Оқу сауатылығы 7

Өкпесүт

Өкпесүт – ғұрыптық мәні бар тағам. Оны бір-біріне өкпелеп жүрген ағайынды татуластыру немесе отбасындағы түсініспеушілікті тарқату үшін жасы үлкен әйел адам әзірлейтін болған. Ақсақалы бар үлкен отбасы береке-бірлікті нығайту үшін ренжіскен адамдарды қонаққа шақырып, осы тағамды ұсынған. Тағамның құрамына өкпе (өңешімен бірге), сүт, тұз, үгітілген қара бұрыш кіреді. Сүтке дәмдеуіш пен тұз қосып, сүтті өңеш арқылы өкпеге толтыра құяды. Содан соң, өңешті байлап, баяу отта бір сағат пісіреді.

1. Өкпесүтті дайындайтын адам

• A) Орта жастағы әйел

• B) Ренжіскен әйел

• C) Қонақжай әйел

• D) Жасы кіші әйел

• E) Жасы үлкен әйел

Өкпесүт

Өкпесүт – ғұрыптық мәні бар тағам. Оны бір-біріне өкпелеп жүрген ағайынды татуластыру немесе отбасындағы түсініспеушілікті тарқату үшін жасы үлкен әйел адам әзірлейтін болған. Ақсақалы бар үлкен отбасы береке-бірлікті нығайту үшін ренжіскен адамдарды қонаққа шақырып, осы тағамды ұсынған. Тағамның құрамына өкпе (өңешімен бірге), сүт, тұз, үгітілген қара бұрыш кіреді. Сүтке дәмдеуіш пен тұз қосып, сүтті өңеш арқылы өкпеге толтыра құяды. Содан соң, өңешті байлап, баяу отта бір сағат пісіреді.

2. Өкпесүттің құрамы

• A) Су, тұз

• B) Сүт, қара бұрыш

• C) Өкпе, су

• D) Сүт, су

• E) Қара бұрыш, су

Қар барысы

Қар барыстары 6 метрге дейінгі ұзындыққа және 3 метр биікке секіре алады.Қар барысы табылған ең биік жер теңіздеңгейінен шамамен 6 шақырым биік орналасқан. Қар барысы жойылып кетудің алдында тұрған аң ретінде Қызыл кітапқа енген. Қар барысының тағы бір атауы – ілбіс. Ол түркі тілінен аударғанда «қар мысығы» деген мағынаны береді.

Қар барыстары бүгінгі күннің өзінде аз зерттелген. Себебі олардың мекендейтін ортасына жету қиын болғандықтан, кез келген зерттеуді қиындатады.

Қар барыстарының табаны – қысқа әрі бұлшықетті, ал құйрығы – ерекше ұзын. Ол қатты жүгірген немесе секірген кезде құйрығын «тізгін» ретінде пайдаланады. Ілбістердің ұзындығы 2 метрге дейін жетеді (құйрығымен қоса есептегенде).Таутандар (ұрғашы қар барысы ) – жылына екі рет төлдейді.

Қар барысы жүнінің түсінің арқасында қар басқан тауларда көзге түсе бермейді.Қар барыстарының қаншалықты ұзақ өмір сүретіні нақты белгісіз. Қазіргі зерттеулер олардың 20-25 жыл өмір сүретінін айтады.

Қар барыстары – көшпелілер. Олар мыңдаған шаршы шақырым аумақты үнемі кезіп жүре алады. Қар барысы сырт көзге қабыланға ұқсайды. Алайда оның жүні сары емес, ақ түсті. Қар барыстары көмейінің ерекшелігіне байланысты ырылдап, мияулап, ұли алмайды. Қар барыстары жалғыз өмір сүреді. Олар тіршілік ететін аумағын қызғыштай қорғап, ешкімді кіргізбейді. Қазіргі уақытта он екі мемлекеттік аумағында қар барыстарының популяциясы қорғау мәртебесіне ие.

3. Қар барысының ұли алмауының себебі

• A) Қабыланға сипаты ұқсағандықтан

• B) Жалғыз өзі өмір сүргендіктен

• C) Құйрығын тізгін ретінде пайдаланғандықтан

• D) Көмейінің ерекшелігіне байланысты

• E) Қар мысығы болғандықтан

Қар барысы

Қар барыстары 6 метрге дейінгі ұзындыққа және 3 метр биікке секіре алады.Қар барысы табылған ең биік жер теңіздеңгейінен шамамен 6 шақырым биік орналасқан. Қар барысы жойылып кетудің алдында тұрған аң ретінде Қызыл кітапқа енген. Қар барысының тағы бір атауы – ілбіс. Ол түркі тілінен аударғанда «қар мысығы» деген мағынаны береді.

