Әдебиет теориясы, 8-тақырып

М.М.Бахтиннің еңбектерінде «оқырман» категориясы қандай атауға ие:

• архиоқырман

• қиялдағы оқырман

• шынайы оқырман

• адресатүсті

• пайымдаушы, оқырман

Н.Д.Тамарченко іліміндегі «оқырман» ұғымы:

• өмірде болған нақты адам, шығарманы жасаушы

• тарихи-шынайы оқырман, нақты оқырман яғни қабылдаудың мәтіннен тыс субъектілері

• оқиғаларды бақылаушы немесе тіпті оқиғаларға өзі қатысушы болып оның қақ ортасында жүретін не болмаса өзінің өмірбаянымен жұртшылықпен бөлісетін туындыда бейнеленген шындыққа деген көзқарастың иесі

• оқырман образы, яғни автор сомдаған, шығарманың ішінде бар белгілі бір қаһарман

• мәтіннің мазмұнын құраушы алуан түрлі сезімдер мен көңіл-күй ауандарын бастан кешкен лирикалық кейіпкер

Эпикалық шығармалардағы автор тұлғасының көрінуі:

• автор-жеке баяндаушы

• автор-баяндаушы

• ғұмырбаяндық автор

• мәтінішілік автор

• автор-әңгімелеуші

Нарратологиялық тізбекке тән деңгейлер:

• баяндалып отырған әлем

• нақты деңгей

• әлем суреті

• абсолютті деңгей

• объективті деңгей

Жасырын (имплицитті) автор – ол ...

• коммуникативті жағдайдың орнығуына жауап беретін баяндау инстанциясы

• образдың (кейіпкер) көркемдік құрылымында көрініс табатын көркем мәтінде бедерленбейтін баяндау сатысы (инстанциясы)

• шығарманы қабылдайтын оқырман санасының өнімі

• әдеби мәтінді декодтауға мүмкіндік беретін жасырын авторға жұп болатын баяндау инстанциясы

• санада ұя салған мәтін образының барлық элементтері мағынаға ие болатын баяндау әдістері мен мәтін ерекшелігінің интеграция нүктесі

Нарратор:

• мәтіннің ішкі адресаты

• көркем шығармада әдеби нақты немесе ойдан шығарылған кейіпкер атынан оқиғаны баяндаушы

• айқын немесе болжамды әңгімелесуші

• мәтінішілік, жалған коммуникацияның баяндау инстанциясы

• нарратология категориясы

Баяндаудың түрлері:

• деректі әңгімеші

• дерексіз әңгімелеуші

• жақсыз баяндаушы

• деректі баяндаушы

• сенімсіз баяндаушы

Рецептивті эстетика:

• мәтін мен оқырман арасындағы диалог эстетикасы

• баяндау эстетикасы

• әсер ету эстетикасы

• ойдан шығарылған мәтіннің реалды оқырманмен өзара әрекеттесуі

• нарратологиялық эстетика

«Констанц мектебінің» (Konstanzer Schule) өкілдері:

• Аристотель

• Х.Р.Яусс

• Платон

• әл-Фараби

• Х.Блюменберг

Х.-Р.Яусс тезистері:

• туындының мәні (мағынасы) тұрақты емес, біржолата берілген, статикалық шама

• қабылдау объект немесе құбылылыстың сезімтал көрінісі

• қабылдау процесі мәтін сигналдарымен «оқырманның күту көкжиегінің» үздіксіз диалогын білдіреді

• кез келген коммуникация процесі шығарманы қабылдаудан бастау алады

• қабылдауға сәйкес объектіге қатысты пікір қалыптасады