағдайы төмен халықтың пайдасына бөліп беру есебінен мүлік теңсіздігін азайтуға бағытталған әлеуметтік саясатпен ерекшеленетін нарықтық жүйе:

• Америкалық

• Жапондық

• Шведтік

• Германдық

• Кеңестік

Нарықтық экономикалық жүйенің басты ерекшеліктеріне жатпайды:

• Жеке меншіктің басымдылығы

• Таңдау еркіндігінің болуы

• Бәсекелестіктің орын алуы

• Жеке қызығушылық

• Мемлекеттік реттеу басымдығы

Нарықтық жүйенің шведтік моделі алған атау:

• «материалдық рухани қажеттіліктерді қанағаттандыру»

• «тіршілік ету үшін күрес»

• «әлеуметтік әділдік»

• «фрикциондық жұмыссыздық»

• «функционалды әлеуметтену»

Hарықтық экономикаға тән белгі:

• өндіріс орындарын басқаруды мемлекет тарапынан бақылауды алып тастауды қолдайды

• натуралды шаруашылыққа, ұсақ тауар өндірісіне негізделеді

• өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы арасындағы сабақтастықты қолдамайды

• сұраныс пен тапсырысқа байланысты өнімге баға қоюды қарастырады

• негізгі өндіріс құралдары мемлекет меншігінде болатын экономиканы ұйымдастыру әдісіне сүйенеді

Концерндерді жою және шаруашылықтың барлық түріне (ірі, орта, шағын) тұрақты дамуға мүмкіндік беру негізінде құрылған нарықтық жүйе:

• Америкалық

• Жапондық

• Шведтік

• Германдық

• Кеңестік