Қар барыстары бүгінгі күннің өзінде аз зерттелген. Себебі олардың мекендейтін ортасына жету қиын болғандықтан, кез келген зерттеуді қиындатады.

Қар барыстарының табаны – қысқа әрі бұлшықетті, ал құйрығы – ерекше ұзын. Ол қатты жүгірген немесе секірген кезде құйрығын «тізгін» ретінде пайдаланады. Ілбістердің ұзындығы 2 метрге дейін жетеді (құйрығымен қоса есептегенде).Таутандар (ұрғашы қар барысы ) – жылына екі рет төлдейді.

Қар барысы жүнінің түсінің арқасында қар басқан тауларда көзге түсе бермейді.Қар барыстарының қаншалықты ұзақ өмір сүретіні нақты белгісіз. Қазіргі зерттеулер олардың 20-25 жыл өмір сүретінін айтады.

Қар барыстары – көшпелілер. Олар мыңдаған шаршы шақырым аумақты үнемі кезіп жүре алады. Қар барысы сырт көзге қабыланға ұқсайды. Алайда оның жүні сары емес, ақ түсті. Қар барыстары көмейінің ерекшелігіне байланысты ырылдап, мияулап, ұли алмайды. Қар барыстары жалғыз өмір сүреді. Олар тіршілік ететін аумағын қызғыштай қорғап, ешкімді кіргізбейді. Қазіргі уақытта он екі мемлекеттік аумағында қар барыстарының популяциясы қорғау мәртебесіне ие.

4. Қар барысының аз зерттелуінің мәнісі

• A) Оның мекеніне жету қиын болғандықтан

• B) Жыртқыш, қауіпті аң болғандықтан

• C) Қызыл кітапқа енгендіктен

• D) Мыңдаған шақырым ауданда жүретіндіктен

• E) Тіршілік ететін жеріне ешкімді кіргізбейтіндіктен

Қар барысы

Қар барыстары 6 метрге дейінгі ұзындыққа және 3 метр биікке секіре алады.Қар барысы табылған ең биік жер теңіздеңгейінен шамамен 6 шақырым биік орналасқан. Қар барысы жойылып кетудің алдында тұрған аң ретінде Қызыл кітапқа енген. Қар барысының тағы бір атауы – ілбіс. Ол түркі тілінен аударғанда «қар мысығы» деген мағынаны береді.

Қар барыстары бүгінгі күннің өзінде аз зерттелген. Себебі олардың мекендейтін ортасына жету қиын болғандықтан, кез келген зерттеуді қиындатады.

Қар барыстарының табаны – қысқа әрі бұлшықетті, ал құйрығы – ерекше ұзын. Ол қатты жүгірген немесе секірген кезде құйрығын «тізгін» ретінде пайдаланады. Ілбістердің ұзындығы 2 метрге дейін жетеді (құйрығымен қоса есептегенде).Таутандар (ұрғашы қар барысы ) – жылына екі рет төлдейді.

Қар барысы жүнінің түсінің арқасында қар басқан тауларда көзге түсе бермейді.Қар барыстарының қаншалықты ұзақ өмір сүретіні нақты белгісіз. Қазіргі зерттеулер олардың 20-25 жыл өмір сүретінін айтады.

Қар барыстары – көшпелілер. Олар мыңдаған шаршы шақырым аумақты үнемі кезіп жүре алады. Қар барысы сырт көзге қабыланға ұқсайды. Алайда оның жүні сары емес, ақ түсті. Қар барыстары көмейінің ерекшелігіне байланысты ырылдап, мияулап, ұли алмайды. Қар барыстары жалғыз өмір сүреді. Олар тіршілік ететін аумағын қызғыштай қорғап, ешкімді кіргізбейді. Қазіргі уақытта он екі мемлекеттік аумағында қар барыстарының популяциясы қорғау мәртебесіне ие.

5. Қар барысын қорғау мәртебесіне ие мемлекеттер саны

• A) 2

• B) 25

• C) 20

• D) 12

• E) 23

Қар барысы

Қар барыстары 6 метрге дейінгі ұзындыққа және 3 метр биікке секіре алады.Қар барысы табылған ең биік жер теңіздеңгейінен шамамен 6 шақырым биік орналасқан. Қар барысы жойылып кетудің алдында тұрған аң ретінде Қызыл кітапқа енген. Қар барысының тағы бір атауы – ілбіс. Ол түркі тілінен аударғанда «қар мысығы» деген мағынаны береді.

