Jaws! May Something sa Tubig!

Alin dito ay HINDI kasama sa mga sakit na maaaring makuha dahil sa pag-inom ng maruming tubig?

• Dengue

• Bacterial Dysentery

• Cholera

• Typhoid Fever

Answer explanation

Ang dengue ay hindi nakukuha dahil sa pag-inom ng maruming tubig. Sa halip, ito ay binibitbit ng mga lamok na rumarami sa maruming tubig na hindi gumagalaw (Water Shortage in the Philippines Threatens Sustainable Development and Health, 2019).

Larawan galing sa Centers for Disease Control and Prevention (https://www.cdc.gov/dengue/symptoms/index.html)

TAMA o MALI

Ligtas ang mga lungsod kagaya ng Maynila sa isyu ng kakulangan ng malinis na tubig.

• TAMA

• MALI

Answer explanation

Pati sa Manila Bay lumalala ang kondisyon ng tubig dahil sa hindi epektibong pagtatapon ng basura at ang hindi sapat na imprastrakturang pantubig (MWSS Points at Other Manila Bay Pollutants, n.d.).

Litrato ni Leanne Jazul

https://www.rappler.com/nation/219024-denr-eyes-rehabilitation-manila-bay/

Bakit sinasabi ng Implementasyong Siyensiya (IS) na kinakailangan ng One WaSH National Program (OWNP) na baguhin ang sistema ng kanilang implementasyon para sa sanitasyon ng tubig?

• Dahil hindi nakakatulong ang OWNP sa Ethiopia

• Dahil nasa unang kategorya lamang ng inobasyon at teknolohiya ang proyekto, puro mga patakaran pinapatupad

• Mas magaling ang framework ng IS kaysa sa OWNP

• Hindi nakabatay sa mga alintuntunin ng World Health Organization ang proyektong OWNP

Answer explanation

Naitupad na ng siyam na patakaran ang OWNP ngunit naiiba ang mga resulta nito dahil sa kakulangan sa pagsusuri at paghahanap ng mga problema, datos, at diagnostics. Kaya inihihikayat ng IS na gamitin ang framework na isinagawa nila sa pagsusuri ng OWNP.

Litrato mula kay Tesfaye, 2018, mula sa UNICEF Ethiopia

https://www.unicef.org/ethiopia/reports/one-wash-national-program-ownp

Upang magkaroon ng maayos na sistemang pantubig sa Pilipinas, ano ang mga proyekto at regulasyon ng Estados Unidos ang maaaring gamitin?

• Water Cleanliness Act & Pollution Discharge System

• One WaSH National Program

• U.S. Clean Water Act & Effluent Sewerage

• Tailings Spill Cleaning Project

Answer explanation

Naitatag ng National Pollution Discharge Elimination System ang US Clean Water Act at Effluent Sewerage upang magkaroon ng malinis na tubig. Ang unang proyekto ay ang pag-obliga sa mga industriya at iba pang mga kompanya na naglalabas ng mga basura sa tubig na kumuha ng permit mula sa mga lungsod at munisipalidad. Ang pangalawang proyekto, Effluent storage, ay isang bagong sistema ng pagkokolekta at pagtutunaw ng solidong basura tulad ng isang septic system. Itong dalawang proyekto ay ginagawa sa Estados Unidos.

Litrato mula kay analogicus

https://pixabay.com/photos/mountain-lake-reed-grass-water-7494488/

Alin sa sumusunod na kontaminant na bakal ang may pinakamalalang epekto sa mga tao?

• Cadmium

• Lead

• Arsenic

• Mercury

Answer explanation

Maaaring malunok ang lead ng mga tao mula sa pagkakain ng kontaminadong pagkain at tubig at lalo na sa paghihinga. Ito ay nagdudulot ng pinsala sa katawan tulad ng sa bato, kasukasuan ng kalamnan, at utak. Bukod dito, ito rin ay nakakaapekto sa gastrointestinal tract, urinary tract, at ang central nervous system (Naushad, 2022).

Larawan mula sa World Health Organization
https://www.facebook.com/WHO/posts/lead-exposure-is-especially-dangerous-to-childrens-developing-brains-and-can-res/4810309805681031/

TAMA o MALI

Humigit-kumulang 55 ang namamatay bawat araw dahil sa mga sakit na dulot ng maruming tubig.