Қар барыстары бүгінгі күннің өзінде аз зерттелген. Себебі олардың мекендейтін ортасына жету қиын болғандықтан, кез келген зерттеуді қиындатады.

Қар барыстарының табаны – қысқа әрі бұлшықетті, ал құйрығы – ерекше ұзын. Ол қатты жүгірген немесе секірген кезде құйрығын «тізгін» ретінде пайдаланады. Ілбістердің ұзындығы 2 метрге дейін жетеді (құйрығымен қоса есептегенде).Таутандар (ұрғашы қар барысы ) – жылына екі рет төлдейді.

Қар барысы жүнінің түсінің арқасында қар басқан тауларда көзге түсе бермейді.Қар барыстарының қаншалықты ұзақ өмір сүретіні нақты белгісіз. Қазіргі зерттеулер олардың 20-25 жыл өмір сүретінін айтады.

Қар барыстары – көшпелілер. Олар мыңдаған шаршы шақырым аумақты үнемі кезіп жүре алады. Қар барысы сырт көзге қабыланға ұқсайды. Алайда оның жүні сары емес, ақ түсті. Қар барыстары көмейінің ерекшелігіне байланысты ырылдап, мияулап, ұли алмайды. Қар барыстары жалғыз өмір сүреді. Олар тіршілік ететін аумағын қызғыштай қорғап, ешкімді кіргізбейді. Қазіргі уақытта он екі мемлекеттік аумағында қар барыстарының популяциясы қорғау мәртебесіне ие.

6. Құйрығын «тізгін»ретінде пайдалану уақыты

• A) Қатты ырылдағанда

• B) Жауынан қорғанғанда

• C) Қатты жүгіргенде

• D) Төлдеген кезде

• E) Ұзақ мияулағанда

Марал

1.Марал – асыл тұқымды бұғылардың қатарына кіретін керемет жануар. Оның мүйіздерінің ерекше емдік қасиеттері бүкіл әлемде бағаланады және басқа тіршілік иелерінде кездеспейді. Бұл жануардың салмағы 300-400 килограммға дейін жетеді. Денесінің ұзындығы – 2,5 метрден асады, ал биіктігі – 1,7 метр. Қысқы мезгілде жүнінің түсі сұр, қоңыр болып, көктемде қызғылт түске өзгереді.

2.Маралдың еті – жұмсақ, дәмді  әрі емдік қасиеттерге бай. Марал етіндегі майдың мөлшері өте аз, энергетикалық құндылығы 100 граммға 155 калорийді құрайды. Сонымен қатар, оның құрамында B1, B2, PP дәрумендері және натрий, фосфор, калий, кальций сияқты микроэлементтер бар. Дәрігерлер жүкті әйелдерге  етін жеуге кеңес береді, өйткені ол жүрек, асқазан және ас қорыту жолдарының бұлшық еттері үшін пайдалы. Жүйелі түрде марал етімен тамақтанатын адамдар, қатерлі ісік ауруына сирек шалдығады. Қуатты мүйіздерінің арқасында, ол кез келген жыртқышқа төтеп бере алады. Тіпті қасқырлардың өзі одан аулақ жүруге тырысады. Бірақежелден бері аңшылардың басты олжасы болғандықтан, олар адамдардан қорқады. Адамның иісін сезсе, баласын тастап қашып кетеді.

3.Маралдар басқа бұғылар сияқты қоныс аударуды ұнатады.Қысқы мерзімде орманды жерлерді мекен етуді жақсы көреді.Олар шөпті өсімдіктермен, ағаштардың қабығымен және бұталармен қоректенеді. Сондай-ақ жаңғақтарды, саңырауқұлақтарды және жидектерді рақаттана жейді. Ыстықты жек көреді. Жазғы мезгілде күн сәулесінен жасырыну үшін, ағаштардың көлеңкесінен шықпайды.

4.Қазіргі уақытта бұғының мүйіздері мен қанын қолданып, дәрілік заттар жасалады. Маралдың мүйіздерінің құны – үш мың доллар. Жаңа Зеландия, АҚШ және Қытайда миллиондаған маралдардың өсірілгеніне қарамастан, емдік қасиеттері тек Алтай маралдарында ғана бар. Көптеген ғасырлар бойы, денсаулықты нығайту үшін осы жануардың қаны қолданған. Ежелгі уақытта, оның көмегімен өлім төсегінде жатқан адамдарды емдеген екен.

7. Басқа тіршілік иелерінде кездеспейтін маралда ғана болатын ерекшелік

• A) Жұмсақ, дәмді еті

• B) Етіндегі дәрумендер

• C) Денесінің ұзындығы

• D) Жүнінің түсі

• E) Мүйізінің емдік қасиеті

Марал

1.Марал – асыл тұқымды бұғылардың қатарына кіретін керемет жануар. Оның мүйіздерінің ерекше емдік қасиеттері бүкіл әлемде бағаланады және басқа тіршілік иелерінде кездеспейді. Бұл жануардың салмағы 300-400 килограммға дейін жетеді. Денесінің ұзындығы – 2,5 метрден асады, ал биіктігі – 1,7 метр. Қысқы мезгілде жүнінің түсі сұр, қоңыр болып, көктемде қызғылт түске өзгереді.

2.Маралдың еті – жұмсақ, дәмді  әрі емдік қасиеттерге бай. Марал етіндегі майдың мөлшері өте аз, энергетикалық құндылығы 100 граммға 155 калорийді құрайды. Сонымен қатар, оның құрамында B1, B2, PP дәрумендері және натрий, фосфор, калий, кальций сияқты микроэлементтер бар. Дәрігерлер жүкті әйелдерге  етін жеуге кеңес береді, өйткені ол жүрек, асқазан және ас қорыту жолдарының бұлшық еттері үшін пайдалы. Жүйелі түрде марал етімен тамақтанатын адамдар, қатерлі ісік ауруына сирек шалдығады. Қуатты мүйіздерінің арқасында, ол кез келген жыртқышқа төтеп бере алады. Тіпті қасқырлардың өзі одан аулақ жүруге тырысады. Бірақежелден бері аңшылардың басты олжасы болғандықтан, олар адамдардан қорқады. Адамның иісін сезсе, баласын тастап қашып кетеді.

3.Маралдар басқа бұғылар сияқты қоныс аударуды ұнатады.Қысқы мерзімде орманды жерлерді мекен етуді жақсы көреді.Олар шөпті өсімдіктермен, ағаштардың қабығымен және бұталармен қоректенеді. Сондай-ақ жаңғақтарды, саңырауқұлақтарды және жидектерді рақаттана жейді. Ыстықты жек көреді. Жазғы мезгілде күн сәулесінен жасырыну үшін, ағаштардың көлеңкесінен шықпайды.

4.Қазіргі уақытта бұғының мүйіздері мен қанын қолданып, дәрілік заттар жасалады. Маралдың мүйіздерінің құны – үш мың доллар. Жаңа Зеландия, АҚШ және Қытайда миллиондаған маралдардың өсірілгеніне қарамастан, емдік қасиеттері тек Алтай маралдарында ғана бар. Көптеген ғасырлар бойы, денсаулықты нығайту үшін осы жануардың қаны қолданған. Ежелгі уақытта, оның көмегімен өлім төсегінде жатқан адамдарды емдеген екен.

8. Маралдың қорегі

• A) Ағаштардың қабығы

• B) Шөптің тамыры

• C) Арам шөптер

• D) Ұсақ аңдар

• E) Қараған бұтасы

Марал

1.Марал – асыл тұқымды бұғылардың қатарына кіретін керемет жануар. Оның мүйіздерінің ерекше емдік қасиеттері бүкіл әлемде бағаланады және басқа тіршілік иелерінде кездеспейді. Бұл жануардың салмағы 300-400 килограммға дейін жетеді. Денесінің ұзындығы – 2,5 метрден асады, ал биіктігі – 1,7 метр. Қысқы мезгілде жүнінің түсі сұр, қоңыр болып, көктемде қызғылт түске өзгереді.

2.Маралдың еті – жұмсақ, дәмді  әрі емдік қасиеттерге бай. Марал етіндегі майдың мөлшері өте аз, энергетикалық құндылығы 100 граммға 155 калорийді құрайды. Сонымен қатар, оның құрамында B1, B2, PP дәрумендері және натрий, фосфор, калий, кальций сияқты микроэлементтер бар. Дәрігерлер жүкті әйелдерге  етін жеуге кеңес береді, өйткені ол жүрек, асқазан және ас қорыту жолдарының бұлшық еттері үшін пайдалы. Жүйелі түрде марал етімен тамақтанатын адамдар, қатерлі ісік ауруына сирек шалдығады. Қуатты мүйіздерінің арқасында, ол кез келген жыртқышқа төтеп бере алады. Тіпті қасқырлардың өзі одан аулақ жүруге тырысады. Бірақежелден бері аңшылардың басты олжасы болғандықтан, олар адамдардан қорқады. Адамның иісін сезсе, баласын тастап қашып кетеді.