• TAMA

• MALI

Answer explanation

Ayon sa isang pagsusuri na isinagawa ng Department of Interior and Local Government noong 2007, tinatayang 11,338 Pilipino ang namamatay kada taon, at 55 Pilipino ang namamatay araw-araw dahil sa sakit kagaya ng diarrhea na nagmumula sa maruming tubig.

Larawan galing sa Kothari Medical Centre

https://kotharimedical.com/symptoms-treatment-and-prevention-of-common-waterborne-diseases/

Ano ang tawag sa koleksyon ng mga batas ukol sa seguridad pantubig na tinatakda ng kapangyarihan nito sa NWRB, LWUA, at MWSS.

• Water Code

• Water Laws

• Water Rights

• Water Rules and Regulations

Answer explanation

Ang Water Code ay isang koleksyon ng mga batas upang makamit ang seguridad pantubig. Tinatakda ng kapangyarihan nito sa mga Apex bodies (NWRB, LWUA, at MWSS) para sa pagpapatupad ng mga regulasyon at magtakda ng pamantayan sa pagtakbo ng serbisyong pantubig.

Litrato galing sa SunStar Zamboanga
https://www.sunstar.com.ph/zamboanga/local-news/denr-holds-series-of-information-campaign-on-importance-of-water

Ang water rights ay …

• isa sa Bill of Rights na binibigyan ng karapatan na makainom ng tubig ang mga mamamayan.

• isang dokumento na pinapayagan na kumuha ng tubig sa isang water source.

• isang batas na binibigyan ng representasyon ang mga umiinom ng tubig sa kongreso.
  

• isang lisensya para makagamit ng tubig para panligo, pandilig sa halaman, inomin at iba pa.

Answer explanation

Ang water rights ay isang dokumento na pinapayagan ang isang LGU, Water District o pribadong kompanya na kumuha ng tubig sa isang water source. Tanging ang NWRB ang nagbibigay nito pero hindi kinokonsidera ang kadami ng tubig sa water source o kalayo ng tubig mula sa bayan, kundi pinapakita ang mga ebidensiya ng water source sa lugar.

Litrato mula kay Edd Gumban

https://www.philstar.com/headlines/2019/03/12/1900792/high-demand-no-supply-filling-stations-feel-pinch

Alin sa mga sumusunod na salik ang dapat na isaalang-alang sa pagbubuo at pagsasagawa ng proyekto?

• Komunidad na maaapektuhan

• Badyet

• Detalyadong plano ng pag-iimplementa

• Lahat ng nabanggit

Answer explanation

Mahalaga ang lahat ng nabanggit na salik sa pagbubuo at pagsasagawa ng proyekto. Kailangang konsiderahin ang kapakanan ng komunidad na nais tulungan nang sa gayon ay maiwasan ang kapahamakan. Dagdag pa rito, sa mga unang hakbang ng pagpaplano ay sinusuri naman ang badyet para sa proyekto upang malaman kung makatotohanan ba ito at kayang masustena kapag nagtagal. Panghuli, importante rin ang masiguro ang mga detalye kung paano isasagawa ang proyekto nang maiwasan ang anomang ‘di inaasahang problema at malimitahan ang mga pinsala sa komunidad at kapaligiran.

Litrato mula kay StockSnap

https://pixabay.com/photos/laptop-mac-computer-browser-2557572/

TAMA o MALI

Ang mga non-government organizations (NGO) ay ang may pinakamalaking kapangyarihan upang masolusyonan ang krisis sa tubig ng Pilipinas.

• TAMA

• MALI

Answer explanation

Ang may pinakamalaking kapangyarihan upang mabago ang estado ng katubigan sa Pilipinas ay ang gobyerno. Karaniwan, limitado lamang ang badyet ng mga NGOs para sa mga proyekto sapagkat maaaring galing ito sa ibang proyekto o serbisyo, o kaya naman sa mga donasyon. May akses ang gobyerno sa mas malaking pondo mula sa mga mamamayan; ang gobyerno lamang din ang may kapangyarihang magpatupad ng mga polisiyang makapag-iiwan ng pangmatagalang pagbabago.

Litrato mula sa CDO City Agriculture Office

https://www.pna.gov.ph/articles/1130286