3.Маралдар басқа бұғылар сияқты қоныс аударуды ұнатады.Қысқы мерзімде орманды жерлерді мекен етуді жақсы көреді.Олар шөпті өсімдіктермен, ағаштардың қабығымен және бұталармен қоректенеді. Сондай-ақ жаңғақтарды, саңырауқұлақтарды және жидектерді рақаттана жейді. Ыстықты жек көреді. Жазғы мезгілде күн сәулесінен жасырыну үшін, ағаштардың көлеңкесінен шықпайды.

4.Қазіргі уақытта бұғының мүйіздері мен қанын қолданып, дәрілік заттар жасалады. Маралдың мүйіздерінің құны – үш мың доллар. Жаңа Зеландия, АҚШ және Қытайда миллиондаған маралдардың өсірілгеніне қарамастан, емдік қасиеттері тек Алтай маралдарында ғана бар. Көптеген ғасырлар бойы, денсаулықты нығайту үшін осы жануардың қаны қолданған. Ежелгі уақытта, оның көмегімен өлім төсегінде жатқан адамдарды емдеген екен.

9. Маралға жақпайтын ауа райы

• A) Көлеңкелі күн

• B) Боранды күн

• C) Жаңбырлы күн

• D) Аптап ыстықкүн

• E) Желді күн

Марал

1.Марал – асыл тұқымды бұғылардың қатарына кіретін керемет жануар. Оның мүйіздерінің ерекше емдік қасиеттері бүкіл әлемде бағаланады және басқа тіршілік иелерінде кездеспейді. Бұл жануардың салмағы 300-400 килограммға дейін жетеді. Денесінің ұзындығы – 2,5 метрден асады, ал биіктігі – 1,7 метр. Қысқы мезгілде жүнінің түсі сұр, қоңыр болып, көктемде қызғылт түске өзгереді.

2.Маралдың еті – жұмсақ, дәмді  әрі емдік қасиеттерге бай. Марал етіндегі майдың мөлшері өте аз, энергетикалық құндылығы 100 граммға 155 калорийді құрайды. Сонымен қатар, оның құрамында B1, B2, PP дәрумендері және натрий, фосфор, калий, кальций сияқты микроэлементтер бар. Дәрігерлер жүкті әйелдерге  етін жеуге кеңес береді, өйткені ол жүрек, асқазан және ас қорыту жолдарының бұлшық еттері үшін пайдалы. Жүйелі түрде марал етімен тамақтанатын адамдар, қатерлі ісік ауруына сирек шалдығады. Қуатты мүйіздерінің арқасында, ол кез келген жыртқышқа төтеп бере алады. Тіпті қасқырлардың өзі одан аулақ жүруге тырысады. Бірақежелден бері аңшылардың басты олжасы болғандықтан, олар адамдардан қорқады. Адамның иісін сезсе, баласын тастап қашып кетеді.

3.Маралдар басқа бұғылар сияқты қоныс аударуды ұнатады.Қысқы мерзімде орманды жерлерді мекен етуді жақсы көреді.Олар шөпті өсімдіктермен, ағаштардың қабығымен және бұталармен қоректенеді. Сондай-ақ жаңғақтарды, саңырауқұлақтарды және жидектерді рақаттана жейді. Ыстықты жек көреді. Жазғы мезгілде күн сәулесінен жасырыну үшін, ағаштардың көлеңкесінен шықпайды.

4.Қазіргі уақытта бұғының мүйіздері мен қанын қолданып, дәрілік заттар жасалады. Маралдың мүйіздерінің құны – үш мың доллар. Жаңа Зеландия, АҚШ және Қытайда миллиондаған маралдардың өсірілгеніне қарамастан, емдік қасиеттері тек Алтай маралдарында ғана бар. Көптеген ғасырлар бойы, денсаулықты нығайту үшін осы жануардың қаны қолданған. Ежелгі уақытта, оның көмегімен өлім төсегінде жатқан адамдарды емдеген екен.

10. Емдік қасиетке ие маралдар өсетін аймақ

• A) Алтай аймағы

• B) Жаңа Зеландия

• C) Америка

• D) Аспан асты елі

• E) Қытай